LEERLABO
DEEL 1: PROBLEEMGEDRAG EN EMOTIONELE
ONTWIKKELING BIJ PERSONEN MET EEN
(VERSTANDELIJKE) BEPERKING
1 VOOR-ONDERSTELINGEN VANUIT EMOTIONELE ONTWIKKELING
Gedrag (buitenkant) is niet meer dan façade;
o enkel door betekenisgeving met de binnenkant, kom je bij de emotionele
noden
o Gedrag zegt niks, wat zit er achter het gedrag?
We moeten meer spreken in termen van binnenkant, noden etc
o Als je de binnenkant nog niet weet, doe een hypothese
o Het is niet omdat je het nog niet weet, dat je niet met hypothesen aan de
slag kunt
“Challenging behaviour is not a problem owned by an individual”
Het is nooit een probleem van de client
o Het zit in de overvraging, in de historiek,…
“Bij lastig gedrag bij kwetsbare cliënten, zit je er als omgeving en dus als hulpverlener
altijd tussen”
‘wij zijn onze context’
Je zit ertussen, misschien ben je wel de oorzaak OF hou je het probleem in stand
Mechanisme van overdracht en tegenoverdracht
o Als je je onveilig voelt, draag je dat onbewust over naar de client
o Het is menselijk, maar je hebt meer impact dan je altijd denkt (je zit
ertussen)
Je moet reflecteren of jouw functioneren & mentaliseren over functioneren van de
ander
“Niets menselijks is ons vreemd, hoe vreemd die mens ook mag lijken” (J. De Groef)
Vreemd gedrag/ autisme,… is een deel van ons
Het is een deel van iedereen?
2 DOELGROEP
= mensen met verstandelijke beperking
Omvangrijk:
o 3 tot 5 x meer dan bij normaal begaafden
o 10 tot 50%
½ heeft daarnaast ook gedragsproblemen
o B. Maes (2003): 52,8% van alle V.G. binnen VAPH in Vl.-Brabant)
Heterogeen
o Je kan weinig protocollen of algemeen geldende zaken toepassen
Complex: verstandelijke handicap X bijkomende problematiek
o Het is niet verstandelijke beperking + bijkomende problematiek, maar maal
, o De verstandelijke beperking wordt vermenigvuldigt
Wachtlijst groep
2.1 PERSOONLIJKE VS OMGEVINGSFACTOREN
2.1.1 PERSOONLIJKE FACTOREN
vermenigvuldiging van kwetsbaarheden
o meestal hebben ze meerdere kwetsbaarheden
o Vaak geboren met bepaalde kwetsbaarheid, daarnaast ook nog
kwetsbaarheden ontwikkelt in de hechting, …
o Alles op een hoop = vermenigvuldiging van kwetsbaarheden
moeilijke detectie en diagnostiek van psychiatrische stoornissen bij die doelgroep
o DSM5 = waardeloos
Reden: : Het gedrag van deze doelgroep uit zich atypisch
Zorgafhankelijkheid
o Creeert pathologie
o Maakt mensen kwetsbaarder
beperkte coping
o Vallen rapper terug op roepen, tieren, buiten (terwijl wij andere dingen,
doen, bellen naar mama, naar lief gaan,…)
o Het instrumentarium van coping is veel minder dan bij anderen
‘foolish action’
o Uithalen van stomiteiten, zo lopen ze tegen de lamp
2.1.2 OMGEVINGSFACTOREN
vastlopen en handelingsverlegen
overschatten en overvragen
o Wij die hen vaak overvragen en overschatten, organiseren
gedragsproblemen
o Een client die vaak gedragsproblemen stelt is vaak overstresst
overdracht-tegenoverdracht
o Normaal dat bepaalde personen gevoelens bij jou leggen en
o Er gaan bepaalde gevoelens van de client onbewust over, maar ook
omgekeerd
Parallelle processen spelen heel erg
Client zet gevoelens over op jou, jij op collega’s, collega’s op het
team, het team op coordintator,….
tussen wal en schip
o Ze zijn nergens thuis, vliegen overal buiten
“dit is niet voor ons”
o Ze zitten tussen psychiatrie en handicap, tussen jeugdzorg,…
gevaar voor beheersen, segregeren en institutionaliseren
3 EMOTIONELE ONTWIKKELING IS UNIVERSEEL
Hoe anders zijn zij / wij ?
Verstand en emoties
o Het is normaal dat wij ook soms volledig ontregelen
o Als de emoties de overhand nemen, ben je niks meer met je verstand
, o Wij kunnen dit ook ervaren, de doelgroep meer en vaker.
Dingen die we niet goed kunnen/niet graag doen
o normaal dat je hier vanonder wil muizen
o Dit verwachten we wel soms van deze doelgroep (je moet groeien, je moet
ontwikkelen,…)
o Deze doelgroep kan er niet vanonder muizen, zoals wij dat kunnen
Doen we altijd dingen die we kunnen
o Bv ik kan goed stofzuigen, je gaat dit niet altijd doen
Het is niet omdat je iets kan, dat je het altijd moet doen
o Hier gaan we wel vaak vanuit bij de doelgroep, we vragen meer van hun
dan van onszelf
“hij heeft het gisteren gedaan, hij moet het vandaag ook doen”
Chronisch dingen doen die (te) veel vragen
o Als wij dit moeten doen, worden we ziek, burn-out,…
3.1 IT’S ALL IN THE MIND
We gaan opzoek naar de emotionele ontwikkeling, om bepaald gedrag te normaliseren
niet pathologiseren
WE MOETEN EEN OMGEVING CREEREN WAARIN JE VOLDOENDE ZICHTBAAR BENT,…
Gedragsproblemen ?
o Soms is iets rapper een probleem bij bgl x dan bij bgl y
Moeilijk te begrijpen gedrag ?
‘Challenging behaviour’ ?
Probleemgedrag of gedrag dat normaal is voor bepaalde emotionele
ontwikkeling ?
o Baby
Je hebt alles gedaan, eten, wassen, in bad en weent toch = normaal
Je gaat geen diagnose of medicatie geven
Je weet dat het bij de leeftijd hoort (overprikkeling)
o 1 à 2 j.
Kind dat je blijft achtervolgen, kan niet zonder jou
Je gaat geen diagnose of medicatie geven
Je weet dat het bij de leeftijd hoort
o 3 à 4 j.; puber
o Gedrag dat past bij bepaalde emotionele ontwikkeling = normaal gedrag
3.2 ALGEMENE BENADERING GEDRAGSPROBLEMEN (DIA 19)
Creatief gedrag
o Gedragsproblemen zien als creatief gedrag
o Bv kijk hoe hem het geluk is om tot daar te geraken
Functioneel gedrag
o Zolang je niet weet wat de functie is van het gedrag, moet je ervan blijven
en bricoleren
o Maak hypothesen
Eens je de functie weet, weet je de nood en kan je ermee aan de
slag gaan
Zelfbeschermend / zelfverdedigend gedrag
Fight – flight – freeze gedrag
, 3.3 GEDRAGSPROBLEMEN = IJSBERGFENOMEEN
Rechterkant moet meer in de kijker gezet worden
evenwicht zoeken tussen binnen en buitenkant
buitenkant vs. binnenkant
vaardigheden vs. emoties
kunnen/willen vs. aankunnen
cognitieve ontwikkel. vs. socio-emotionele ontw.
vragen / eisen vs. noden / behoeften
3.3.1 KERNPROBLEEM
= rode draad
(zelf-)overvraging ↔ (zelf)overschatting
We gaan heel vaak ongewild gaan overvragen
o Ze moeten groeien, ze moeten alleen wonen,…
Dit overschrijdt vaak de draagkracht
Voorbeeld:
o Clienten die uit een voorziening komen met veel zinvolle dagbesteding
veel gedragsproblemen
o Gaan naar ghislain, stellen geen problemen meer, waarom: ze worden
gerustgelaten
4 ADVIES VOOR NIET-PSYCHIATERS IN ONZE SECTOR
speur naar betekenis van het gedrag
o als je het niet weet, doe dan alsof je het weet = maak hypothesen
omschrijf de problematiek via het niveau van emotioneel functioneren
o en de behoeften op dat vlak
in 2 instantie kun je het gaan labelen met een (psychiatrische) diagnose.
de
4.1 GG BIJ PERSONEN MET VB: NIET PSYCHIATRISEREN
Niet van gedrag afblijven, maar omgeving aanpakken!
Normaal gedrag – abnormaal gedrag – psychiatrische stoornis
4.2 CONTINUÜM
Normaal / adaptief gedrag Abnormaal maladaptief Psychische stoornis
gedrag
NORMAAL (ADAPTIEF, MAAR SOMS LASTIG) GEDRAG
gedrag adequaat voor biologische eigenschapen en voor psychosociale
ontwikkelingsniveau
o (persoonlijkheids- en emotionele ontwikkeling)
o van de persoon en voor de milieuomstandigheden en interactiepatroon.
DEEL 1: PROBLEEMGEDRAG EN EMOTIONELE
ONTWIKKELING BIJ PERSONEN MET EEN
(VERSTANDELIJKE) BEPERKING
1 VOOR-ONDERSTELINGEN VANUIT EMOTIONELE ONTWIKKELING
Gedrag (buitenkant) is niet meer dan façade;
o enkel door betekenisgeving met de binnenkant, kom je bij de emotionele
noden
o Gedrag zegt niks, wat zit er achter het gedrag?
We moeten meer spreken in termen van binnenkant, noden etc
o Als je de binnenkant nog niet weet, doe een hypothese
o Het is niet omdat je het nog niet weet, dat je niet met hypothesen aan de
slag kunt
“Challenging behaviour is not a problem owned by an individual”
Het is nooit een probleem van de client
o Het zit in de overvraging, in de historiek,…
“Bij lastig gedrag bij kwetsbare cliënten, zit je er als omgeving en dus als hulpverlener
altijd tussen”
‘wij zijn onze context’
Je zit ertussen, misschien ben je wel de oorzaak OF hou je het probleem in stand
Mechanisme van overdracht en tegenoverdracht
o Als je je onveilig voelt, draag je dat onbewust over naar de client
o Het is menselijk, maar je hebt meer impact dan je altijd denkt (je zit
ertussen)
Je moet reflecteren of jouw functioneren & mentaliseren over functioneren van de
ander
“Niets menselijks is ons vreemd, hoe vreemd die mens ook mag lijken” (J. De Groef)
Vreemd gedrag/ autisme,… is een deel van ons
Het is een deel van iedereen?
2 DOELGROEP
= mensen met verstandelijke beperking
Omvangrijk:
o 3 tot 5 x meer dan bij normaal begaafden
o 10 tot 50%
½ heeft daarnaast ook gedragsproblemen
o B. Maes (2003): 52,8% van alle V.G. binnen VAPH in Vl.-Brabant)
Heterogeen
o Je kan weinig protocollen of algemeen geldende zaken toepassen
Complex: verstandelijke handicap X bijkomende problematiek
o Het is niet verstandelijke beperking + bijkomende problematiek, maar maal
, o De verstandelijke beperking wordt vermenigvuldigt
Wachtlijst groep
2.1 PERSOONLIJKE VS OMGEVINGSFACTOREN
2.1.1 PERSOONLIJKE FACTOREN
vermenigvuldiging van kwetsbaarheden
o meestal hebben ze meerdere kwetsbaarheden
o Vaak geboren met bepaalde kwetsbaarheid, daarnaast ook nog
kwetsbaarheden ontwikkelt in de hechting, …
o Alles op een hoop = vermenigvuldiging van kwetsbaarheden
moeilijke detectie en diagnostiek van psychiatrische stoornissen bij die doelgroep
o DSM5 = waardeloos
Reden: : Het gedrag van deze doelgroep uit zich atypisch
Zorgafhankelijkheid
o Creeert pathologie
o Maakt mensen kwetsbaarder
beperkte coping
o Vallen rapper terug op roepen, tieren, buiten (terwijl wij andere dingen,
doen, bellen naar mama, naar lief gaan,…)
o Het instrumentarium van coping is veel minder dan bij anderen
‘foolish action’
o Uithalen van stomiteiten, zo lopen ze tegen de lamp
2.1.2 OMGEVINGSFACTOREN
vastlopen en handelingsverlegen
overschatten en overvragen
o Wij die hen vaak overvragen en overschatten, organiseren
gedragsproblemen
o Een client die vaak gedragsproblemen stelt is vaak overstresst
overdracht-tegenoverdracht
o Normaal dat bepaalde personen gevoelens bij jou leggen en
o Er gaan bepaalde gevoelens van de client onbewust over, maar ook
omgekeerd
Parallelle processen spelen heel erg
Client zet gevoelens over op jou, jij op collega’s, collega’s op het
team, het team op coordintator,….
tussen wal en schip
o Ze zijn nergens thuis, vliegen overal buiten
“dit is niet voor ons”
o Ze zitten tussen psychiatrie en handicap, tussen jeugdzorg,…
gevaar voor beheersen, segregeren en institutionaliseren
3 EMOTIONELE ONTWIKKELING IS UNIVERSEEL
Hoe anders zijn zij / wij ?
Verstand en emoties
o Het is normaal dat wij ook soms volledig ontregelen
o Als de emoties de overhand nemen, ben je niks meer met je verstand
, o Wij kunnen dit ook ervaren, de doelgroep meer en vaker.
Dingen die we niet goed kunnen/niet graag doen
o normaal dat je hier vanonder wil muizen
o Dit verwachten we wel soms van deze doelgroep (je moet groeien, je moet
ontwikkelen,…)
o Deze doelgroep kan er niet vanonder muizen, zoals wij dat kunnen
Doen we altijd dingen die we kunnen
o Bv ik kan goed stofzuigen, je gaat dit niet altijd doen
Het is niet omdat je iets kan, dat je het altijd moet doen
o Hier gaan we wel vaak vanuit bij de doelgroep, we vragen meer van hun
dan van onszelf
“hij heeft het gisteren gedaan, hij moet het vandaag ook doen”
Chronisch dingen doen die (te) veel vragen
o Als wij dit moeten doen, worden we ziek, burn-out,…
3.1 IT’S ALL IN THE MIND
We gaan opzoek naar de emotionele ontwikkeling, om bepaald gedrag te normaliseren
niet pathologiseren
WE MOETEN EEN OMGEVING CREEREN WAARIN JE VOLDOENDE ZICHTBAAR BENT,…
Gedragsproblemen ?
o Soms is iets rapper een probleem bij bgl x dan bij bgl y
Moeilijk te begrijpen gedrag ?
‘Challenging behaviour’ ?
Probleemgedrag of gedrag dat normaal is voor bepaalde emotionele
ontwikkeling ?
o Baby
Je hebt alles gedaan, eten, wassen, in bad en weent toch = normaal
Je gaat geen diagnose of medicatie geven
Je weet dat het bij de leeftijd hoort (overprikkeling)
o 1 à 2 j.
Kind dat je blijft achtervolgen, kan niet zonder jou
Je gaat geen diagnose of medicatie geven
Je weet dat het bij de leeftijd hoort
o 3 à 4 j.; puber
o Gedrag dat past bij bepaalde emotionele ontwikkeling = normaal gedrag
3.2 ALGEMENE BENADERING GEDRAGSPROBLEMEN (DIA 19)
Creatief gedrag
o Gedragsproblemen zien als creatief gedrag
o Bv kijk hoe hem het geluk is om tot daar te geraken
Functioneel gedrag
o Zolang je niet weet wat de functie is van het gedrag, moet je ervan blijven
en bricoleren
o Maak hypothesen
Eens je de functie weet, weet je de nood en kan je ermee aan de
slag gaan
Zelfbeschermend / zelfverdedigend gedrag
Fight – flight – freeze gedrag
, 3.3 GEDRAGSPROBLEMEN = IJSBERGFENOMEEN
Rechterkant moet meer in de kijker gezet worden
evenwicht zoeken tussen binnen en buitenkant
buitenkant vs. binnenkant
vaardigheden vs. emoties
kunnen/willen vs. aankunnen
cognitieve ontwikkel. vs. socio-emotionele ontw.
vragen / eisen vs. noden / behoeften
3.3.1 KERNPROBLEEM
= rode draad
(zelf-)overvraging ↔ (zelf)overschatting
We gaan heel vaak ongewild gaan overvragen
o Ze moeten groeien, ze moeten alleen wonen,…
Dit overschrijdt vaak de draagkracht
Voorbeeld:
o Clienten die uit een voorziening komen met veel zinvolle dagbesteding
veel gedragsproblemen
o Gaan naar ghislain, stellen geen problemen meer, waarom: ze worden
gerustgelaten
4 ADVIES VOOR NIET-PSYCHIATERS IN ONZE SECTOR
speur naar betekenis van het gedrag
o als je het niet weet, doe dan alsof je het weet = maak hypothesen
omschrijf de problematiek via het niveau van emotioneel functioneren
o en de behoeften op dat vlak
in 2 instantie kun je het gaan labelen met een (psychiatrische) diagnose.
de
4.1 GG BIJ PERSONEN MET VB: NIET PSYCHIATRISEREN
Niet van gedrag afblijven, maar omgeving aanpakken!
Normaal gedrag – abnormaal gedrag – psychiatrische stoornis
4.2 CONTINUÜM
Normaal / adaptief gedrag Abnormaal maladaptief Psychische stoornis
gedrag
NORMAAL (ADAPTIEF, MAAR SOMS LASTIG) GEDRAG
gedrag adequaat voor biologische eigenschapen en voor psychosociale
ontwikkelingsniveau
o (persoonlijkheids- en emotionele ontwikkeling)
o van de persoon en voor de milieuomstandigheden en interactiepatroon.
