CRIMINOGRAFIE
HF 1. GESCHIEDENIS
- Sinds de 19 e eeuw : systematische observaties van misdaadpatronen in steden →
ontwikkeling criminele cartografie
o De Belg Adolphe Quetelet, die statistiek gebruikte om criminaliteit in kaart te
brengen. Criminologen bestudeerden hoe stedelijke factoren en armoede
bijdragen aan criminaliteit
- Sinds de 20 e eeuw: De systematische verzameling van gegevens over misdaad werd een
basis voor risicoprofielen en criminaliteitsvoorspelling → institutionalisering
- Moderne criminografie
o Geavanceerde technologieën → geografische informatiesystemen (GIS) en big
data-analyse
o Nieuwe toepassingen van criminografische data → predictive policing oa door AI
HF 3. PROBLEMEN BIJ CRIMINALITEITSEVALUATIE
1. DE criminaliteit bestaat niet
o De criminaliteit is gedaald of gestegen
▪ Voorzichtigheid met dergelijke uitspraken want verschillende valkuilen
▪ Want veel criminaliteit wordt bv. niet gemeld
o Filter in de strafrechtsbedeling!
o Criminaliteitsdefinitie
o Dark number = feiten die niet in de cijfers terecht komen
2. Verwijzen naar officiële cijfers
o Politiecijfers? → er wordt vaak verwezen naar criminaliteit waar de politie kennis
van neemt én registreert
▪ Er kan bv. meer geregistreerd worden in de ene gemeente waardoor het
lijkt dat er meer criminaliteit is
o MAAR er is voldoende kennis nodig over de registratiepraktijk en het registratie-
instrument voor een goede interpretatie van deze criminaliteitscijfers
3. Internationale vergelijkingen
o Stijging strafbare gedragingen (in de wetgeving) = stijging crim. cijfers
o Bepaalde gedragingen zijn in één land niet strafbaar zijn en in een andere staat
wel → drm is een oppervlakkige vergelijking nodig voor een goede interpretatie
▪ Bv. prostitutie in Nederland wordt ‘gepromoot’ voor toerisme en is in
Litouwen verboden
4. Vergelijkingen in de tijd
o Penalisering of depenalisering?
o De wijzigingen in normen en waarden kunnen bepaalde gedragingen acceptabel
of juist verwerpelijk maken, wat de criminaliteitscijfers beïnvloedt
▪ Bv. GAS verandert doorheen de tijd en beïnvloedt zo de cijfers
o Crime Drop!! → algemene criminaliteitscijfers waren aan het dalen DUS je moet
kijken naar algemene evolutie niet naar 1 land
o Lead-crime hypothesis → bv. minder blootstelling aan lood zorgt vr dalende crim
1
,Belang van criminografie
➔ Bepalen van beleid: regionaal, gemeentelijk vlak, politiezone, arrondissementeel,
provinciaal, gewestelijk, nationaal..
➔ De cijfers worden gebruikt in de ZVR om het ZVP op te maken of de LVD
Cijfers interfamiliaal geweld: niet meer IFG maar meer veilige huizen
HF 4. SELECTIE / FILTER IN DE STRAFRECHTSBEPALING
Het strafrechtsysteem kan beschouwd worden als een omgekeerde trechter. In de diverse lagen
van de strafrechtsbedeling treden er selectiemechanismen op, waardoor criminaliteit steeds
verder gefilterd wordt = funneling proces!!
Strafrechtsbedeling
1. Opsporing → algemene en bijzondere politiediensten
o Geïntegreerde politie, gestructureerd op 2 niveaus (lokaal en federaal)
o Bijzondere politiediensten/inspectiediensten (milieu, sociale inspectie,..)
o Wet op het Politieambt
▪ Taken van bestuurlijke politie = ordehandhaving
▪ Taken van gerechtelijke politie = criminele feiten (repressief)
2. Vervolging → parket, onderzoeksrechter
o Openbaar Ministerie, Parket, Staande Magistratuur
o Overheidsorgaan, treedt op namens de gemeenschap
o Aan het hoofd staat een Procureur des Konings (PdK)
o Wordt bijgestaan door substituten
2
, o OM moet toepassing van de strafwet vorderen
o OM stelt strafvordering in, behartigt samenstelling strafdossier, waakt over
verloop strafrechtspleging en door de rechter uitgesproken straf of maatregel
o Leidt de eerste fase van een strafproces → bewijsmateriaal verzamelen
o Legaliteitsbeginsel : OM moet SV instellen telkens m.b.t. strafbaar feit voldoende
aanwijzingen van schuld dus enkel beslissingen die in de SW staan
o Opportuniteitsbeginsel! : OM is vrij om te beslissen of het wenselijk is een
strafvordering in te stellen
o OM rondt onderzoek af
▪ Sepot
▪ Minnelijke schikking (betalen) – Bemiddeling in Strafzaken
(overeenkomst met slachtoffer)
▪ Vervolging
o Aanhangig maken bij een vonnisgerecht
▪ Politierechtbank (overtredingen & verkeersgerelateerde misdrijven)
▪ Correctionele rechtbank
▪ Hof van Assisen
3. Berechting → hoven en rechtbanken
o Vonnisrechtbanken (2e fase van strafproces, fase ter terechtzitting)
▪ Politierechtbank
▪ Correctionele rechtbank
▪ Hof van Assisen
▪ Hof van Beroep: Hogere beroepen correctionele Rechtbank
o Strafrechtelijke sancties – hoofdstraffen en straftoemeting
▪ Geldboete
▪ Vrijheidsstraf (criminele, correctionele, politie)
▪ Werkstraf
▪ Straf onder Elektronisch toezicht
▪ Autonome probatiestraf (alternatief en bekijken welke straf het beste is)
o Vrijspraak
4. Strafuitvoering
o Openbaar Ministerie staat hier voor in (mag geen straf uitspreken wel opvolgen)
o Vrijheidsstraf : OM verstuurt veroordeelde bericht dat hij zich moet gevangen
(Verder : FOD Justitie – DG PI Directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen )
o Werkstraf : Justitiehuizen
o Penale geldboete : FOD Financiën - Bestuur van registratie en domeinen
o Elektronisch toezicht (onder toezicht van Vlaams Centrum voor Elektronisch
toezicht)
o Probatie (onder toezicht van
probatiecommissie)
3
, 4.1 REËEL GEPLEEGDE CRIMINALITEIT (ALLES)
➔ Alle reëel gepleegde criminaliteit
➔ Niet iedereen doet aangifte van een misdrijf : quid aangiftebereidheid?
DARK NUMBER = verborgen criminaliteit
➔ Oorzaken:
o Ernst feiten
o Grootte schade
o Geen direct slachtoffer
o Mijdingsgedrag slachtoffer
o Relatie dader-slachtoffer
o Kans tot opsporing
o Economische redenen
➔ Hoe blootleggen?
o Slachtofferenquêtes
▪ Aanvulling op (onvolledige) politiegegevens
▪ Inzicht in onveiligheidsgevoelens, aangiftegedrag en politieoptreden
o Bv. Veiligheidsmonitor (BE) & International Crime Victim Survey
(ICVS – Europees)
o Self Report Studies
▪ Geeft info over de plegers van misdrijven
▪ Vraag wordt voorgelegd of bevraagden zich schuldig hebben gemaakt
aan een misdrijf/vorm van crimineel gedrag
▪ Indien positief, of politiediensten hiervan op de hoogte zijn en/of PV is
opgemaak
o Bv. OP (jeugd onderzoeksplatvorm)monitor (BE) & ISDR
(International Self Report Delinquency Project)
Kijk naar de grafieken die gekregen zijn via links → examenvraag
4.2 CRIMINALITEIT GEKEND DOOR DE POLITIE
➔ Alle criminaliteit gekend door de politie
➔ Breedste laag in de strafrechtsbedeling => bevat de meeste informatie
➔ Instroom in het strafrechtsbedelingsysteem
➔ Input politiediensten
1. Reactief optreden (reactie)
a) Klacht = aangifte vaak door benadeelde zelf met vraag voor vervolging
b) Aangifte = kennisgeving van strafbaar feit aan overheid door persoon die
kennis heeft van een misdrijf, maar niet betrokken hoeft te zijn(getuige)
2. Proactief optreden (wat politie zelf doet)
a) Ambtelijke aangifte (art. 29 SV)
b) Proactieve recherche
4
HF 1. GESCHIEDENIS
- Sinds de 19 e eeuw : systematische observaties van misdaadpatronen in steden →
ontwikkeling criminele cartografie
o De Belg Adolphe Quetelet, die statistiek gebruikte om criminaliteit in kaart te
brengen. Criminologen bestudeerden hoe stedelijke factoren en armoede
bijdragen aan criminaliteit
- Sinds de 20 e eeuw: De systematische verzameling van gegevens over misdaad werd een
basis voor risicoprofielen en criminaliteitsvoorspelling → institutionalisering
- Moderne criminografie
o Geavanceerde technologieën → geografische informatiesystemen (GIS) en big
data-analyse
o Nieuwe toepassingen van criminografische data → predictive policing oa door AI
HF 3. PROBLEMEN BIJ CRIMINALITEITSEVALUATIE
1. DE criminaliteit bestaat niet
o De criminaliteit is gedaald of gestegen
▪ Voorzichtigheid met dergelijke uitspraken want verschillende valkuilen
▪ Want veel criminaliteit wordt bv. niet gemeld
o Filter in de strafrechtsbedeling!
o Criminaliteitsdefinitie
o Dark number = feiten die niet in de cijfers terecht komen
2. Verwijzen naar officiële cijfers
o Politiecijfers? → er wordt vaak verwezen naar criminaliteit waar de politie kennis
van neemt én registreert
▪ Er kan bv. meer geregistreerd worden in de ene gemeente waardoor het
lijkt dat er meer criminaliteit is
o MAAR er is voldoende kennis nodig over de registratiepraktijk en het registratie-
instrument voor een goede interpretatie van deze criminaliteitscijfers
3. Internationale vergelijkingen
o Stijging strafbare gedragingen (in de wetgeving) = stijging crim. cijfers
o Bepaalde gedragingen zijn in één land niet strafbaar zijn en in een andere staat
wel → drm is een oppervlakkige vergelijking nodig voor een goede interpretatie
▪ Bv. prostitutie in Nederland wordt ‘gepromoot’ voor toerisme en is in
Litouwen verboden
4. Vergelijkingen in de tijd
o Penalisering of depenalisering?
o De wijzigingen in normen en waarden kunnen bepaalde gedragingen acceptabel
of juist verwerpelijk maken, wat de criminaliteitscijfers beïnvloedt
▪ Bv. GAS verandert doorheen de tijd en beïnvloedt zo de cijfers
o Crime Drop!! → algemene criminaliteitscijfers waren aan het dalen DUS je moet
kijken naar algemene evolutie niet naar 1 land
o Lead-crime hypothesis → bv. minder blootstelling aan lood zorgt vr dalende crim
1
,Belang van criminografie
➔ Bepalen van beleid: regionaal, gemeentelijk vlak, politiezone, arrondissementeel,
provinciaal, gewestelijk, nationaal..
➔ De cijfers worden gebruikt in de ZVR om het ZVP op te maken of de LVD
Cijfers interfamiliaal geweld: niet meer IFG maar meer veilige huizen
HF 4. SELECTIE / FILTER IN DE STRAFRECHTSBEPALING
Het strafrechtsysteem kan beschouwd worden als een omgekeerde trechter. In de diverse lagen
van de strafrechtsbedeling treden er selectiemechanismen op, waardoor criminaliteit steeds
verder gefilterd wordt = funneling proces!!
Strafrechtsbedeling
1. Opsporing → algemene en bijzondere politiediensten
o Geïntegreerde politie, gestructureerd op 2 niveaus (lokaal en federaal)
o Bijzondere politiediensten/inspectiediensten (milieu, sociale inspectie,..)
o Wet op het Politieambt
▪ Taken van bestuurlijke politie = ordehandhaving
▪ Taken van gerechtelijke politie = criminele feiten (repressief)
2. Vervolging → parket, onderzoeksrechter
o Openbaar Ministerie, Parket, Staande Magistratuur
o Overheidsorgaan, treedt op namens de gemeenschap
o Aan het hoofd staat een Procureur des Konings (PdK)
o Wordt bijgestaan door substituten
2
, o OM moet toepassing van de strafwet vorderen
o OM stelt strafvordering in, behartigt samenstelling strafdossier, waakt over
verloop strafrechtspleging en door de rechter uitgesproken straf of maatregel
o Leidt de eerste fase van een strafproces → bewijsmateriaal verzamelen
o Legaliteitsbeginsel : OM moet SV instellen telkens m.b.t. strafbaar feit voldoende
aanwijzingen van schuld dus enkel beslissingen die in de SW staan
o Opportuniteitsbeginsel! : OM is vrij om te beslissen of het wenselijk is een
strafvordering in te stellen
o OM rondt onderzoek af
▪ Sepot
▪ Minnelijke schikking (betalen) – Bemiddeling in Strafzaken
(overeenkomst met slachtoffer)
▪ Vervolging
o Aanhangig maken bij een vonnisgerecht
▪ Politierechtbank (overtredingen & verkeersgerelateerde misdrijven)
▪ Correctionele rechtbank
▪ Hof van Assisen
3. Berechting → hoven en rechtbanken
o Vonnisrechtbanken (2e fase van strafproces, fase ter terechtzitting)
▪ Politierechtbank
▪ Correctionele rechtbank
▪ Hof van Assisen
▪ Hof van Beroep: Hogere beroepen correctionele Rechtbank
o Strafrechtelijke sancties – hoofdstraffen en straftoemeting
▪ Geldboete
▪ Vrijheidsstraf (criminele, correctionele, politie)
▪ Werkstraf
▪ Straf onder Elektronisch toezicht
▪ Autonome probatiestraf (alternatief en bekijken welke straf het beste is)
o Vrijspraak
4. Strafuitvoering
o Openbaar Ministerie staat hier voor in (mag geen straf uitspreken wel opvolgen)
o Vrijheidsstraf : OM verstuurt veroordeelde bericht dat hij zich moet gevangen
(Verder : FOD Justitie – DG PI Directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen )
o Werkstraf : Justitiehuizen
o Penale geldboete : FOD Financiën - Bestuur van registratie en domeinen
o Elektronisch toezicht (onder toezicht van Vlaams Centrum voor Elektronisch
toezicht)
o Probatie (onder toezicht van
probatiecommissie)
3
, 4.1 REËEL GEPLEEGDE CRIMINALITEIT (ALLES)
➔ Alle reëel gepleegde criminaliteit
➔ Niet iedereen doet aangifte van een misdrijf : quid aangiftebereidheid?
DARK NUMBER = verborgen criminaliteit
➔ Oorzaken:
o Ernst feiten
o Grootte schade
o Geen direct slachtoffer
o Mijdingsgedrag slachtoffer
o Relatie dader-slachtoffer
o Kans tot opsporing
o Economische redenen
➔ Hoe blootleggen?
o Slachtofferenquêtes
▪ Aanvulling op (onvolledige) politiegegevens
▪ Inzicht in onveiligheidsgevoelens, aangiftegedrag en politieoptreden
o Bv. Veiligheidsmonitor (BE) & International Crime Victim Survey
(ICVS – Europees)
o Self Report Studies
▪ Geeft info over de plegers van misdrijven
▪ Vraag wordt voorgelegd of bevraagden zich schuldig hebben gemaakt
aan een misdrijf/vorm van crimineel gedrag
▪ Indien positief, of politiediensten hiervan op de hoogte zijn en/of PV is
opgemaak
o Bv. OP (jeugd onderzoeksplatvorm)monitor (BE) & ISDR
(International Self Report Delinquency Project)
Kijk naar de grafieken die gekregen zijn via links → examenvraag
4.2 CRIMINALITEIT GEKEND DOOR DE POLITIE
➔ Alle criminaliteit gekend door de politie
➔ Breedste laag in de strafrechtsbedeling => bevat de meeste informatie
➔ Instroom in het strafrechtsbedelingsysteem
➔ Input politiediensten
1. Reactief optreden (reactie)
a) Klacht = aangifte vaak door benadeelde zelf met vraag voor vervolging
b) Aangifte = kennisgeving van strafbaar feit aan overheid door persoon die
kennis heeft van een misdrijf, maar niet betrokken hoeft te zijn(getuige)
2. Proactief optreden (wat politie zelf doet)
a) Ambtelijke aangifte (art. 29 SV)
b) Proactieve recherche
4
