lOMoARcPSD|47117298
HInhoudstafel
Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by Norah Knockaert ()
, lOMoARcPSD|47117298
SOCIALE EN POLITIEKE LEERSTELSELS:
VRIJHEID, GELIJKHEID, SOLIDARITEIT
INLEIDING
Ongelijkheid
Emancipatie (vrijheid en zelfstandigheid)
Vooruitgang
Elke samenleving ziet zich gedwongen de daarin bestaande ongelijkheid te rechtvaardigen. Zo niet, dan
dreigt het politieke en sociale bouwwerk in te storten.
Zo brengt elk tijdperk een aantal met elkaar tegenstrijdige discoursen en ideologieën voort met het doel de
bestaande/ gewenste ongelijkheid te legitimeren, en om de eco, politieke en sociale regels te beschrijven
die nodig zijn om het geheel te structureren
Emancipatie
= individuen en groepen krijgen steeds meer greep op de eigen levensomstandigheden. Ze
verwerven een volwaardige plaats in de samenleving.
Onlosmakelijk verbonden met machtsconflicten – ideologische strijd
Worsteling vd waarden en de invulling ervan, wat valt er juist onder ‘gelijkheid’, ‘vrijheid’ …
Ondanks de verbetering en vooruitgang moet er wel nog steeds nagedacht w over de invulling
want het kan altijd beter.
Door vooruitgangsoptimisme wordt veel achteruitgang ‘verdoezeld’
o =Het gevoel optimistisch te zijn over ons eigen leven, maar te vrezen voor de toekomst
van de mensheid
o Rosling: mens beschikt over drama-instincten -> overdramatisch wereldbeeld
o MAAR: Kloof tussen arm en rijk wordt groot, ongelijkheid neemt opnieuw toe,
klassenongelijkheid
o Vb. enkel kijken nr het feit dat armoede gedaald is in een bepaalde regio, maar negeren dat
de algemene ongelijkheid globaal gaat stijgen.
Politieke strijd
Het zijn de politieke keuzes die een maatschappij maakt die de ongelijkheid vormgeven
Krachtsverhoudingen bestaan niet alleen binnen, maar ook tussen landen en werelddelen
Louis Destutt de Tracy – geboorte ‘idéologie’
Ambieerde om het menselijke handelen en denken in rationele wetten te vatten
-> hele maatschappij verklaren
Heywoods – uitbreiding definitie ideologie
= een geheel v ideeën en opvattingen dat aan de sociaal-politieke verhoudingen vorm wenst te
geven.
Doen een uitspraak over grenzen en eigendom ->weerspiegelen keuzes die in een SMLV gemaakt
worden
Het omvat dus opvattingen (positieve en negatieve) die zowel descriptief als normatief zijn:
o Descriptief: poging om vat te krijgen op de socio-politieke omgeving zoals die is
o Normatief: poging om vat te krijgen op de socio-politieke omgeving zoals deze hoort te zijn
Vooraleer je kan spreken over een ideologie, heb je meerdere opvattingen nodig. Een ideologie is GEEN
wetenschap, MAAR er kunnen wel wetenschappelijke bedenkingen in een ideologie zitten.
, lOMoARcPSD|47117298
Ideologieën staan met elkaar in relatie -> conflictueuze relatie/ binnen regels vd democratie ->
ideologische strijd
Ideologische strijd
Gaat over verschillende centrale concepten
o Marx en zijn ‘klasse’ -> klassenstrijd
o Pareto gebruikt een ander concept dan klasse ->Elites, heersende en niet-heersende
Sterk afwijkende interpretaties van dezelfde concepten
Competitie tussen ideologieën
Ideeënstrijd: elke ideologie probeert de betwisting van haar centrale concepten uit te schakelen
door kritiek te geven op andere, concurrerende ideeën
MAAR de geschiedenis van ideologieën beschrijven houdt altijd een gevaar van presentisme in: een
houding ten opzichte van het verleden die wordt bepaald door hedendaagse opvattingen en ervaringen.
Het is een vorm van 'anachronisme' omdat wordt geoordeeld vanuit de eigen cultuur en tijd.
Ideologieën proberen in te grijpen in de werkelijkheid -> maatschappelijke actie
Elke ideologie probeert een geprivilegieerde groep te mobiliseren om hun belangen te verdedigen
Wisselwerking ideeën en politiek engagement -> dynamiek van ideologische verandering <->
doctrine
Politiek-maatschappelijke actie & politiek engagement
Ideologieën proberen in te grijpen in de werkelijkheid -> maatschappelijke actie
Dynamisch: ideologische verandering (groep mobiliseren om hun belangen te verdedigen)
Ideologie ≠ doctrine (Gecodificeerd geheel van opvattingen dat de sociaal-politieke verhoudingen
wil vormgeven -> afgekondigd door een officieel orgaan, instelling bv. de Kerk, Bushdoctrine…)
Reflexieve houding: wetenschap en ideologie overlappen, maar vallen niet samen
Moderne visie op ideologie – Freeden <-> Marxisme
Moderne visie
o Analyse van politieke ideologieën: verklaring en interpretatie van historische vormen van
politieke argumenten
o Doel van wetenschap: werkelijkheid begrijpen
Marxistische visie op ideologie
o Werkelijkheid is niet zomaar zichtbaar
o Sociale wetenschap: zoektocht naar kennis over de verborgen ware aard van SMLV
o De maatschappij heeft een ‘verschijningsvorm’ die niet overeenkomt met haar ware aard
o Ideologie: datgene wat de tegenstrijdigheden vd maatschappelijke werkelijkheid verbergt
o Alleen socialisme van Marx was de ware wetenschap
o Marx dacht dat marxisme een wetenschap was
o Niet mogelijk om een grens te trekken tussen wetenschap, ideologie…
Gramsci
o Ideologie werd gebruikt om de kapitalistische orde te legitimeren
, WETENSCHAPPELIJKE THEORIE EN IDEOLOGIE
Gelijkenissen
Vertrekken vanuit een set van specifieke aannames en startpunten (zijn vaak niet
te bewijzen)
Legt uit hoe de sociale wereld eruitziet
Legt uit hoe en waarom de wereld verandert
Reikt een systeem van concepten en ideeën aan
Verduidelijkt relaties tussen concepten
Verschaft een gerelateerd systeem van ideeën
verschillen
Ideologie Sociale theorieën
Geeft absolute zekerheid Conditioneel: staan open voor discussie
Alle antwoorden op alle vragen Incompleet, aanvaarde onzekerheid,
nuancering
Afgesloten, compleet en afgewerkt Groeiend, open, proces, uitbreidend
Gaat afwijkende info uit de weg Verwelkomt tests, positief en negatief
bewijsmateriaal
Blind voor alternatief bewijsmateriaal Verandering gebaseerd op bewijs
Opgesloten in een bepaald moraalsysteem Streeft objectiviteit na, baseert zich op de
rede + staat open voor weerlegging
Vooringenomen Neutraal, neemt alle ‘kanten’ in acht
Interne contradicties en inconsistenties Zoekt sterk naar logische consistentie
Vastgeroest in specifieke positie Overstijgt sociale posities
H1 DE ONTRAFELING VAN DE MIDDELEEUWSE ORDE (1450-
1650)
Intellectuele veranderingen + impact van nieuwe wetenschappelijke inzichten -> twijfel over
middeleeuwse orde + bedreigingen van de bedreiging voor de leer van de Kerk
De Europese Renaissance
Verwijst naar de verschillende veranderingen in politiek, de economie, de plaats van het christendom in het
denken over mens en maatschappij.
Het is een periode van op de oudheid gebaseerde bloei van de kunsten en letteren ->herontdekking
klassieke oudheid. Die begon in Italië, 14de eeuw. De term werd voor het eerst gebruikt door Italiaanse
humanisten: na een lange periode van verval (donkere Middeleeuwen) is er een fase v wedergeboorte.
Verder verwijst de Renaissance nr een geleidelijke verloren gaan vh feodale systeem en het ontstaan van
een nieuwe economische verhouding.
HInhoudstafel
Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by Norah Knockaert ()
, lOMoARcPSD|47117298
SOCIALE EN POLITIEKE LEERSTELSELS:
VRIJHEID, GELIJKHEID, SOLIDARITEIT
INLEIDING
Ongelijkheid
Emancipatie (vrijheid en zelfstandigheid)
Vooruitgang
Elke samenleving ziet zich gedwongen de daarin bestaande ongelijkheid te rechtvaardigen. Zo niet, dan
dreigt het politieke en sociale bouwwerk in te storten.
Zo brengt elk tijdperk een aantal met elkaar tegenstrijdige discoursen en ideologieën voort met het doel de
bestaande/ gewenste ongelijkheid te legitimeren, en om de eco, politieke en sociale regels te beschrijven
die nodig zijn om het geheel te structureren
Emancipatie
= individuen en groepen krijgen steeds meer greep op de eigen levensomstandigheden. Ze
verwerven een volwaardige plaats in de samenleving.
Onlosmakelijk verbonden met machtsconflicten – ideologische strijd
Worsteling vd waarden en de invulling ervan, wat valt er juist onder ‘gelijkheid’, ‘vrijheid’ …
Ondanks de verbetering en vooruitgang moet er wel nog steeds nagedacht w over de invulling
want het kan altijd beter.
Door vooruitgangsoptimisme wordt veel achteruitgang ‘verdoezeld’
o =Het gevoel optimistisch te zijn over ons eigen leven, maar te vrezen voor de toekomst
van de mensheid
o Rosling: mens beschikt over drama-instincten -> overdramatisch wereldbeeld
o MAAR: Kloof tussen arm en rijk wordt groot, ongelijkheid neemt opnieuw toe,
klassenongelijkheid
o Vb. enkel kijken nr het feit dat armoede gedaald is in een bepaalde regio, maar negeren dat
de algemene ongelijkheid globaal gaat stijgen.
Politieke strijd
Het zijn de politieke keuzes die een maatschappij maakt die de ongelijkheid vormgeven
Krachtsverhoudingen bestaan niet alleen binnen, maar ook tussen landen en werelddelen
Louis Destutt de Tracy – geboorte ‘idéologie’
Ambieerde om het menselijke handelen en denken in rationele wetten te vatten
-> hele maatschappij verklaren
Heywoods – uitbreiding definitie ideologie
= een geheel v ideeën en opvattingen dat aan de sociaal-politieke verhoudingen vorm wenst te
geven.
Doen een uitspraak over grenzen en eigendom ->weerspiegelen keuzes die in een SMLV gemaakt
worden
Het omvat dus opvattingen (positieve en negatieve) die zowel descriptief als normatief zijn:
o Descriptief: poging om vat te krijgen op de socio-politieke omgeving zoals die is
o Normatief: poging om vat te krijgen op de socio-politieke omgeving zoals deze hoort te zijn
Vooraleer je kan spreken over een ideologie, heb je meerdere opvattingen nodig. Een ideologie is GEEN
wetenschap, MAAR er kunnen wel wetenschappelijke bedenkingen in een ideologie zitten.
, lOMoARcPSD|47117298
Ideologieën staan met elkaar in relatie -> conflictueuze relatie/ binnen regels vd democratie ->
ideologische strijd
Ideologische strijd
Gaat over verschillende centrale concepten
o Marx en zijn ‘klasse’ -> klassenstrijd
o Pareto gebruikt een ander concept dan klasse ->Elites, heersende en niet-heersende
Sterk afwijkende interpretaties van dezelfde concepten
Competitie tussen ideologieën
Ideeënstrijd: elke ideologie probeert de betwisting van haar centrale concepten uit te schakelen
door kritiek te geven op andere, concurrerende ideeën
MAAR de geschiedenis van ideologieën beschrijven houdt altijd een gevaar van presentisme in: een
houding ten opzichte van het verleden die wordt bepaald door hedendaagse opvattingen en ervaringen.
Het is een vorm van 'anachronisme' omdat wordt geoordeeld vanuit de eigen cultuur en tijd.
Ideologieën proberen in te grijpen in de werkelijkheid -> maatschappelijke actie
Elke ideologie probeert een geprivilegieerde groep te mobiliseren om hun belangen te verdedigen
Wisselwerking ideeën en politiek engagement -> dynamiek van ideologische verandering <->
doctrine
Politiek-maatschappelijke actie & politiek engagement
Ideologieën proberen in te grijpen in de werkelijkheid -> maatschappelijke actie
Dynamisch: ideologische verandering (groep mobiliseren om hun belangen te verdedigen)
Ideologie ≠ doctrine (Gecodificeerd geheel van opvattingen dat de sociaal-politieke verhoudingen
wil vormgeven -> afgekondigd door een officieel orgaan, instelling bv. de Kerk, Bushdoctrine…)
Reflexieve houding: wetenschap en ideologie overlappen, maar vallen niet samen
Moderne visie op ideologie – Freeden <-> Marxisme
Moderne visie
o Analyse van politieke ideologieën: verklaring en interpretatie van historische vormen van
politieke argumenten
o Doel van wetenschap: werkelijkheid begrijpen
Marxistische visie op ideologie
o Werkelijkheid is niet zomaar zichtbaar
o Sociale wetenschap: zoektocht naar kennis over de verborgen ware aard van SMLV
o De maatschappij heeft een ‘verschijningsvorm’ die niet overeenkomt met haar ware aard
o Ideologie: datgene wat de tegenstrijdigheden vd maatschappelijke werkelijkheid verbergt
o Alleen socialisme van Marx was de ware wetenschap
o Marx dacht dat marxisme een wetenschap was
o Niet mogelijk om een grens te trekken tussen wetenschap, ideologie…
Gramsci
o Ideologie werd gebruikt om de kapitalistische orde te legitimeren
, WETENSCHAPPELIJKE THEORIE EN IDEOLOGIE
Gelijkenissen
Vertrekken vanuit een set van specifieke aannames en startpunten (zijn vaak niet
te bewijzen)
Legt uit hoe de sociale wereld eruitziet
Legt uit hoe en waarom de wereld verandert
Reikt een systeem van concepten en ideeën aan
Verduidelijkt relaties tussen concepten
Verschaft een gerelateerd systeem van ideeën
verschillen
Ideologie Sociale theorieën
Geeft absolute zekerheid Conditioneel: staan open voor discussie
Alle antwoorden op alle vragen Incompleet, aanvaarde onzekerheid,
nuancering
Afgesloten, compleet en afgewerkt Groeiend, open, proces, uitbreidend
Gaat afwijkende info uit de weg Verwelkomt tests, positief en negatief
bewijsmateriaal
Blind voor alternatief bewijsmateriaal Verandering gebaseerd op bewijs
Opgesloten in een bepaald moraalsysteem Streeft objectiviteit na, baseert zich op de
rede + staat open voor weerlegging
Vooringenomen Neutraal, neemt alle ‘kanten’ in acht
Interne contradicties en inconsistenties Zoekt sterk naar logische consistentie
Vastgeroest in specifieke positie Overstijgt sociale posities
H1 DE ONTRAFELING VAN DE MIDDELEEUWSE ORDE (1450-
1650)
Intellectuele veranderingen + impact van nieuwe wetenschappelijke inzichten -> twijfel over
middeleeuwse orde + bedreigingen van de bedreiging voor de leer van de Kerk
De Europese Renaissance
Verwijst naar de verschillende veranderingen in politiek, de economie, de plaats van het christendom in het
denken over mens en maatschappij.
Het is een periode van op de oudheid gebaseerde bloei van de kunsten en letteren ->herontdekking
klassieke oudheid. Die begon in Italië, 14de eeuw. De term werd voor het eerst gebruikt door Italiaanse
humanisten: na een lange periode van verval (donkere Middeleeuwen) is er een fase v wedergeboorte.
Verder verwijst de Renaissance nr een geleidelijke verloren gaan vh feodale systeem en het ontstaan van
een nieuwe economische verhouding.
