PRIVAAT RECHT
4. HET INDIVIDU
1. DE JURIDISCHE PERSOON
1.1 BEGRIPPEN
Juridisch persoon= iets dat of iemand die drager is van rechten en plichten
(rechtssubject)
2 categorieën juridische personen:
1. alle menselijke wezens:
o (mensen zijn natuurlijke persoon of fysieke persoon. Elk levende mens is
een juridisch persoon, maar enkel de levende mens is een juridisch
persoon)
2. Verenigingen en vennootschappen met een juridische structuur:
o (rechtspersoon zoals vzw’s, verschillende vormen van vennootschappen,
stichting of een publiekrechterlijke rechtspersoon)
1.2 DE FYSIEKE OF NATUURLIJKE PERSOON
Elke levende mens is een juridisch persoon
Elke mens is drager van rechten en plichten, ongeacht of die mens de rechten al
dan niet kan uitoefenen
Andere levende wezens, zoals plant of dieren geen juridische persoon, maar wel
rechtsobjecten
GESCHIEDENIS:
In vroegere tijden kon mens door slavernij zijn juridische persoonlijkheid verliezen
De burgerlijke dood (1804) ontnam de veroordeelde zijn burgerlijke rechten,
rechteloos of vogelvrij verklaard. Omdat het zo een erge straf was werd
(ontnemen van mens-zijn van mens v/e persoon) werd bij oprichting van België in
1831 opgenomen in Grondwet dat het afgeschaft werd.
DIEREN:
Genieten van bescherming omdat de mens er een emotionele waarde aan hecht
en we respect hebben voor levende wezens
Dieren geen rechten, maar mens leggen beperkingen en verplichtingen op
tegenover de dieren
1
, Sinds 2021 onderscheid tussen dieren, mensen en voorwerpen
BIOLOGISCHE:
Het bestaan van de natuurlijke persoon worrdt bepaald door biologische gegevens
De natuurlijke persoon als juridische persoon is verbonden aan het menselijk leven
Natuurlijk persoon als juridisch persoon ook verbonden aan het menselijk leven
Dit biologisch gegeven bepaalt meteen ook de duur van de juridische
persoonlijkheid
1.2.1 HET LEVEN
Enkel bij leven kan men drager zijn van rechten en plichten
De juridische persoon begint bij het levend en levensvatbaar geboren worden en
eindigt bij het overlijden
Bij het overlijden houdt de persoon op persoon te zijn en krijgt het lichaam het
juridische statuut van lijk
HET BEGIN:
Om juridisch te leven moet je aan drie voorwaarden voldoen:
1. Geboren worden
= door afscheiding van het kind van de moeder door het doorsnijden van de
navelstreng
2. Levend geboren worden
= de baby heeft geadememd (bewezen via longonderzoek)
3. Levensvatbaar zijn
= noodzakelijke organen moeten functioneren, zodat zelfstandig leven kan
als aan deze voorwaarden zijn voldaan, kan de baby worden ingeschreven in het
geboorteregister en verwerft hij de status van ‘juridisch persoon’. Dit houdt ook in
dat bij overlijden enkel de registratie in het overlijdensregister een einde kan
maken aan het status van ‘juridisch persoon’.
Embryo of foetus is geen persoon in de juridische betekenis en heeft dus nog
geen rechten of plichten, uitzonderlijk ‘voorwaardelijke’ rechten toegekend
worden
Om na te gaan in welke periode het kind is verwekt, hanteert het recht het
vermoeden dat verwekking heeft plaatsgevonden in een periode van 180 dagen
tot 300 dagen voor de geboorte (wettelijk tijdperk van de bevruchting)
2
, Vermoeden is ook weerlegbaar: als je medisch kunt aantonen dat de verwekking
buiten die periode heeft plaatsgevonden, het embryo of foetus dezelfde rechten
zal krijgen als wanneer de verwekking binnen die periode was gebeurd
Verlies van kindje tijdens de zwangerschap, doodgeboorte of neonatale sterfte ook
geen rechten of plichten
HET EINDE:
Om juridisch ‘dood’ te worden verklaard, moeten twee voorwaarden zijn vervuld:
1. Dit overlijden is officieel vastgesteld
= dit gebeurt door arts, maar die arts heeft een lijk nodig
2. Het overlijden is officieel ingeschreven in het overlijdensregister
= dit gebeurt in de gemeente door de ambtenaar van de burgerlijke stand
met de officiële vaststelling van het overlijden eindigt de mens als natuurmijk
persoon en dus ook als rechtssubject. Op dat moment valt de nalatenschap open
Lichaam van de overledene krijgt het bijzondere statuut van ‘lijk’
Het lijk geniet van een bijzondere bescherming in het recht
Hiermee drukt de samenleving respect uit ten aanzien van de overledene
Het gaat over het vervoer van een lijk, orgaandonatie, de behandeling van een
lijk, autopsie, begrafenis, …
Omdat een lijk noodzakelijk is om een overlijden officieel vast te stellen, heeft de
wetgeving een regeling moeten uitwerken om om te gaan met een situatie waarin
het lichaam van iemand niet wordt gevonden
1.2.2 BESCHERMING VAN HET LICHAAM
Het bestaan van de natuurlijke persoon is verbonden aan zijn lichaam
Het menselijk lichaam is daarom bijzonder waardevol in onze samenleving en
geniet hierdoor van extra bescherming.
Bijzonder juridisch statuut: het lichaam wordt beschermd zowel (in ruime mate)
ten aanzien van andere personen, als (in mindere mate) tegen de persoon zelf
BESCHERMING VAN HET LICHAAM TEGEN AANTASTING DOOR ANDEREN
Elk lichaam geniet van onschendbaarheid/ fysieke integriteit
= anderen mogen niet aan jou lichaam komen, tenzij jij hiervoor toestemming
geeft of tenzij er sprake is van een noodsituatie
Een van de mensenrechten
Niet uitdrukkelijk in de Belgische Grondwet, wel opgenomen in EVRM en in het
Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten
3
, Onderscheid tussen de twee soorten relaties:
1. De relatie tussen personen onderling:
alle lichamen en individuele belangen gelijkwaardig: een persoon niet het eigen
lichaam als belangrijker kan inroepen om aan het lichaam van ander te raken. Het
belang van één persoon kan niet de schending van het lichaam van een andere
persoon rechtvaardigen. Ook niet wanneer die persoon daar een duidelijk
aanwijsbaar, wettig belang bij heeft.
Vb.: p.162-163
omdat alle lichamen en individuele belangen gelijkwaardig zijn, is toestemming
cruciaal. Iemand zijn/ haar lichaam aanraken zonder toestemming is strafbaar.
o Manier waarop toestemming wordt gegeven kan voor discussie zorgen, het
moet niet telkens duidelijk of schriftelijk gebeuren. Vaak afgeleid uit
gedragingen.
Manier waarop toestemming wordt gegeven hangt af van de impact van
de eventuele handelingen op het lichaam.
hoe groter de impact op het lichaam, hoe explecieter de toestemming
moet zijn.
Vb.: p.163
gegeven toestemming moet ook geldig zijn
o houdt in dat de toestemming bewust moet worden gegeven
er mag geen sprake zijn van dwang of geweldpleging
de persoon mag niet onder invloed zijn (drugs, alcohol, psychose)
persoon moet voldoende matuur zijn om de gevolgen van de
toestemming te kunnen inschatten
bovendien kan er niet voor alles toestemming worden gegeven
recht staat niet toe dat je anderen toestemming geeft om op jou lichaam geweld
te plegen, tenzij er een juridische grondslag is
o uitzonderingen:
om chirurgische ingrepen mogelijk te maken
om euthanasie toe te passen
om deel te nemen aan contactsporten
4
4. HET INDIVIDU
1. DE JURIDISCHE PERSOON
1.1 BEGRIPPEN
Juridisch persoon= iets dat of iemand die drager is van rechten en plichten
(rechtssubject)
2 categorieën juridische personen:
1. alle menselijke wezens:
o (mensen zijn natuurlijke persoon of fysieke persoon. Elk levende mens is
een juridisch persoon, maar enkel de levende mens is een juridisch
persoon)
2. Verenigingen en vennootschappen met een juridische structuur:
o (rechtspersoon zoals vzw’s, verschillende vormen van vennootschappen,
stichting of een publiekrechterlijke rechtspersoon)
1.2 DE FYSIEKE OF NATUURLIJKE PERSOON
Elke levende mens is een juridisch persoon
Elke mens is drager van rechten en plichten, ongeacht of die mens de rechten al
dan niet kan uitoefenen
Andere levende wezens, zoals plant of dieren geen juridische persoon, maar wel
rechtsobjecten
GESCHIEDENIS:
In vroegere tijden kon mens door slavernij zijn juridische persoonlijkheid verliezen
De burgerlijke dood (1804) ontnam de veroordeelde zijn burgerlijke rechten,
rechteloos of vogelvrij verklaard. Omdat het zo een erge straf was werd
(ontnemen van mens-zijn van mens v/e persoon) werd bij oprichting van België in
1831 opgenomen in Grondwet dat het afgeschaft werd.
DIEREN:
Genieten van bescherming omdat de mens er een emotionele waarde aan hecht
en we respect hebben voor levende wezens
Dieren geen rechten, maar mens leggen beperkingen en verplichtingen op
tegenover de dieren
1
, Sinds 2021 onderscheid tussen dieren, mensen en voorwerpen
BIOLOGISCHE:
Het bestaan van de natuurlijke persoon worrdt bepaald door biologische gegevens
De natuurlijke persoon als juridische persoon is verbonden aan het menselijk leven
Natuurlijk persoon als juridisch persoon ook verbonden aan het menselijk leven
Dit biologisch gegeven bepaalt meteen ook de duur van de juridische
persoonlijkheid
1.2.1 HET LEVEN
Enkel bij leven kan men drager zijn van rechten en plichten
De juridische persoon begint bij het levend en levensvatbaar geboren worden en
eindigt bij het overlijden
Bij het overlijden houdt de persoon op persoon te zijn en krijgt het lichaam het
juridische statuut van lijk
HET BEGIN:
Om juridisch te leven moet je aan drie voorwaarden voldoen:
1. Geboren worden
= door afscheiding van het kind van de moeder door het doorsnijden van de
navelstreng
2. Levend geboren worden
= de baby heeft geadememd (bewezen via longonderzoek)
3. Levensvatbaar zijn
= noodzakelijke organen moeten functioneren, zodat zelfstandig leven kan
als aan deze voorwaarden zijn voldaan, kan de baby worden ingeschreven in het
geboorteregister en verwerft hij de status van ‘juridisch persoon’. Dit houdt ook in
dat bij overlijden enkel de registratie in het overlijdensregister een einde kan
maken aan het status van ‘juridisch persoon’.
Embryo of foetus is geen persoon in de juridische betekenis en heeft dus nog
geen rechten of plichten, uitzonderlijk ‘voorwaardelijke’ rechten toegekend
worden
Om na te gaan in welke periode het kind is verwekt, hanteert het recht het
vermoeden dat verwekking heeft plaatsgevonden in een periode van 180 dagen
tot 300 dagen voor de geboorte (wettelijk tijdperk van de bevruchting)
2
, Vermoeden is ook weerlegbaar: als je medisch kunt aantonen dat de verwekking
buiten die periode heeft plaatsgevonden, het embryo of foetus dezelfde rechten
zal krijgen als wanneer de verwekking binnen die periode was gebeurd
Verlies van kindje tijdens de zwangerschap, doodgeboorte of neonatale sterfte ook
geen rechten of plichten
HET EINDE:
Om juridisch ‘dood’ te worden verklaard, moeten twee voorwaarden zijn vervuld:
1. Dit overlijden is officieel vastgesteld
= dit gebeurt door arts, maar die arts heeft een lijk nodig
2. Het overlijden is officieel ingeschreven in het overlijdensregister
= dit gebeurt in de gemeente door de ambtenaar van de burgerlijke stand
met de officiële vaststelling van het overlijden eindigt de mens als natuurmijk
persoon en dus ook als rechtssubject. Op dat moment valt de nalatenschap open
Lichaam van de overledene krijgt het bijzondere statuut van ‘lijk’
Het lijk geniet van een bijzondere bescherming in het recht
Hiermee drukt de samenleving respect uit ten aanzien van de overledene
Het gaat over het vervoer van een lijk, orgaandonatie, de behandeling van een
lijk, autopsie, begrafenis, …
Omdat een lijk noodzakelijk is om een overlijden officieel vast te stellen, heeft de
wetgeving een regeling moeten uitwerken om om te gaan met een situatie waarin
het lichaam van iemand niet wordt gevonden
1.2.2 BESCHERMING VAN HET LICHAAM
Het bestaan van de natuurlijke persoon is verbonden aan zijn lichaam
Het menselijk lichaam is daarom bijzonder waardevol in onze samenleving en
geniet hierdoor van extra bescherming.
Bijzonder juridisch statuut: het lichaam wordt beschermd zowel (in ruime mate)
ten aanzien van andere personen, als (in mindere mate) tegen de persoon zelf
BESCHERMING VAN HET LICHAAM TEGEN AANTASTING DOOR ANDEREN
Elk lichaam geniet van onschendbaarheid/ fysieke integriteit
= anderen mogen niet aan jou lichaam komen, tenzij jij hiervoor toestemming
geeft of tenzij er sprake is van een noodsituatie
Een van de mensenrechten
Niet uitdrukkelijk in de Belgische Grondwet, wel opgenomen in EVRM en in het
Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten
3
, Onderscheid tussen de twee soorten relaties:
1. De relatie tussen personen onderling:
alle lichamen en individuele belangen gelijkwaardig: een persoon niet het eigen
lichaam als belangrijker kan inroepen om aan het lichaam van ander te raken. Het
belang van één persoon kan niet de schending van het lichaam van een andere
persoon rechtvaardigen. Ook niet wanneer die persoon daar een duidelijk
aanwijsbaar, wettig belang bij heeft.
Vb.: p.162-163
omdat alle lichamen en individuele belangen gelijkwaardig zijn, is toestemming
cruciaal. Iemand zijn/ haar lichaam aanraken zonder toestemming is strafbaar.
o Manier waarop toestemming wordt gegeven kan voor discussie zorgen, het
moet niet telkens duidelijk of schriftelijk gebeuren. Vaak afgeleid uit
gedragingen.
Manier waarop toestemming wordt gegeven hangt af van de impact van
de eventuele handelingen op het lichaam.
hoe groter de impact op het lichaam, hoe explecieter de toestemming
moet zijn.
Vb.: p.163
gegeven toestemming moet ook geldig zijn
o houdt in dat de toestemming bewust moet worden gegeven
er mag geen sprake zijn van dwang of geweldpleging
de persoon mag niet onder invloed zijn (drugs, alcohol, psychose)
persoon moet voldoende matuur zijn om de gevolgen van de
toestemming te kunnen inschatten
bovendien kan er niet voor alles toestemming worden gegeven
recht staat niet toe dat je anderen toestemming geeft om op jou lichaam geweld
te plegen, tenzij er een juridische grondslag is
o uitzonderingen:
om chirurgische ingrepen mogelijk te maken
om euthanasie toe te passen
om deel te nemen aan contactsporten
4
