Herinneringsdossier: Belgisch
Koloniaal Verleden
Vier specifieke lenzen: (1) koloniaal monumentaal erfgoed; (2) het in 2018
heropende Koninklijk Museum voor Midden-Afrika te Tervuren; (3) koloniale
geschiedenis in onderwijscurricula; (4) de parlementaire
onderzoekscommissie over Congo (2020).
Parlementaire onderzoekscommissie over Congo in 2020 als reactie op de
BLM-beweging. Ze moesten bepalen hoe België daar vandaag moreel,
politiek en symbolisch mee om moet gaan en ze moesten advies geven
over eventuele verontschuldigingen en herstelmaatregelen. Er heerste echter
veel (politieke) verdeeldheid rond ‘racisme als gevolg van de kolonie, de
formulering van de excuses en de rol van Leopold II’. Daardoor geraakten de
discussies gepolariseerd en kwam de onderzoekscommissie tot een
vroegtijdig einde in 2022 zonder een eindrapport.
1. Vergeten of herinnerd?
Is dit deel van de Belgische geschiedenis in algemene zin eerder ‘dood’ of
‘levend’?
Wordt dit thema vandaag nog veelvuldig herdacht?
Leeft het thema verder in populaire beeldvorming?
Lang dood geweest, maar nu weer super levend én controversieel! Taboe +
veel mensen weten ook bijzonder weinig over dit verleden. De opvallende
(bewuste) onwetendheid in onze maatschappij is een probleem dat
besproken zou moeten worden. Sinds 2000 is er een opleving na onder
andere de parlementaire onderzoekscommissie van 2000 en het boek van
De Witte.
Voor het brede publiek wordt dit amper herdacht. Uitzondering is de serie
‘Kinderen van de Kolonie’. Populaire beeldvorming in het koloniaal verleden
opvallend afwezig.
Mensen die actie voeren tegen beelden van ‘koloniale helden’ zoals Leopold
II. Enkele restanten zoals de koloniale monumenten krijgen ook steeds
meer kritiek. Deze monumenten stammen vooral uit het interbellum. Ze
moesten helpen om de schandaalsfeer nadat internationale commotie was
ontstaan over de wreedheden in Congo-Vrijstaat weg te werken en de
bevolking warm te maken voor de koloniale onderneming in Belgisch-
Congo.[39] Het overgrote deel van de bevolking weet (te) weinig over de
Belgische kolonie. Dit doordat er te weinig nadruk is op dit verleden (taboe)
en omdat het ook in de populaire beeldvorming te weinig aan bod komt.
Gedownload door Arno Beunnens
, Wie wil de herinnering ‘levend’ houden?
Welke maatschappelijke groep(en) herdenken het thema en waarom?
Is het thema belangrijk voor de identiteit van een bepaalde groep in de
samenleving?
Mensen die rechtstreeks verbonden zijn met het koloniale verleden.
Congolezen die leven in een postkoloniaal België hebben hier rechtstreeks
belang bij want dit vormt deel van hun identiteit en herinnering. Het kunnen
ook mensen zijn die in Congo leven en die daar alle gevolgen van de
kolonisatie hebben meegemaakt. Ook zijn er activisten die het verleden
duidelijk willen maken aan het bredere publiek. Steeds meer gaat het brede
publiek zijn stem laten horen in protest tegen het koloniaal verleden. Een
nieuwe generatie, die steeds beter geschoold wordt over dit verleden, begint
zijn stem te laten horen. Verder zijn journalisten en academici ook steeds
vaker verbonden met dit onderwerp omdat zij de waarheid meer weten.
Mensen die rechtstreekse banden hebben met Congo hebben
vanzelfsprekend grote belangen bij dit onderwerp. Het koloniaal verleden
bepaalt hun identiteit en zij willen dit uit het taboe halen.
Via welke kanalen, media en herinneringspraktijken wordt de herinnering
‘levend’ gehouden?
Welke symbolische manifestaties of relicten van het verleden zijn er in de
publieke ruimte te vinden?
Koloniale standbeelden die overgebleven zijn uit de periode waarin de
kolonie werd vereerd veel kritiek uit de hoek van activisten.
Straten of pleinen hebben hun naam te danken aan het koloniale
verleden van België. Zo zijn er veel vernoemd naar ‘witte’ koloniale helden.
Tegenwoordig pleit men hier voor een naamverandering. Tegenbeweging en
Afrikaanse namen (plein voor Lumumba).
Musea en archieven kunnen ook focussen op dit verleden.
Is er sprake van selectieve herinnering: worden bepaalde elementen van het
verleden onder- of overbelicht en waarom?
Of is er sprake van collectief geheugenverlies: wordt het thema al dan niet
bewust ‘vergeten’ en waarom?
Selectieve herinnering
Onderwijs: thema van de kolonisatie lang onderbelicht.
Zwarte pagina in de Belgische geschiedenis waardoor we de neiging
krijgen om deze uit ons geheugen te zetten --> taboe en het al dan
niet bewust wegschuiven van deze thema’s.
Ja. Het koloniale verleden is in België lang collectief verdrongen geweest
— bewust of onbewust. Niet aan bod in het onderwijs + taboe
Dit mag echter niet gebeuren, men moet duidelijk de feiten weten en
erkennen wat er gebeurd is. De laatste decennia is er echter steeds meer
erkenning voor het gruwelijke verleden, zeker in het onderwijs. Dit zorgt voor
een nieuwe generatie die de harde waarheid over het koloniaal verleden wel
kent.
Welke verhalen over het Belgisch koloniaal verleden zijn dominant?
Gedownload door Arno Beunnens
Koloniaal Verleden
Vier specifieke lenzen: (1) koloniaal monumentaal erfgoed; (2) het in 2018
heropende Koninklijk Museum voor Midden-Afrika te Tervuren; (3) koloniale
geschiedenis in onderwijscurricula; (4) de parlementaire
onderzoekscommissie over Congo (2020).
Parlementaire onderzoekscommissie over Congo in 2020 als reactie op de
BLM-beweging. Ze moesten bepalen hoe België daar vandaag moreel,
politiek en symbolisch mee om moet gaan en ze moesten advies geven
over eventuele verontschuldigingen en herstelmaatregelen. Er heerste echter
veel (politieke) verdeeldheid rond ‘racisme als gevolg van de kolonie, de
formulering van de excuses en de rol van Leopold II’. Daardoor geraakten de
discussies gepolariseerd en kwam de onderzoekscommissie tot een
vroegtijdig einde in 2022 zonder een eindrapport.
1. Vergeten of herinnerd?
Is dit deel van de Belgische geschiedenis in algemene zin eerder ‘dood’ of
‘levend’?
Wordt dit thema vandaag nog veelvuldig herdacht?
Leeft het thema verder in populaire beeldvorming?
Lang dood geweest, maar nu weer super levend én controversieel! Taboe +
veel mensen weten ook bijzonder weinig over dit verleden. De opvallende
(bewuste) onwetendheid in onze maatschappij is een probleem dat
besproken zou moeten worden. Sinds 2000 is er een opleving na onder
andere de parlementaire onderzoekscommissie van 2000 en het boek van
De Witte.
Voor het brede publiek wordt dit amper herdacht. Uitzondering is de serie
‘Kinderen van de Kolonie’. Populaire beeldvorming in het koloniaal verleden
opvallend afwezig.
Mensen die actie voeren tegen beelden van ‘koloniale helden’ zoals Leopold
II. Enkele restanten zoals de koloniale monumenten krijgen ook steeds
meer kritiek. Deze monumenten stammen vooral uit het interbellum. Ze
moesten helpen om de schandaalsfeer nadat internationale commotie was
ontstaan over de wreedheden in Congo-Vrijstaat weg te werken en de
bevolking warm te maken voor de koloniale onderneming in Belgisch-
Congo.[39] Het overgrote deel van de bevolking weet (te) weinig over de
Belgische kolonie. Dit doordat er te weinig nadruk is op dit verleden (taboe)
en omdat het ook in de populaire beeldvorming te weinig aan bod komt.
Gedownload door Arno Beunnens
, Wie wil de herinnering ‘levend’ houden?
Welke maatschappelijke groep(en) herdenken het thema en waarom?
Is het thema belangrijk voor de identiteit van een bepaalde groep in de
samenleving?
Mensen die rechtstreeks verbonden zijn met het koloniale verleden.
Congolezen die leven in een postkoloniaal België hebben hier rechtstreeks
belang bij want dit vormt deel van hun identiteit en herinnering. Het kunnen
ook mensen zijn die in Congo leven en die daar alle gevolgen van de
kolonisatie hebben meegemaakt. Ook zijn er activisten die het verleden
duidelijk willen maken aan het bredere publiek. Steeds meer gaat het brede
publiek zijn stem laten horen in protest tegen het koloniaal verleden. Een
nieuwe generatie, die steeds beter geschoold wordt over dit verleden, begint
zijn stem te laten horen. Verder zijn journalisten en academici ook steeds
vaker verbonden met dit onderwerp omdat zij de waarheid meer weten.
Mensen die rechtstreekse banden hebben met Congo hebben
vanzelfsprekend grote belangen bij dit onderwerp. Het koloniaal verleden
bepaalt hun identiteit en zij willen dit uit het taboe halen.
Via welke kanalen, media en herinneringspraktijken wordt de herinnering
‘levend’ gehouden?
Welke symbolische manifestaties of relicten van het verleden zijn er in de
publieke ruimte te vinden?
Koloniale standbeelden die overgebleven zijn uit de periode waarin de
kolonie werd vereerd veel kritiek uit de hoek van activisten.
Straten of pleinen hebben hun naam te danken aan het koloniale
verleden van België. Zo zijn er veel vernoemd naar ‘witte’ koloniale helden.
Tegenwoordig pleit men hier voor een naamverandering. Tegenbeweging en
Afrikaanse namen (plein voor Lumumba).
Musea en archieven kunnen ook focussen op dit verleden.
Is er sprake van selectieve herinnering: worden bepaalde elementen van het
verleden onder- of overbelicht en waarom?
Of is er sprake van collectief geheugenverlies: wordt het thema al dan niet
bewust ‘vergeten’ en waarom?
Selectieve herinnering
Onderwijs: thema van de kolonisatie lang onderbelicht.
Zwarte pagina in de Belgische geschiedenis waardoor we de neiging
krijgen om deze uit ons geheugen te zetten --> taboe en het al dan
niet bewust wegschuiven van deze thema’s.
Ja. Het koloniale verleden is in België lang collectief verdrongen geweest
— bewust of onbewust. Niet aan bod in het onderwijs + taboe
Dit mag echter niet gebeuren, men moet duidelijk de feiten weten en
erkennen wat er gebeurd is. De laatste decennia is er echter steeds meer
erkenning voor het gruwelijke verleden, zeker in het onderwijs. Dit zorgt voor
een nieuwe generatie die de harde waarheid over het koloniaal verleden wel
kent.
Welke verhalen over het Belgisch koloniaal verleden zijn dominant?
Gedownload door Arno Beunnens
