Samenvatting Samen op weg naar welzijn - Recht

Recht



Hoofdstuk 1: staatsstructuur en organisatie van België

2. Waarom recht?
‘Iedereen wordt geacht om de wet te kennen’ (algemeen
rechtsbeginsel)

Recht is dus niet alleen nuttig voor ons in het dagelijkse leven, maar ook
voor jullie als toekomstige hulpverleners.

Recht heeft de bedoeling om het maatschappelijk leven tussen mensen
tegenover elkaar en de overheid te structureren, organiseren en leefbaar
te
maken.

 Dit gebeurt aan de hand van rechtsregels die afspraken en
spelregels vastleggen door iets op te leggen, te verbieden of juist
toe te laten.
 De toepassing van deze regels is in principe voor iedereen in
gelijkaardige omstandigheden hetzelfde én door de overheid
afdwingbaar.
 Dit wil zeggen dat de overheid je kan verplichten deze regels na
te leven en niet-naleving ervan bijvoorbeeld kan bestraffen.
 De voorspelbaarheid van dit systeem zorgt voor (rechts)zekerheid

Je kunt de rechtsregels opdelen in regels van privaatrecht en regels
van publiekrecht:

Publiekrecht: regelt de verhoudingen tussen de overheid en de burgers, de
inrichting van de staat en de grondwet’ en gaat dus over regels zoals de
Grondwet die bepalen hoe het land is georganiseerd en hoe de overheid
met burgers en andere landen omgaat.

 Bv: strafrecht

Privaatrecht: Regelt de verhoudingen tussen burgers onderling

 Bv: het verbintenissenrecht en het familierecht

Recht is echter meer dan een verzameling regels: het weerspiegelt ook de
waarden en normen die een maatschappij als belangrijk beschouwt.

Sommige rechtsregels sluiten nauw aan bij wat we als 'juist' en 'goed'
beschouwen,
andere zijn er zelfs rechtstreeks uit voortgekomen.


1

,Een laatste interessante indeling van het recht is het verschil tussen regels
van
openbare orde, van dwingend recht en van aanvullend recht:

 Regels van de openbare orde: fundamentele regels  moeten
automatisch toegepast worden, je kunt hier niet van afwijken ook
niet in de rechtbank
 Bv: het recht op leven of de voorwaarden waaronder een
zwangerschap mag worden afgebroken. Als je een contract maakt
dat tegen de wet ingaat, zoals een afspraak om een abortus te doen
buiten de wettelijke termijn, dan is dat in strijd met de openbare
orde en zal de rechtbank die afspraak niet erkennen.

 Dwingend recht: wil zeggen dat sommige regels bepaalde groepen
van mensen beschermen, (vaak zijn dit groepen van mensen die
zich om één of andere reden in een zwakkere positie bevinden) als
er een regel is waardoor ze benadeeld worden moet de rechter daar
rekening mee houden.

 Bv: contract kot  9 maanden huurwaarborg, kan je als huurder
naar de rechter gaan want je mag maar 3 maanden opvragen

 Aanvullend recht: het recht dat regels maakt maar je mag het
invullen zoveel je wil
 Bv: je mag zelf contracten maken, zo kan een koppel tijdens de
scheiding een contract maken waarin staat wie welke goederen
krijgt na de scheiding



 Recht= het geheel van afdwingbare regels en normen, opgelegd
door de overheid.

Wie maakt dit recht?

 Jij als burger

 Jij als beleidsmaker

 Jij al wetgever

 Jij als minister

 Jij als …

 We dragen allemaal op onze eigen manier bij om recht tot stand te
laten komen




2

, 3. De juridische organisatie van recht in België



3.1 België, federale monarchie

In 1830 twijfelde België tussen een republiek en een monarchie, maar
koos uiteindelijk voor een monarchie met Leopold I (een Duitse prins met
Britse huwelijksbanden) als koning, omdat men hoopte zo de omliggende
landen gunstiger te stemmen tegenover het nieuwe land.

België= een erfelijke monarchie: wanneer de koning sterft of zijn functie
neerlegt  oudste zoon of dochter is dan de opvolger.

Hoe gebeurt dit in België?

België  3 staatsmachten:

Staatsmacht= een instelling die een aan haar toegewezen macht uitoefent
en hiervoor verantwoording moet afleggen

 De wetgevende: de bevoegdheid om wetten te maken en om de
uitvoerende macht te controleren
 De uitvoerende voert de wetten die de wetgevende macht maakt uit
en bestuurt het land (bv: het geld verdelen) (Kan de uitspraak van
een rechter niet aanpakken/ veranderen.)
 De rechterlijke macht: houdt toezicht op de naleving van de wetten
door
de overheid, maar ook door de burgers

 Gevolg: de 3 staatsmachten moeten elkaar in evenwicht houden

 Rechtstaat: als de overheid iets verkeerd doet, kunnen ze
gesanctioneerd worden.

De wetgevende macht bestaat uit de koning én de Kamer van
Volksvertegenwoordigers en de Senaat waarin parlementsleden zetelen.

De uitvoerende macht bestaat uit de koning én ministers.

De rechterlijke macht bestaat uit rechtbanken en hoven waarin rechters en
raadsheren (dit zijn rechters in hoven van beroep en het Hof van Cassatie)
zetelen.

De scheiding der machten

 Juister om te spreken over een samenwerking van deze machten.

Hoewel deze machten hun functie onafhankelijk van elkaar uitoefenen,
zorgt de juiste werking ervan dat de staatsmachten in evenwicht blijven=
belangrijk om te voorkomen dat één macht te veel invloed krijgt.
3

,  Bv: uit het boek

- De wetgevende macht bepaalt de voorwaarden voor asiel en
richtte de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen op om
toezicht te houden op de toepassing ervan, inclusief regels voor
de benoeming van de rechters.
- De uitvoerende macht (de bevoegde minister) benoemt de
rechters volgens die regels.
- De Raad beslist onafhankelijk of de overheid de asielregels
correct toepast in een concreet geval.
- Toont aan hoe kwetsbaar het evenwicht van de samenwerking
tussen de 3 staatsmachten is.
- Regeringsplan anno 2025: deze ‘soort’ rechters niet langer voor
het leven te benoemen maar voor een termijn van 5 jaar.

Indelingen van het recht

internationaal recht : EVRM, verdrag van de rechten voor het kind,
handelsverdragen, …

nationaal recht  publiekrecht : grondwet, administratief recht, strafrecht,
…

Recht dat van toepassing is in een bepaalde natie: privaatrecht (weten hoe
we ons tegenover elkaar moeten gedragen)- publiekrecht (weten hoe het
land verdeeld is)

nationaal recht  privaatrecht : personenrecht, familierecht, huurrecht,
verkeersrecht, …

Internationaal en nationaal recht

 Internationaal recht: regelt de verhoudingen tussen naties
onderling.

‘Het genot van de rechten en vrijheden die in dit Verdrag zijn vermeld,
moet worden verzekerd zonder enig onderscheid op welke grond ook,
zoals geslacht, ras, kleur, taal, godsdienst, politieke of andere mening,
nationale of maatschappelijke afkomst, het behoren tot een nationale
minderheid, vermogen, geboorte of andere status’ (art.14 EVRM)

 Nationaal recht: regelt de verhoudingen tussen burgers en tussen
burgers en de staat

Zie 2. Waarom recht voor de uitleg

Nationaal recht (1): publiek- en privaatrecht

Nationaal recht (2): Openbare orde- Dwingend recht- Aanvullend recht

Iemand moet initiatief nemen om een wet tot stand te laten komen

4

, Rol van de koning

In 1990 toonde Boudewijn dat de koning geen louter ceremoniële rol
heeft door te weigeren een abortuswet te ondertekenen wegens
gewetensbezwaren.

De koning moet als lid van zowel de wetgevende en uitvoerende macht
wetten mee ondertekenen nadat het parlement die goedkeurde. De
ministers zaten met de handen in het haar.  De weigering van de koning
om een wet mee te ondertekenen die het parlement met een meerderheid
van de stemmen goedkeurde, botste per slot van rekening met de
principes van de democratie  de regering stelde vast dat
de koning zich gedurende 36 uur de onmogelijkheid bevond om te
regeren,
de periode waarbinnen de regering de abortuswet uitzonderlijk zonder de
koning
aannam en ondertekende.

= mini-koningskwestie: koning kan geen koning zijn en de minister mag
dan de wet tekenen

En nu opnieuw, wie maakt dit recht?

Leg uit hoe jij recht maakt als…

 Jij als burger

 Jij als beleidsmaker

 Jij al wetgever

 Jij als minister

 Jij als …

Wat betekent dit concreet?

Jouw werkveld als hulpverlener

Hoe beïnvloedt deze staatsstructuur jouw werkveld als hulpverlener?

 Jouw werkomgeving, de structuren en procedures zijn het gevolg van
regelgeving die de wetgevende macht opstelt. Omdat België de
macht in de loop van de geschiedenis niet alleen over
staatsinstellingen, maar ook over 'geografische' deelstaten
verdeelde, raakten de wetgevende en de uitvoerende macht
versnipperd.
 Deze versnippering= het gevolg van onder meer verschillen in taal,
onderwijs en economie, leidde tot de evolutie van België van
eenheidsstaat naar een federale staat. In een eenheidsstaat beslist

5

, één centrale overheid, terwijl de beslissingsbevoegdheid in een
federale staat toekomt aan deelstaten zoals gemeenschappen en
gewesten, die over een deel van het grondgebied over bepaalde
bevoegdheden een eigen bestuur voeren.
 België kent naast het federale niveau op deelstatelijk niveau
gemeenschappen, gewesten, provincies, steden en gemeenten.

Als hulpverlener krijg je te maken met versnipperde bevoegdheden.
In de gerechtelijke jeugdhulp betekent dit dat:

 de regels over de jeugdrechtbank en gesloten jeugdinstellingen
federaal worden vastgelegd door de wetgevende macht
 De werkingsmiddelen van deze instellingen worden bepaald door
federale ministers.
 De inhoud van de jeugdhulp behoort sinds de defederalisering tot de
Vlaamse Gemeenschap, terwijl justitie en volksgezondheid federale
bevoegdheden blijven federaal.

Dat de hulp op beleidsniveau versnipperd is, maakt het antwoord op de
hulpvraag van jongeren er niet makkelijker op en jouw werk als
hulpverlener
 Alleen op federaal vlak moet je als hulpverlener al rekening houden
met de FOD Justitie, Sociale Zekerheid, Volksgezondheid en
Werkgelegenheid,
Arbeid en Sociaal overleg.

Als hulpverlener kan je niet alleen op het terrein werken, maar ook
beleidswerk doen.

Op verschillende niveaus kan je meewerken aan beleid:

 Binnen zorginstellingen

 Op macroniveau, door mee te werken aan wetgeving en beleid

Mogelijke functies zijn:

 Kabinetsmedewerker van een minister

 Lid van een commissie die regelgeving uitwerkt

 Parlementslid of minister

Vanaf 18 jaar en met de Belgische nationaliteit kan je je kandidaat stellen
voor zulke mandaten in België.

3.2 België, democratische rechtsstaat




6

, Rechtsbescherming

De organisatie van de staatsmachten waarborgt een evenwichtige en
democratische samenwerking. Naast dit wederzijds controlemechanisme
draagt ook het feit dat België een rechtsstaat is hiertoe bij.

 In een rechtsstaat moeten immers niet alleen burgers maar ook de
overheid zich aan de rechtsregels houden.

Deze regels komen op een democratische wijze tot stand  betekent dat
een
rechtsregel in de meeste gevallen pas tot stand komt als het aantal
parlementsleden
dat vóór de wet stemt groter is dan het aantal dat ertegen stemt.

Concreet betekent dit:

 Er moeten voldoende beslissingsgerechtigde parlementsleden
aanwezig zijn en meer dan de helft van de aanwezige leden moet
vóór de wet stemmen (50% + 1)
 Bovendien mag een nieuwe rechtsregel geen inbreuk plegen op de
grondrechten zoals de Grondwet of mensenrechten, bijvoorbeeld in
internationale verdragen

Parlementsleden die over wetten stemmen, zijn verkozen via verkiezingen
–> vanaf
het ogenblik dat je stemgerechtigd bent, oefen je dus door een stem uit te
brengen
op de persoon of partij van jouw keuze impact uit op het beleid.

De waarborgen van de rechtsstaat situeren zich in de rechtsbescherming
die ze biedt:

 In een rechtsstaat kunnen burgers en overheden hun geschillen over
bevoegdheden, regels en toepassingen voorleggen aan een
onafhankelijke en onpartijdige rechter.

Om die taak goed te kunnen vervullen  moeten rechters beschikken
over:

 een duidelijk wettelijk kader

 voldoende middelen van de uitvoerende macht.

Als er te weinig rechters of juristen zijn, komt de werking van justitie onder
druk te staan  Rechters met te veel dossiers (bv. 40 in één zitting)
kunnen zaken niet met dezelfde zorg en aandacht behandelen als wanneer
ze minder dossiers hebben.


7

, Het Grondwettelijk Hof en de Raad van State

Het Grondwettelijk Hof en de Raad van State Rechtsbescherming wordt op
verschillende manieren geboden.

Het Grondwettelijk Hof ziet erop toe dat:

 de wetgevende macht rechtsregels uitvaardigt die binnen haar
bevoegdheid vallen
 dat zij daarbij de principes van gelijkheid en non-discriminatie, zoals
voorzien in de Grondwet, respecteert.

Het Grondwettelijk Hof kan een rechtsregel vernietigen wanneer die in
strijd is met bijvoorbeeld het gelijkheidsbeginsel. Dit moet gebeuren
binnen zes maanden na de bekendmaking in het Belgisch Staatsblad (BS)

 Om een vernietigingsprocedure te vermijden, kan het Grondwettelijk
Hof de wetgevende macht tijdens de voorbereiding van een nieuwe
wet advies geven.

Rechters kunnen het Grondwettelijk Hof vragen of een rechtsregel die in
een procedure wordt toegepast het gelijkheids- of non-
discriminatiebeginsel schendt.

 Als dat zo is, zal de rechter die rechtsregel in dat geschil niet
toepassenAls dat het geval is, zal de rechter deze rechtsregel in dat
geschil niet toepassen.

Daarnaast bestaat er nog een ander rechtscollege, de Raad van State. De
Raad
van State kent twee afdelingen:

 de afdeling Wetgeving
 de afdeling Bestuursrechtspraak.

De afdeling Wetgeving geeft tijdens de totstandkomingsfase van een
rechtsregel een niet-bindend advies over:

 de wettigheid van de voorgestelde regelgeving

 de leesbaarheid van de regelgeving in spé.

De afdeling Bestuursrechtspraak behandelt beroepen tegen eenzijdige
beslissingen van de overheid, ook wel genoemd eenzijdige bestuurlijke
rechtshandelingen.

 Dit kan bijvoorbeeld gaan om de benoeming van een rechter of de
intrekking van subsidies.
 Een procedure bij deze afdeling van de Raad van State is een
voorbeeld van een administratieve procedure.

8

,In tegenstelling tot de andere rechtbanken en hoven maken het
Grondwettelijk Hof en de Raad van State geen deel uit van de rechterlijke
macht.

 Toch staan zij ook in voor de rechtsbescherming van de burger en
vormen zij samen met de rechterlijke macht het fundament van
België als rechtsstaat.

Hulpverlening en justitie: ketenpartners

 Voor hulpverleners is kennis van justitie en enkele rechtsdomeinen
vanzelfsprekend, omdat hulpverlening en recht grotendeels
hetzelfde doel hebben: mensen helpen met uitdagingen in wonen,
inkomen, gezondheid en relaties.
 Als hulpverleners en juristen over de grenzen van hun eigen domein
durven kijken, draagt dit bij aan een duurzaam plan van aanpak dat
rekening houdt met de verschillende levensdomeinen van de cliënt.
 Hulpverlening en justitie zijn onlosmakelijk verbonden
ketenpartners; zonder afstemming blijft hulp vaak beperkt tot
symptoombestrijding.
 Door structureel samen te werken, ondersteun je als jurist of
hulpverlener een duurzame verandering voor je cliënten.

Hoofdstuk 2: Justitie als organisatie

1. Intro

Voor veel mensen maakt de rechtbank geen deel uit van het dagelijks
leven, maar cliënten komen er wel mee in aanraking bij bijvoorbeeld
snelheidsovertredingen, echtscheiding of onterecht ontslag.

Rechtbanken zijn er niet alleen om conflicten te beslissen, maar ook om
mensen te begeleiden, te helpen oplossingen te vinden of bij bijzondere
gebeurtenissen zoals adoptie.

Hulpverleners kunnen een rol spelen door cliënten te informeren, als
vertrouwenspersoon of getuige op te treden, verklaringen op te stellen, of
hulpverleningstrajecten te coördineren parallel aan juridische procedures.

Het hoofdstuk maakt wegwijs in de rechtbankwereld: welke rechtbanken
bestaan er, hoe verlopen procedures, wie doet wat, en hoe kun je cliënten
voorbereiden en begeleiden?  De meest voorkomende situatie is een
rechtszaak tussen twee partijen: de eiser (partij die iets nastreeft) en de
verweerder (partij van wie iets wordt gevraagd). Het geschil wordt de
vordering genoemd

2 Voor de eerste keer naar de rechtbank


9

, 2.1 Het juridisch systeem

Je kunt de Belgische hoven en rechtbanken samenbrengen in volgend
schema

 In deze rechtbanken oordelen rechters voornamelijk 'in eerste
aanleg': ze nemen voor de eerste keer een beslissing in een
rechtszaak. Daarom bespreken we hier ook het hof van assisen. De
rechtbanken en hoven waar je pas terechtkomt als je het niet eens
bent met de uitspraak van de rechter in eerste aanleg – het
arbeidshof, hof van beroep en Hof van Cassatie dus en soms ook de
rechtbank van eerste aanleg

2.2 Het vrederecht

De vrederechter zetelt in het vredegerecht en staat het dichtst bij de
burgers.

 Hij behandelt zaken uit het dagelijks leven, zoals burenruzies,
huurproblemen, conflicten tussen bewoners van een
appartementsgebouw, of financiële problemen zoals onbetaalde
ziekenhuisfacturen.

Ook krijgt de vrederechter te maken met mensen met (psychische)
problemen die niet voor zichzelf kunnen zorgen of een gevaar vormen.

Zaken die niet onder zijn exclusieve bevoegdheid vallen maar een inzet
van minder dan 5.000 euro hebben, komen ook bij het vredegerecht
terecht



2.3 De politierechtbank

De politierechter, die in de politierechtbank zetelt, behandelt zowel
strafrechtelijke als burgerlijke zittingen.

 Tijdens strafrechtelijke zittingen worden verkeersovertredingen
behandeld, zoals te snel rijden of rijden onder invloed.
 Tijdens burgerlijke zittingen behandelt de politierechter geschillen
over verkeersongevallen, zoals de vraag wie aansprakelijk is en
welke schadevergoeding moet worden betaald, ook als er geen
verkeersovertreding was.

De politierechter behandelt dus alle vorderingen die verband houden met
verkeerszaken (verkeersongeval en schade inclusief lichamelijke schade)
en zorgt er via strafrechtelijke procedures ook voor dat de
verkeersveiligheid wordt beschermd.


10