De lever – inleiding
Structuur van de lever: macroscopie, microscopie en vasculair
De normale volwassen lever
• Gewicht: 1,5 kg
• Intraperitoneaal gelegen thv rechter hypochonder
• Het grootste orgaan in de buik en de grootste klier van het lichaam
• Leverdofheid -> bovengrens en ondergrens percutteren
Ligamenten die de lever aan de omliggende structuren hechten
(à gevormd door dubbele laag peritoneum)
• Falciform ligament (= sikkelvormig ligament)
o Bevestigt voorste oppervlak van de lever aan de voorste buikwand
o De vrije rand bevat het ligamentum teres (= een overblijfsel van de navelstrengader)
• Coronaire ligament
o Bevestigt bovenste leveroppervlak aan het onderste oppervlak van de middenrif
• Triangulaire ligamenten
o Linker driehoekig ligament bevestigt linker leverkwab aan het middenrif
o Rechter driehoekig ligament bevestigt rechter leverkwab aan het middenrif
• Omentum minus (lesser omentum)
o Bevestigt de lever aan de maag en het eerste deel van de twaalfvingerige darm
o Bestaat uit hepatoduodenale ligament en hepatogastrische ligament
§ Het hepatoduodenale ligament omringt de portale triade
Het achterste leveroppervlak is bevestigd aan de onderste vena cava door leveraders en vezelig weefsel
De lever is bedekt met een vezelachtige laag = kapsel van Glisson
Lobben
• Grote rechter lob en kleinere linker lob
• Lobus caudatus -> aan de bovenkant van het viscerale oppervlak
• Lobus quadratus -> aan de onderkant van het viscerale oppervlak
Porta hepatis (= diepe, dwarse groeve)
• Scheidt de lobus caudatus en quadratus
• Groeve waarlangs alle bloedvaten, zenuwen en galkanalen de lever binnenkomen of verlaten
o Uitz: de leveraders
,Unieke dubbele bloedtoevoer
• A. hepatica (25%)
o Voorziet voornamelijk niet-parenchymale structuren van de lever en galwegplexus
o Afgeleid van de truncus coeliacus
• Vena porta (75%)
o Verziet de lever van gedeeltelijk zuurstofarm bloed en vooral opgenomen stoffen
o Zorgt ervoor dat de lever zijn darmgerelateerde fincties kan uitvoeren
§ Bv: ontgifting, immunologisch, opname voor synthese, afgave cruciale molecules
Veneuze drainage
• 3 leveraders: venae hepaticae
o Centrale aderen leverkwab -> verzameladers -> 3 leveraders
• Monden uit in de vena cava inferior
Segmentaire anatomie
• 8 segmenten
• Elk segment heeft zijn eigen vasculaire inflow, outflow en biliaire drainage
• Belang
o Chirurgische resectie
o Radiologische topografie
Biliaire anatomie
• Galwegen volgen portaal stroomgebied in omgekeerde richting
o Portaal stroomgebied naar de lever ↔ gal weg van de lever
Lobulus van Kiernan (= 6-hoekige microscopische vorm van de structurele eenheid)
• Centrale afvoerende ader = vena centrolobularis
• Aan de rand -> portaaltriade
o Arteriole -> tak van de leverslagader die de lever binnenkomt
o Venule -> vertakking van de leverpoortader die de lever binnenkomt
o Galductulus -> vertakking van het galkanaal dat de lever verlaat
o Bevat ook lymfevaten en nervus vagus (parasympatische) vezels
Cellulaire componenten
• Hepatocyten
o Georganiseerd in muralia -> straalgewijs georganiseerd
§ Vanuit portale triade naar de vena centrolobularis
§ Maxiamel uitwisseling van en naar het bloedcompartiment toe
§ Wordt afgelijnd door het tegenaanliggende sinusoïd
• Niet-parenchymale cellen
o Lever sinusoïdale endotheel cellen
§ Lijnen het capillair af van de lever
§ Aan ene kant bloedcellen, aan andere kant hepatocyten en hepatische stellaatcellen
§ Hoogst efficiënte permeabele barrière
- Geen typische basale membraan
- Talrijke fenestraties – poriën -> flux naar levercellen toelaten
, o Hepatische stellaatcellen
§ Gelokaliseerd in de ruimte van Disse
§ In rusttoestand in afwezigheid van leverbeschadiging
- Opslag van retinoïden of vitamine A bevattende metabolieten
§ Activatie bij leverschade -> myofibroblast-achtige cellen
- Productie collageenrijke extracellulair matrix
à Gevolg: progressieve verlittekening – fibrose
- Contractiele eigenschappen -> contractie sinusoïd
à Gevolg: verhoogde weerstand tot portale inflow
- Versterken ontstekingsreactie
- Expressie groeifactoren (-> leverregeneratie)
o Kupffer cellen
§ Lever-residente macrofagen
§ In het lumen van de leversinusoïden
§ Betrokken bij niet-specifieke immuunreacties
à Eerste lijnsverdediging
o Cholangiocyten
§ Epitheelcellen die de galwegen bekleden
§ Essentiële rol:
- Galmodificatie
- Transport van gal- en bloedbestanddelen
o Hepatische Progenitor Cellen (HPC)
§ Bi-potentiële stamcellen gelokaliseerd thv het kanaal van Hering
§ Kunnen differentiëren naar hepatocytische en cholangiocytische lijn
§ In een volwassen lever:
- Stamcellen met lage proliferatiesnelheid
- Vertegenwoordigen een resevecompartiment
- Geactiveerd bij beschadiging, rem replicatie of ernstig celverlies
Functies van de lever
Afbraak
• Xenobiotica en toxine metabolisme
• Ureum cyclus (ammonia processing)
• Bilirubine metabolisme (icterus – cfr POKC Icterus)
• Glycogenolyse
= Belangrijkste orgaan in afvalstofverwerking
1. Wateronoplosbare stoffen wateroplosbaar maken
2. Nier zorgt voor afvalstofverwerking van wateroplosbare stoffen
, Synthese
• Eiwitten
o Lokaal bindende rol (gluthation-S-transferase, ferritine)
o Lokaal enzymatisch (cytochroom P450)
o Exportproteinen
§ Albumine
- Transport-eiwit
- Oncotisch en hemodynamisch actief
- Immunomodulatorisch
§ Stollingseiwitten (alle behalve factor VIII)
§ Glyco- en lipoproteine
• Koohydraten
o Glycogeen (100g)
o Gluconeogenese
Glucose laatste voeding (1-2u)
Glycogeen reserve (4-12u)
Ketonen via vetzuuroxidatie (vanaf 3-4u)
Glucogenogenese
• Cholesterol en TG synthese
o Galzuren
o Hormonen (estradiol, testosterone, cortisol, aldosterone
Stockeren
• Glycogeen
• Vitamine A, D, E, K, B12
• Ijzer (ferritine)
• Koper
Immunologisch
• Innate (aspecifiek) en adaptieve immuniteit
• Tolerantie
• Cytokine productie & regulatie
Functie van gal
600mL gal/ 24u
• Emulgeren vetten tot micellen
• Hulp bij absorptie van vetoplosbare vitamines (ADEK)
o Deficit galexcretie -> slechte opname vetoplosbare vitaminen -> tekorten
• Uitscheiding van afvalstoffen (bilirubine)
• Bufferen van excessief maagzuur (alkalisch pH 7.5-8)
• Bacteriostatisch – bacteriecied (IgA)
Structuur van de lever: macroscopie, microscopie en vasculair
De normale volwassen lever
• Gewicht: 1,5 kg
• Intraperitoneaal gelegen thv rechter hypochonder
• Het grootste orgaan in de buik en de grootste klier van het lichaam
• Leverdofheid -> bovengrens en ondergrens percutteren
Ligamenten die de lever aan de omliggende structuren hechten
(à gevormd door dubbele laag peritoneum)
• Falciform ligament (= sikkelvormig ligament)
o Bevestigt voorste oppervlak van de lever aan de voorste buikwand
o De vrije rand bevat het ligamentum teres (= een overblijfsel van de navelstrengader)
• Coronaire ligament
o Bevestigt bovenste leveroppervlak aan het onderste oppervlak van de middenrif
• Triangulaire ligamenten
o Linker driehoekig ligament bevestigt linker leverkwab aan het middenrif
o Rechter driehoekig ligament bevestigt rechter leverkwab aan het middenrif
• Omentum minus (lesser omentum)
o Bevestigt de lever aan de maag en het eerste deel van de twaalfvingerige darm
o Bestaat uit hepatoduodenale ligament en hepatogastrische ligament
§ Het hepatoduodenale ligament omringt de portale triade
Het achterste leveroppervlak is bevestigd aan de onderste vena cava door leveraders en vezelig weefsel
De lever is bedekt met een vezelachtige laag = kapsel van Glisson
Lobben
• Grote rechter lob en kleinere linker lob
• Lobus caudatus -> aan de bovenkant van het viscerale oppervlak
• Lobus quadratus -> aan de onderkant van het viscerale oppervlak
Porta hepatis (= diepe, dwarse groeve)
• Scheidt de lobus caudatus en quadratus
• Groeve waarlangs alle bloedvaten, zenuwen en galkanalen de lever binnenkomen of verlaten
o Uitz: de leveraders
,Unieke dubbele bloedtoevoer
• A. hepatica (25%)
o Voorziet voornamelijk niet-parenchymale structuren van de lever en galwegplexus
o Afgeleid van de truncus coeliacus
• Vena porta (75%)
o Verziet de lever van gedeeltelijk zuurstofarm bloed en vooral opgenomen stoffen
o Zorgt ervoor dat de lever zijn darmgerelateerde fincties kan uitvoeren
§ Bv: ontgifting, immunologisch, opname voor synthese, afgave cruciale molecules
Veneuze drainage
• 3 leveraders: venae hepaticae
o Centrale aderen leverkwab -> verzameladers -> 3 leveraders
• Monden uit in de vena cava inferior
Segmentaire anatomie
• 8 segmenten
• Elk segment heeft zijn eigen vasculaire inflow, outflow en biliaire drainage
• Belang
o Chirurgische resectie
o Radiologische topografie
Biliaire anatomie
• Galwegen volgen portaal stroomgebied in omgekeerde richting
o Portaal stroomgebied naar de lever ↔ gal weg van de lever
Lobulus van Kiernan (= 6-hoekige microscopische vorm van de structurele eenheid)
• Centrale afvoerende ader = vena centrolobularis
• Aan de rand -> portaaltriade
o Arteriole -> tak van de leverslagader die de lever binnenkomt
o Venule -> vertakking van de leverpoortader die de lever binnenkomt
o Galductulus -> vertakking van het galkanaal dat de lever verlaat
o Bevat ook lymfevaten en nervus vagus (parasympatische) vezels
Cellulaire componenten
• Hepatocyten
o Georganiseerd in muralia -> straalgewijs georganiseerd
§ Vanuit portale triade naar de vena centrolobularis
§ Maxiamel uitwisseling van en naar het bloedcompartiment toe
§ Wordt afgelijnd door het tegenaanliggende sinusoïd
• Niet-parenchymale cellen
o Lever sinusoïdale endotheel cellen
§ Lijnen het capillair af van de lever
§ Aan ene kant bloedcellen, aan andere kant hepatocyten en hepatische stellaatcellen
§ Hoogst efficiënte permeabele barrière
- Geen typische basale membraan
- Talrijke fenestraties – poriën -> flux naar levercellen toelaten
, o Hepatische stellaatcellen
§ Gelokaliseerd in de ruimte van Disse
§ In rusttoestand in afwezigheid van leverbeschadiging
- Opslag van retinoïden of vitamine A bevattende metabolieten
§ Activatie bij leverschade -> myofibroblast-achtige cellen
- Productie collageenrijke extracellulair matrix
à Gevolg: progressieve verlittekening – fibrose
- Contractiele eigenschappen -> contractie sinusoïd
à Gevolg: verhoogde weerstand tot portale inflow
- Versterken ontstekingsreactie
- Expressie groeifactoren (-> leverregeneratie)
o Kupffer cellen
§ Lever-residente macrofagen
§ In het lumen van de leversinusoïden
§ Betrokken bij niet-specifieke immuunreacties
à Eerste lijnsverdediging
o Cholangiocyten
§ Epitheelcellen die de galwegen bekleden
§ Essentiële rol:
- Galmodificatie
- Transport van gal- en bloedbestanddelen
o Hepatische Progenitor Cellen (HPC)
§ Bi-potentiële stamcellen gelokaliseerd thv het kanaal van Hering
§ Kunnen differentiëren naar hepatocytische en cholangiocytische lijn
§ In een volwassen lever:
- Stamcellen met lage proliferatiesnelheid
- Vertegenwoordigen een resevecompartiment
- Geactiveerd bij beschadiging, rem replicatie of ernstig celverlies
Functies van de lever
Afbraak
• Xenobiotica en toxine metabolisme
• Ureum cyclus (ammonia processing)
• Bilirubine metabolisme (icterus – cfr POKC Icterus)
• Glycogenolyse
= Belangrijkste orgaan in afvalstofverwerking
1. Wateronoplosbare stoffen wateroplosbaar maken
2. Nier zorgt voor afvalstofverwerking van wateroplosbare stoffen
, Synthese
• Eiwitten
o Lokaal bindende rol (gluthation-S-transferase, ferritine)
o Lokaal enzymatisch (cytochroom P450)
o Exportproteinen
§ Albumine
- Transport-eiwit
- Oncotisch en hemodynamisch actief
- Immunomodulatorisch
§ Stollingseiwitten (alle behalve factor VIII)
§ Glyco- en lipoproteine
• Koohydraten
o Glycogeen (100g)
o Gluconeogenese
Glucose laatste voeding (1-2u)
Glycogeen reserve (4-12u)
Ketonen via vetzuuroxidatie (vanaf 3-4u)
Glucogenogenese
• Cholesterol en TG synthese
o Galzuren
o Hormonen (estradiol, testosterone, cortisol, aldosterone
Stockeren
• Glycogeen
• Vitamine A, D, E, K, B12
• Ijzer (ferritine)
• Koper
Immunologisch
• Innate (aspecifiek) en adaptieve immuniteit
• Tolerantie
• Cytokine productie & regulatie
Functie van gal
600mL gal/ 24u
• Emulgeren vetten tot micellen
• Hulp bij absorptie van vetoplosbare vitamines (ADEK)
o Deficit galexcretie -> slechte opname vetoplosbare vitaminen -> tekorten
• Uitscheiding van afvalstoffen (bilirubine)
• Bufferen van excessief maagzuur (alkalisch pH 7.5-8)
• Bacteriostatisch – bacteriecied (IgA)
