OI1: Histologie – Peter De Coster
1. Histologie van het glazuur
Glazuur:
- Chemische samenstelling ~ fysische eigenschappen
- Hoogste mineralisatiegraad
o 96% anorganisch → hydroxyapatiet
o 4% organisch → glazuurproteïnen
- Extreme hardheid
- Hoge weerstand t.o.v. kauwkrachten en bacteriële invasie
o Zeer broos (waar het niet ondersteund is door dentine)
o Translucent (Donkere banden in de diepte: doordat glazuur
doorschemerend is zijn die zichtbaar)
o Dikte 0.1 mm → 2.5 mm
Heel hard en heel dun door percentage kristallen → stel je maakt glazuur los van
dentine dan kan je het tussen vingers breken, maar heeft zijn sterkte doordat het
ondersteunt w door dentine
Glazuur dikst waar meeste krachten moeten gedragen w → kauwvlakken of occlusale
vlakken thv molaren (2,5-3 mm dik)
Glazuur dunst waar tandkroon overgaat in tandwortel (tiende van mm dik) → w vaak
weggepoetst door mensen die zeer hevig poetsen > abrasie thv cervicale deel vd
tandkroon
1.1 Glazuurstaafje
Glazuurstaafje (histologisch):
- = organisatorische eenheid van glazuur
- Product van 1 ameloblast
- Glazuur wordt opgebouwd uit cylindrische glazuurstaafjes – of prisma’s omgeven
door een interprismatische substantie of tussenstof
- Centraal = kristallen evenwijdig met de lengteas
- Aan de randen = kristallen buigen af en vormen scherpe hoek met kristallen
tussenstof
- Waar kristallen elkaar onder scherpe hoek ontmoeten = interfaceruimte of
schede → KRISTALVRIJ
- Staafjes verlopen van de glazuur-dentine grens naar de oppervlakte van de
tandkroon. Het verloop wordt bepaald door
1. De richting in de rij
1
, 2. De relatie met de staafjes in bovenliggende rij
3. De golvingen van elk staafje
ROD = glazuurstaafje
INTERROD = interprismatische ruimte of tussenstof
Links: kristallen doorgesneden (krioelende rijskorrels)
➔ Indruk: chaos, MAAR gestructureerde chaos!!!
- Structuur → processus van Tomes
o De processus van Tomes is een uitloper van de ameloblast
- Vorming van glazuurstaafje (R=rod) + tussenstof (IR = interrod)
o Tijdens glazuurvorming: uiteinde van de proc. Van Tomes scheidt
glazuurmatrix af → centrale deel vormt glazuurstaafje + laterale deel
vormt tussenstof
PIT = daarin zat processus van Tomes
Pasgevormd glazuur heeft vorm van honingraat
-R = Rod → glazuurstaafje
-IR = Interrod → interprismatisch glazuur
-RGS = Rod growth site → plaats waar het staafje actief wordt afgezet
-dpTP = distal part of Tomes process → distaal deel van de processus
van Tomes (vormt rod)
-ppTP = proximal part of Tomes process → proximaal deel van de
processus van Tomes
-IGS = interrod growth site → plaats waar interrod wordt afgezet
2
, A)
3D-structuur bekeken uit verschillende
invalshoeken → kristallen hebben specifieke
oriëntatie
B)
Bovenaanzicht → naar buiten toe waaieren
kristallen uit
C)
Lengtedoorsnede → bleke lijn boven en onder
= begrenzing van halve honinggraad > is bleek
doordat er niks inzit, enkel eiwitten (4%
organische materialen) → CARIËSFAVORISERENDE STRUCTUUR
Oriëntatie en richting van kristallen gebeurt loodrecht op oppervlak waar ze
afgescheiden w
D)
Loodrecht op het glazuur → we herkennen terug honingraat, maar hier dichtgeslipt met
glazuur + we zien een aflijning (halve en 2/3 cirkel) , deze komt overeen met zijkant van
proc van Tomes
Alle kleine korrels in midden = kristallen die doorgesneden zijn
Honinggraten raken volgebouwd met glazuur, maar grens die kristalvrij is is achillespees
→ CARIËSFAVORISERENDE STRUCTUUR
Onderaan: ameloblasten naast elkaar
Blauw: halve à 2/3de cirkel
Kristallen groeien loodrecht op de
secretoire vlakken (a, b, c). Vlak d is niet-
secretoir en fungeert als glijvlak. Door dit
verschil ontstaat de sleutelgatvorm en ter
hoogte van de overgang vormt zich de
prism sheath (Achillespees).
Pris sheath = plaats waar kristaloriëntatie
abrupt verandert
3
, a)
Zeshoek = doorsnede ameloblast
Halve maan: verhevenheid van de
processus van Tomes die hoek van 45
graden vormt
c)
TP: Tomes proces
Rode lijn: inactieve glijvlak = niet
secretoire glijvlak die omtrek
vertegenwoordigt van proc van Tomes
Interfaceruimte of schede:
- = waar kristallen elkaar onder een scherpe hoek ontmoeten
- = rod sheath (rode lijn op tekeningen)
- Ca. 1 µm
- Kristalvrij
- Veel organisch materiaal
- Hoge porositeit
- CARIËSFAVORISERENDE RUIMTE
Verloop glazuurstaafje: radiaalwaarts (zie beweging Ab)
Verloop wordt bepaald door:
1. Richting in de rij
2. Relatie met bovenliggende rij
3. Golvingen van elk staafje
Glazuurstaafjes onderling ook heel ingenieus geschikt
De vorming van glazuur en dentine start aan de glazuur-dentine grens.
- Dentine wordt naar binnen geproduceerd (naar axiaal toe = as van de tand)
- Odontoblasten leggen laag op het glazuur en trekken terug (= perifeer gerichte
werking)
- Ameloblasten werken centrifugaal (= gericht weg van het centrum)
- Odontoblasten werken centripetaal (= gericht naar het centrum)
3 vormen van kronkeling:
a) Verticale kronkel: S-vormig
b) Horizontale kronkel: doordat ameloblasten in rijen
boven elkaar liggen
c) Voor-achterwaartse kronkel: staafjes kruisen elkaar in
de diepte → ze zijn 3D met elkaar verweven
d) Glazuur wordt in lagen afgezet
4
, Linksonder: vb. hoektand, kraagjes geven oriëntatie
van glazuurstaafjes t.o.v. oppervlak
De plaats waarop de glazuurstaafjes zich bevinden
is bepalend voor de 1ste parameter.
Figuur lijkt wat op zeil: er is golving in verticaal vlak
van boven naar onder !!! Ook golving in horiz vlak
van buiten naar binnen toe
Zorgen dat glazuurstaafjes die heel broos zijn, intern met elkaar verstrengeld zijn
en heel sterk zijn
Deze ruimtelijke structuur is een gevolg van de weg die de ameloblast aflegt tijdens de
amelogenese.
1.2 Striae van Retzius
- = Groeilijnen
- Stellen de wekelijkse aangroei van het glazuur voor. Ze ontstaan door een
gewijzigde secretie van de ameloblast (appositionele groei)
- = donkere lijnen die, in longitudinale coupes, opwaarts verlopen van het dentine
naar het glazuuroppervlak
- Dwarse coupe: concentrische ringen
o Glazuuroppervlak: perikymata
o Neonatale lijn = geaccentueerde groeilijn, die de grote
fysiologische wijzigingen rond de geboorte weergeeft
Groei is in menselijk lichaam organisch want celaangestuurd
In boom zien we groeiringen en daarop kan je levensjaar zeggen
In glazuur zien we ook groeilijnen
Hier: snijtand in de lengte in midden doorgesneden en zien de groeilijnen
Tand droog doorgesneden en onder microscoop onder gepolariseerd licht gelegd: dit
geeft de geringste oriëntatie weer in de kristallen die zich daar bevinden
Je ziet brede en smalle groeilijnen (omgekeerde met boom)
- Groeilijn = waar de ameloblasten gestopt zijn met glazuur te vormen en de dag
nadien terug herbegonnen zijn → lijnen van zwakheid, waar Ab even pauzeren
- Appositie = toevoegen, de ene laag die boven de andere is aangebracht
(appositionele groei)
- Bij ameloblasten (ook odontoblasten) specifieke tijd dat ze produceren = 1 week
5
1. Histologie van het glazuur
Glazuur:
- Chemische samenstelling ~ fysische eigenschappen
- Hoogste mineralisatiegraad
o 96% anorganisch → hydroxyapatiet
o 4% organisch → glazuurproteïnen
- Extreme hardheid
- Hoge weerstand t.o.v. kauwkrachten en bacteriële invasie
o Zeer broos (waar het niet ondersteund is door dentine)
o Translucent (Donkere banden in de diepte: doordat glazuur
doorschemerend is zijn die zichtbaar)
o Dikte 0.1 mm → 2.5 mm
Heel hard en heel dun door percentage kristallen → stel je maakt glazuur los van
dentine dan kan je het tussen vingers breken, maar heeft zijn sterkte doordat het
ondersteunt w door dentine
Glazuur dikst waar meeste krachten moeten gedragen w → kauwvlakken of occlusale
vlakken thv molaren (2,5-3 mm dik)
Glazuur dunst waar tandkroon overgaat in tandwortel (tiende van mm dik) → w vaak
weggepoetst door mensen die zeer hevig poetsen > abrasie thv cervicale deel vd
tandkroon
1.1 Glazuurstaafje
Glazuurstaafje (histologisch):
- = organisatorische eenheid van glazuur
- Product van 1 ameloblast
- Glazuur wordt opgebouwd uit cylindrische glazuurstaafjes – of prisma’s omgeven
door een interprismatische substantie of tussenstof
- Centraal = kristallen evenwijdig met de lengteas
- Aan de randen = kristallen buigen af en vormen scherpe hoek met kristallen
tussenstof
- Waar kristallen elkaar onder scherpe hoek ontmoeten = interfaceruimte of
schede → KRISTALVRIJ
- Staafjes verlopen van de glazuur-dentine grens naar de oppervlakte van de
tandkroon. Het verloop wordt bepaald door
1. De richting in de rij
1
, 2. De relatie met de staafjes in bovenliggende rij
3. De golvingen van elk staafje
ROD = glazuurstaafje
INTERROD = interprismatische ruimte of tussenstof
Links: kristallen doorgesneden (krioelende rijskorrels)
➔ Indruk: chaos, MAAR gestructureerde chaos!!!
- Structuur → processus van Tomes
o De processus van Tomes is een uitloper van de ameloblast
- Vorming van glazuurstaafje (R=rod) + tussenstof (IR = interrod)
o Tijdens glazuurvorming: uiteinde van de proc. Van Tomes scheidt
glazuurmatrix af → centrale deel vormt glazuurstaafje + laterale deel
vormt tussenstof
PIT = daarin zat processus van Tomes
Pasgevormd glazuur heeft vorm van honingraat
-R = Rod → glazuurstaafje
-IR = Interrod → interprismatisch glazuur
-RGS = Rod growth site → plaats waar het staafje actief wordt afgezet
-dpTP = distal part of Tomes process → distaal deel van de processus
van Tomes (vormt rod)
-ppTP = proximal part of Tomes process → proximaal deel van de
processus van Tomes
-IGS = interrod growth site → plaats waar interrod wordt afgezet
2
, A)
3D-structuur bekeken uit verschillende
invalshoeken → kristallen hebben specifieke
oriëntatie
B)
Bovenaanzicht → naar buiten toe waaieren
kristallen uit
C)
Lengtedoorsnede → bleke lijn boven en onder
= begrenzing van halve honinggraad > is bleek
doordat er niks inzit, enkel eiwitten (4%
organische materialen) → CARIËSFAVORISERENDE STRUCTUUR
Oriëntatie en richting van kristallen gebeurt loodrecht op oppervlak waar ze
afgescheiden w
D)
Loodrecht op het glazuur → we herkennen terug honingraat, maar hier dichtgeslipt met
glazuur + we zien een aflijning (halve en 2/3 cirkel) , deze komt overeen met zijkant van
proc van Tomes
Alle kleine korrels in midden = kristallen die doorgesneden zijn
Honinggraten raken volgebouwd met glazuur, maar grens die kristalvrij is is achillespees
→ CARIËSFAVORISERENDE STRUCTUUR
Onderaan: ameloblasten naast elkaar
Blauw: halve à 2/3de cirkel
Kristallen groeien loodrecht op de
secretoire vlakken (a, b, c). Vlak d is niet-
secretoir en fungeert als glijvlak. Door dit
verschil ontstaat de sleutelgatvorm en ter
hoogte van de overgang vormt zich de
prism sheath (Achillespees).
Pris sheath = plaats waar kristaloriëntatie
abrupt verandert
3
, a)
Zeshoek = doorsnede ameloblast
Halve maan: verhevenheid van de
processus van Tomes die hoek van 45
graden vormt
c)
TP: Tomes proces
Rode lijn: inactieve glijvlak = niet
secretoire glijvlak die omtrek
vertegenwoordigt van proc van Tomes
Interfaceruimte of schede:
- = waar kristallen elkaar onder een scherpe hoek ontmoeten
- = rod sheath (rode lijn op tekeningen)
- Ca. 1 µm
- Kristalvrij
- Veel organisch materiaal
- Hoge porositeit
- CARIËSFAVORISERENDE RUIMTE
Verloop glazuurstaafje: radiaalwaarts (zie beweging Ab)
Verloop wordt bepaald door:
1. Richting in de rij
2. Relatie met bovenliggende rij
3. Golvingen van elk staafje
Glazuurstaafjes onderling ook heel ingenieus geschikt
De vorming van glazuur en dentine start aan de glazuur-dentine grens.
- Dentine wordt naar binnen geproduceerd (naar axiaal toe = as van de tand)
- Odontoblasten leggen laag op het glazuur en trekken terug (= perifeer gerichte
werking)
- Ameloblasten werken centrifugaal (= gericht weg van het centrum)
- Odontoblasten werken centripetaal (= gericht naar het centrum)
3 vormen van kronkeling:
a) Verticale kronkel: S-vormig
b) Horizontale kronkel: doordat ameloblasten in rijen
boven elkaar liggen
c) Voor-achterwaartse kronkel: staafjes kruisen elkaar in
de diepte → ze zijn 3D met elkaar verweven
d) Glazuur wordt in lagen afgezet
4
, Linksonder: vb. hoektand, kraagjes geven oriëntatie
van glazuurstaafjes t.o.v. oppervlak
De plaats waarop de glazuurstaafjes zich bevinden
is bepalend voor de 1ste parameter.
Figuur lijkt wat op zeil: er is golving in verticaal vlak
van boven naar onder !!! Ook golving in horiz vlak
van buiten naar binnen toe
Zorgen dat glazuurstaafjes die heel broos zijn, intern met elkaar verstrengeld zijn
en heel sterk zijn
Deze ruimtelijke structuur is een gevolg van de weg die de ameloblast aflegt tijdens de
amelogenese.
1.2 Striae van Retzius
- = Groeilijnen
- Stellen de wekelijkse aangroei van het glazuur voor. Ze ontstaan door een
gewijzigde secretie van de ameloblast (appositionele groei)
- = donkere lijnen die, in longitudinale coupes, opwaarts verlopen van het dentine
naar het glazuuroppervlak
- Dwarse coupe: concentrische ringen
o Glazuuroppervlak: perikymata
o Neonatale lijn = geaccentueerde groeilijn, die de grote
fysiologische wijzigingen rond de geboorte weergeeft
Groei is in menselijk lichaam organisch want celaangestuurd
In boom zien we groeiringen en daarop kan je levensjaar zeggen
In glazuur zien we ook groeilijnen
Hier: snijtand in de lengte in midden doorgesneden en zien de groeilijnen
Tand droog doorgesneden en onder microscoop onder gepolariseerd licht gelegd: dit
geeft de geringste oriëntatie weer in de kristallen die zich daar bevinden
Je ziet brede en smalle groeilijnen (omgekeerde met boom)
- Groeilijn = waar de ameloblasten gestopt zijn met glazuur te vormen en de dag
nadien terug herbegonnen zijn → lijnen van zwakheid, waar Ab even pauzeren
- Appositie = toevoegen, de ene laag die boven de andere is aangebracht
(appositionele groei)
- Bij ameloblasten (ook odontoblasten) specifieke tijd dat ze produceren = 1 week
5
