Inleiding tot het jodendom
Docent: Yeshaya Joachim
1. Studiemateriaal
Klaas A.D. Smelik – Geschreven leven. Een inleiding tot het
jodendom
(of de bijna identieke heruitgave: Jodendom: een religie van leven)
PowerPoints & lesopnames (wekelijks op Toledo). Bij het examen
verschijnen foto’s uit de PowerPoints bij de begrippenvragen.
Namen- en begrippenlijst
Parasja van de week
2. Hoe ziet het schriftelijk examen eruit?
Deel A – Essayvragen (80%)
Aan het begin van het semester ontvang je 15–20 mogelijke vragen.
Op het examen kiest de docent 4 vragen. Elke vraag = 20%
Open vragen met uitgebreide, genuanceerde antwoorden
Vergelijken, uitleggen, verbanden leggen
Deel B – Begrippen & namen (20%)
10 lemmata uit namen- en begrippenlijst soms vergezeld van foto’s
Zeggen wat het is
Situeren (tijd, context, stroming)
Belang uitleggen
1. Geef een overzicht van de voornaamste joodse
stromingen uit de Oudheid.
Tijdens de Tweede Tempelperiode (ca. 516 v.C.–70 n.C.) bestond het
jodendom als een pluralistisch religieus landschap. Verschillende
stromingen boden elk een eigen:
Tora- interpretatie
Tempelcultus
Toekomstverwachting
Autoriteit
,1. Farizeeën
Invloedrijke lekenbeweging
Naleving van de Tora centraal stelde in het dagelijkse leven,
niet enkel in de tempelcontext.
Aanvaardden schriftelijke & mondelinge Tora, bestaande uit
interpretaties en praktische toepassingen van de Wet.
geloof in
o de opstanding van de doden
o engelen
o een toekomstig oordeel, impliceert een hiernamaals
Na de verwoesting van de Tempel in 70 n.C.
o Bleef hun vorm van jodendom levensvatbaar, omdat zij religie
niet afhankelijk maakten van offers.
o Zij vormden zo de basis van het latere rabbijnse
jodendom.
➡️ Dit toont aan dat het jodendom evolueerde van een
tempelreligie naar een tekst- en praktijkreligie.
2. Sadduceeën
De priesterlijke en aristocratische elite rond de Tempel van
Jeruzalem.
Aanvaardden uitsluitend de schriftelijke Tora.
Verwierpen
o geloof in opstanding
o engelen
o een hiernamaals.
Door hun nauwe verbondenheid met de tempelcultus verdwenen zij
volledig na 70 n.C.
3. Essenen
Ascetische & gedisciplineerde gemeenschap
Waarschijnlijk verbonden met Qumran.
Zij leefden afgescheiden.
Volgden strenge zuiverheidsregels
Verwachtten spoedig het einde der tijden.
o De komst van twee Messiassen: een priesterlijke &
koninklijke.
Zij beschouwden zichzelf als de ware, zuivere gemeenschap van
Israël.
Door hun nauwe verbondenheid met de tempelcultus verdwenen zij
volledig na 70 n.C.
,4. Zeloten
Militante beweging die actief verzet pleegde tegen de Romeinse
overheersing.
Zij beschouwden politieke bevrijding als religieuze plicht.
o Belangrijke rol in de Joodse Oorlog (66–73 n.C.)
o Droeg bij aan de Romeinse vernietiging van Jeruzalem en
de Tempel.
Door hun nauwe verbondenheid met de tempelcultus verdwenen zij
volledig na 70 n.C.
5. Samaritanen
Verwante maar aparte gemeenschap.
Erkennen uitsluitend de Tora als heilige Schrift (Samaritaanse
Pentateuch)
beschouwen de berg Gerizim als heilige plaats in plaats van
Jeruzalem.
Tot op vandaag bestaat deze gemeenschap in kleine aantallen.
2. Geef een overzicht van de voornaamste stromingen
in het hedendaagse jodendom.
Het hedendaagse jodendom wordt gekenmerkt door een grote interne
pluraliteit? vooral te maken met hun houding tegenover
de halacha (joodse religieuze wet en levenspraktijk)
de openbaring van de Tora
de verhouding tot moderniteit en secularisatie.
1. Orthodox jodendom
Zowel de schriftelijke als de mondelinge Tora:
o door God geopenbaard
o onveranderlijk
➡️De halacha is daarom volledig bindend voor alle domeinen
van het leven.
Strikte naleving van
o kasjroet (joodse spijswetten)
o sjabbat
, o geboden
Scheiding tussen mannen en vrouwen in de synagoge
Geen vrouwelijke rabbijnen
Bekering buiten orthodox kader wordt niet erkend
o Dus als iemand zich bekeert via:
Reform jodendom
Conservative / Masorti jodendom
liberale rabbijnen
o dan zeggen orthodoxe joden: die persoon is volgens ons
geen jood
Binnen het orthodox jodendom bestaan verschillende richtingen:
a. Neo-orthodoxie / modern-orthodox jodendom
Geïnspireerd door Samson Raphael Hirsch:
Tora im derech erets (Tora én deelname aan de samenleving).
o strikte halacha
o met seculiere opleiding
o en maatschappelijke betrokkenheid
b. Charedisch (ultraorthodox) jodendom
Zeer strikte naleving van halacha
Bewuste afstand tot moderne cultuur.
Sterke focus op Tora- en Talmoedstudie.
Hierbinnen vallen ook chassidische bewegingen
o zoals Chabad-Lubavitch
o en Satmar
Nadruk op
o Mystiek
o Spiritualiteit
o de figuur van de rebbe, de spirituele leider van een
chassidische gemeenschap.
vb. Menachem Mendel Schneerson
2. Conservatief / Masorti-jodendom
Deze stroming bevindt zich tussen orthodox en liberaal
jodendom.
Docent: Yeshaya Joachim
1. Studiemateriaal
Klaas A.D. Smelik – Geschreven leven. Een inleiding tot het
jodendom
(of de bijna identieke heruitgave: Jodendom: een religie van leven)
PowerPoints & lesopnames (wekelijks op Toledo). Bij het examen
verschijnen foto’s uit de PowerPoints bij de begrippenvragen.
Namen- en begrippenlijst
Parasja van de week
2. Hoe ziet het schriftelijk examen eruit?
Deel A – Essayvragen (80%)
Aan het begin van het semester ontvang je 15–20 mogelijke vragen.
Op het examen kiest de docent 4 vragen. Elke vraag = 20%
Open vragen met uitgebreide, genuanceerde antwoorden
Vergelijken, uitleggen, verbanden leggen
Deel B – Begrippen & namen (20%)
10 lemmata uit namen- en begrippenlijst soms vergezeld van foto’s
Zeggen wat het is
Situeren (tijd, context, stroming)
Belang uitleggen
1. Geef een overzicht van de voornaamste joodse
stromingen uit de Oudheid.
Tijdens de Tweede Tempelperiode (ca. 516 v.C.–70 n.C.) bestond het
jodendom als een pluralistisch religieus landschap. Verschillende
stromingen boden elk een eigen:
Tora- interpretatie
Tempelcultus
Toekomstverwachting
Autoriteit
,1. Farizeeën
Invloedrijke lekenbeweging
Naleving van de Tora centraal stelde in het dagelijkse leven,
niet enkel in de tempelcontext.
Aanvaardden schriftelijke & mondelinge Tora, bestaande uit
interpretaties en praktische toepassingen van de Wet.
geloof in
o de opstanding van de doden
o engelen
o een toekomstig oordeel, impliceert een hiernamaals
Na de verwoesting van de Tempel in 70 n.C.
o Bleef hun vorm van jodendom levensvatbaar, omdat zij religie
niet afhankelijk maakten van offers.
o Zij vormden zo de basis van het latere rabbijnse
jodendom.
➡️ Dit toont aan dat het jodendom evolueerde van een
tempelreligie naar een tekst- en praktijkreligie.
2. Sadduceeën
De priesterlijke en aristocratische elite rond de Tempel van
Jeruzalem.
Aanvaardden uitsluitend de schriftelijke Tora.
Verwierpen
o geloof in opstanding
o engelen
o een hiernamaals.
Door hun nauwe verbondenheid met de tempelcultus verdwenen zij
volledig na 70 n.C.
3. Essenen
Ascetische & gedisciplineerde gemeenschap
Waarschijnlijk verbonden met Qumran.
Zij leefden afgescheiden.
Volgden strenge zuiverheidsregels
Verwachtten spoedig het einde der tijden.
o De komst van twee Messiassen: een priesterlijke &
koninklijke.
Zij beschouwden zichzelf als de ware, zuivere gemeenschap van
Israël.
Door hun nauwe verbondenheid met de tempelcultus verdwenen zij
volledig na 70 n.C.
,4. Zeloten
Militante beweging die actief verzet pleegde tegen de Romeinse
overheersing.
Zij beschouwden politieke bevrijding als religieuze plicht.
o Belangrijke rol in de Joodse Oorlog (66–73 n.C.)
o Droeg bij aan de Romeinse vernietiging van Jeruzalem en
de Tempel.
Door hun nauwe verbondenheid met de tempelcultus verdwenen zij
volledig na 70 n.C.
5. Samaritanen
Verwante maar aparte gemeenschap.
Erkennen uitsluitend de Tora als heilige Schrift (Samaritaanse
Pentateuch)
beschouwen de berg Gerizim als heilige plaats in plaats van
Jeruzalem.
Tot op vandaag bestaat deze gemeenschap in kleine aantallen.
2. Geef een overzicht van de voornaamste stromingen
in het hedendaagse jodendom.
Het hedendaagse jodendom wordt gekenmerkt door een grote interne
pluraliteit? vooral te maken met hun houding tegenover
de halacha (joodse religieuze wet en levenspraktijk)
de openbaring van de Tora
de verhouding tot moderniteit en secularisatie.
1. Orthodox jodendom
Zowel de schriftelijke als de mondelinge Tora:
o door God geopenbaard
o onveranderlijk
➡️De halacha is daarom volledig bindend voor alle domeinen
van het leven.
Strikte naleving van
o kasjroet (joodse spijswetten)
o sjabbat
, o geboden
Scheiding tussen mannen en vrouwen in de synagoge
Geen vrouwelijke rabbijnen
Bekering buiten orthodox kader wordt niet erkend
o Dus als iemand zich bekeert via:
Reform jodendom
Conservative / Masorti jodendom
liberale rabbijnen
o dan zeggen orthodoxe joden: die persoon is volgens ons
geen jood
Binnen het orthodox jodendom bestaan verschillende richtingen:
a. Neo-orthodoxie / modern-orthodox jodendom
Geïnspireerd door Samson Raphael Hirsch:
Tora im derech erets (Tora én deelname aan de samenleving).
o strikte halacha
o met seculiere opleiding
o en maatschappelijke betrokkenheid
b. Charedisch (ultraorthodox) jodendom
Zeer strikte naleving van halacha
Bewuste afstand tot moderne cultuur.
Sterke focus op Tora- en Talmoedstudie.
Hierbinnen vallen ook chassidische bewegingen
o zoals Chabad-Lubavitch
o en Satmar
Nadruk op
o Mystiek
o Spiritualiteit
o de figuur van de rebbe, de spirituele leider van een
chassidische gemeenschap.
vb. Menachem Mendel Schneerson
2. Conservatief / Masorti-jodendom
Deze stroming bevindt zich tussen orthodox en liberaal
jodendom.
