Inhoudsopgave
Hoorcollege 9 - Groepsdynamiek..........................................................................................................................1
Hoorcollege 10 – sociale veiligheid................................................................................................................. 4
Hoorcollege 11 – pestgedrag.......................................................................................................................... 7
Hoorcollege 12 – burgerschapsvorming........................................................................................................ 14
Leerkracht periode 4
Hoorcollege 9 - Groepsdynamiek
Leerdoelen:
De student kan uitleggen welke aspecten bijdragen aan groepsvorming en wat de functies
van groepen zijn.
De student kent en herkent de fasen die worden onderscheiden in de groepsdynamica.
De student kan beargumenteren in welke fase van groepsdynamiek zijn stageklas zich
bevindt.
De student kan beschrijven op welke manier de basisbehoeften van een groep zich
verhouden tot de basisbehoeften van het individu.
Waarom en bij wie zit jij in het groepje?
Affiliatie: de behoefte om bij andere mensen te willen zijn. Mensen hebben elkaar nodig om te
kunnen leren.
Volgens Alblas, Endeman & Heinstra 2018 spelen de interpersoonlijke relaties een rol:
Ruimtelijke nabijheid en contact
Aantrekkelijkheid
Gelijkheid
Je voelt je meer aangetrokken met mensen die je vaak tegenkomt dan met mensen die je nauwelijks
ziet. Het is logisch dat er vriendschappen gesloten worden in studentenhuizen of in de klas. Vaak als
er veel afstand is achter de vriendschap is het onderhouden moeilijker omdat je de steun niet echt
aan elkaar hebt (ruimtelijke nabijheid).
Ook aantrekkelijkheid speelt mee. Niet alleen fysieke aantrekkelijkheid (maar wel bij de 1e indruk). Je
voelt je ook eerder aangetrokken tot iemand die vriendelijk is. Als een ander vriendelijk is
beantwoord je dat (beginsel van wederkerigheid: vriendelijkheid roept vriendelijkheid op). Kan ook
zijn door bijzondere kwaliteiten (zanger, topsporter, minister president, populair). Mensen willen
graag horen met iemand die een bepaalde status heeft of goede kwaliteiten. Dat straalt ook op jou
af.
Gelijkheid in vriendschap is heel belangrijk. Gelijke leeftijd, gelijke sekse, sociale klasse en gelijkheid
in opvattingen.
,Van vriendschap naar groep
Wat is een groep eigenlijk? ‘Een groep is een verzameling van twee of meer mensen die in zekere
mate afhankelijk van elkaar zijn om hun doel te bereiken, die gemeenschappelijke uitgangspunten
hebben en die elkaar wederzijds beïnvloeden’.
Een schoolklas is niet per definitie een groep is die automatisch bij elkaar is gekomen, vaak komt het
doordat ouders de school kiezen en niet zozeer doordat de leerlingen zich aangetrokken voelen tot
de kinderen. Hierdoor is een schoolklas in het beginsel een kunstmatige groep.
Welke kenmerken heeft een groep?
Regelmatige, directe omgang met elkaar
Gevoel een groep te zijn (gezamenlijke identiteit)
Gedrag beïnvloed door waarden en normen van alle deelnemers (supporters: dik, petje,
biertje, gemeen doen tegen scheidsrechter, gedragen zoals ze denken dat het binnen de
groep hoort). Denk ook aan de fuck corona feestjes.
Wederzijdse afhankelijkheid om gezamenlijke doelen te bereiken.
Wil de groep goed kunnen functioneren mag de balans niet verstoord raken. De groep heeft ook
behoeften aan: cohesie, coherentie en coöperatie. Als alleen loyaliteit van de groep gewenst wordt in
hoeverre kan er recht worden gedaan aan eigenheid van de persoon. voelt die zich wel gehoord.
Gaat om identificeren binnen groep maar ook zich kunnen accepteren. Iemand die er iets anders
overdenkt kan dan toch geaccepteerd wordt.
Er moet een balans zijn tussen conformeren (houden aan afspraken die wij gemaakt hebben) maar
toch iedereens eigenheid respecteren. Die wil wel gezien worden en zijn eigen keuzes daarbinnen
kunnen maken.
Een groep wil dat iedereen meewerkt (coöperatie en participeren) maar toch moet je iemand
bijdragen wel waarderen. Je wilt dat iedereen participeert maar er moet ook ruimte zijn voor de
individuelen inbrengen.
, Waarom in een groep?
Functies sociale relaties: verschillende manieren om elkaar te ondersteunen
Instrumentele ondersteuning (spullen van elkaar lenen, elkaars zaken lenen)
Informationele ondersteuning (meer kennis, geholpen worden, bij schoolwerk, informatie die
je kan helpen)
Sociale informatie (mensen kunnen je sociaal helpen, steunen, waar je gepest wordt, voor
elkaar opnemen, helpen als je vereenzaam raakt)
Waarderingsondersteuning (waardering van anderen via de groep, dat wat je doet belangrijk
is en goed is, dat mensen elkaar waarderen).
Je krijgt op alle manieren ondersteuning daarom is het belangrijk om een groep te hebben
Groepsdynamiek in de klas
Kinderen gaan met plezier naar school als ze een positief leefdomein ervaren en het gevoel hebben
onderdeel te zin van de groep. Het is voor kinderen belangrijk om een positief effect te hebben, heeft
effect op prestaties, resultaten en motivatie. Het is belangrijk dat leerlingen zich veilig en
gewaardeerd voelen (Alblas, Endeman en Heinstra 2018).
5 fasen in groepsvorming (Alblas, Endeman en Heinstra 2018).
1. Oriëntatie (onzekerheid, geen eigen inbreng, afwachten, sterke focus op elkaar)
2. Conflict (machtsfase, opkomen wensen, onbegrip, ontstaan van normen, verschillen geven
ruzie)
3. Stabilisatie (overbruggen verschillen, naar elkaar luisteren, afspraken, zoeken naar
verbondenheid)
4. Prestatie (als iedereen tevreden is, openheid voor gevoelens, autonomie, normen zijn
duidelijk)
5. Beeindigingsfase (samenwerking wordt beëindigd, bijvoorbeeld in groep 8)
Vijf fasen in groepsvorming – onbegeleide groep (Tuckman, 1965)
1. Forming
2. Storming (meeste gepest)
3. Norming
4. Performing
5. Adjourning
Bij begeleide groep zijn het de regels bespreken en worden normeringsvormen naar voren gehaald
Hoorcollege 9 - Groepsdynamiek..........................................................................................................................1
Hoorcollege 10 – sociale veiligheid................................................................................................................. 4
Hoorcollege 11 – pestgedrag.......................................................................................................................... 7
Hoorcollege 12 – burgerschapsvorming........................................................................................................ 14
Leerkracht periode 4
Hoorcollege 9 - Groepsdynamiek
Leerdoelen:
De student kan uitleggen welke aspecten bijdragen aan groepsvorming en wat de functies
van groepen zijn.
De student kent en herkent de fasen die worden onderscheiden in de groepsdynamica.
De student kan beargumenteren in welke fase van groepsdynamiek zijn stageklas zich
bevindt.
De student kan beschrijven op welke manier de basisbehoeften van een groep zich
verhouden tot de basisbehoeften van het individu.
Waarom en bij wie zit jij in het groepje?
Affiliatie: de behoefte om bij andere mensen te willen zijn. Mensen hebben elkaar nodig om te
kunnen leren.
Volgens Alblas, Endeman & Heinstra 2018 spelen de interpersoonlijke relaties een rol:
Ruimtelijke nabijheid en contact
Aantrekkelijkheid
Gelijkheid
Je voelt je meer aangetrokken met mensen die je vaak tegenkomt dan met mensen die je nauwelijks
ziet. Het is logisch dat er vriendschappen gesloten worden in studentenhuizen of in de klas. Vaak als
er veel afstand is achter de vriendschap is het onderhouden moeilijker omdat je de steun niet echt
aan elkaar hebt (ruimtelijke nabijheid).
Ook aantrekkelijkheid speelt mee. Niet alleen fysieke aantrekkelijkheid (maar wel bij de 1e indruk). Je
voelt je ook eerder aangetrokken tot iemand die vriendelijk is. Als een ander vriendelijk is
beantwoord je dat (beginsel van wederkerigheid: vriendelijkheid roept vriendelijkheid op). Kan ook
zijn door bijzondere kwaliteiten (zanger, topsporter, minister president, populair). Mensen willen
graag horen met iemand die een bepaalde status heeft of goede kwaliteiten. Dat straalt ook op jou
af.
Gelijkheid in vriendschap is heel belangrijk. Gelijke leeftijd, gelijke sekse, sociale klasse en gelijkheid
in opvattingen.
,Van vriendschap naar groep
Wat is een groep eigenlijk? ‘Een groep is een verzameling van twee of meer mensen die in zekere
mate afhankelijk van elkaar zijn om hun doel te bereiken, die gemeenschappelijke uitgangspunten
hebben en die elkaar wederzijds beïnvloeden’.
Een schoolklas is niet per definitie een groep is die automatisch bij elkaar is gekomen, vaak komt het
doordat ouders de school kiezen en niet zozeer doordat de leerlingen zich aangetrokken voelen tot
de kinderen. Hierdoor is een schoolklas in het beginsel een kunstmatige groep.
Welke kenmerken heeft een groep?
Regelmatige, directe omgang met elkaar
Gevoel een groep te zijn (gezamenlijke identiteit)
Gedrag beïnvloed door waarden en normen van alle deelnemers (supporters: dik, petje,
biertje, gemeen doen tegen scheidsrechter, gedragen zoals ze denken dat het binnen de
groep hoort). Denk ook aan de fuck corona feestjes.
Wederzijdse afhankelijkheid om gezamenlijke doelen te bereiken.
Wil de groep goed kunnen functioneren mag de balans niet verstoord raken. De groep heeft ook
behoeften aan: cohesie, coherentie en coöperatie. Als alleen loyaliteit van de groep gewenst wordt in
hoeverre kan er recht worden gedaan aan eigenheid van de persoon. voelt die zich wel gehoord.
Gaat om identificeren binnen groep maar ook zich kunnen accepteren. Iemand die er iets anders
overdenkt kan dan toch geaccepteerd wordt.
Er moet een balans zijn tussen conformeren (houden aan afspraken die wij gemaakt hebben) maar
toch iedereens eigenheid respecteren. Die wil wel gezien worden en zijn eigen keuzes daarbinnen
kunnen maken.
Een groep wil dat iedereen meewerkt (coöperatie en participeren) maar toch moet je iemand
bijdragen wel waarderen. Je wilt dat iedereen participeert maar er moet ook ruimte zijn voor de
individuelen inbrengen.
, Waarom in een groep?
Functies sociale relaties: verschillende manieren om elkaar te ondersteunen
Instrumentele ondersteuning (spullen van elkaar lenen, elkaars zaken lenen)
Informationele ondersteuning (meer kennis, geholpen worden, bij schoolwerk, informatie die
je kan helpen)
Sociale informatie (mensen kunnen je sociaal helpen, steunen, waar je gepest wordt, voor
elkaar opnemen, helpen als je vereenzaam raakt)
Waarderingsondersteuning (waardering van anderen via de groep, dat wat je doet belangrijk
is en goed is, dat mensen elkaar waarderen).
Je krijgt op alle manieren ondersteuning daarom is het belangrijk om een groep te hebben
Groepsdynamiek in de klas
Kinderen gaan met plezier naar school als ze een positief leefdomein ervaren en het gevoel hebben
onderdeel te zin van de groep. Het is voor kinderen belangrijk om een positief effect te hebben, heeft
effect op prestaties, resultaten en motivatie. Het is belangrijk dat leerlingen zich veilig en
gewaardeerd voelen (Alblas, Endeman en Heinstra 2018).
5 fasen in groepsvorming (Alblas, Endeman en Heinstra 2018).
1. Oriëntatie (onzekerheid, geen eigen inbreng, afwachten, sterke focus op elkaar)
2. Conflict (machtsfase, opkomen wensen, onbegrip, ontstaan van normen, verschillen geven
ruzie)
3. Stabilisatie (overbruggen verschillen, naar elkaar luisteren, afspraken, zoeken naar
verbondenheid)
4. Prestatie (als iedereen tevreden is, openheid voor gevoelens, autonomie, normen zijn
duidelijk)
5. Beeindigingsfase (samenwerking wordt beëindigd, bijvoorbeeld in groep 8)
Vijf fasen in groepsvorming – onbegeleide groep (Tuckman, 1965)
1. Forming
2. Storming (meeste gepest)
3. Norming
4. Performing
5. Adjourning
Bij begeleide groep zijn het de regels bespreken en worden normeringsvormen naar voren gehaald
