Farmacologie
Inleiding tot geneesmiddelen
Definitie en indeling van geneesmiddelen
Geneesmiddel = medicijn = medicament
- Therapeutische / profylactische eigenschappen met betrekking tot ziekten bij de
mens
- Toegediend om:
o Fysiologische functies herstellen, verbeteren / wijzigen immunologisch of
metabolisch effect te bewerkstellingen
o Medische diagnose stellen
Vallen onder de definitie van geneesmiddelen:
– middelen met een therapeutische (heilzame) werking
• hetzij oorzakelijk (genezend, helend, curatief)
– elimineren van schadelijk agens: bv. een antibioticum
– substitueren van tekort: bv. insuline
• hetzij symptomatisch (verzachtend, palliatief)
bv. een pijnstiller
– middelen met een profylactische (preventieve) werking
bv. een anti-malaria middel
– middelen die dienen om fysiologische functies bij de mens te herstellen,
verbeteren of wijzigen (= secundaire preventie)
bv. middelen tegen te hoog cholesterol gehalte of te hoge bloeddruk
– middelen die dienen om een diagnose te stellen (diagnostica )
bv. fluoresceïne door oogarts gebruikt voor onderzoek van hoornvlies
– middelen met een therapeutische (heilzame) werking
• hetzij oorzakelijk (genezend, helend, curatief)
– elimineren van schadelijk agens: bv. een antibioticum
– substitueren van tekort: bv. insuline
• hetzij symptomatisch (verzachtend, palliatief)
bv. een pijnstiller
– middelen met profylactische (preventieve) werking
vb: anit-malaria middel
– middelen die dienen om fysiologische functies bij de mens te herstellen,
verbeteren of wijzigen
vb: tegen hoog cholesterol of hoge bloeddruk
Geneesmiddelpreparaat
veel toedieningsvormen:
, poeder, comprimé, siroop, suppo, pleister…
meeste GM-preparaten bestaan uit:
o werkzame stof / farmacon
natuurlijk
synthetisch
o hulpstoffen (excipientia)
vulstoffen
smaak- en kleurstoffen
bewaarmiddelen
smeer- en glijmiddel
granuleerstoffen, coating
1. Magistrale geneesmiddelen of bereidingen
2. Gecommercialiseerde geneesmiddelen of specialiteiten
“Merkgeneesmiddelen” of originele geneesmiddelen
“Witte” of generische geneesmiddelen
(na verlopen van patent (15 à 20 jr) van de originele producent)
o andere benaming en verpakking
o minstens 30% goedkoper dan het origineel is voorwaarde voor licentie
(NB: vaak zakt het origineel nadien in prijs)
o zelfde werkzame bestanddelen, farmaceutische vorm & sterkte
o ongeveer dezelfde biologische beschikbaarheid
opgepast voor medicijnen met een nauwe marge!
o mogelijk gebruik van andere hulpstoffen:
opgepast voor intolerantie, allergie (vb. lactose, aspartaam, …)
Placebo
= niet-actieve stof, na toediening klachten patiënt doet verminderen pat dat van het
middel verwacht
- placebo-effect opgewekt door hersenen MAAR lichamelijke effecten zijn wel
meetbaar + nuttig
- deel waargenomen effect van ieder GM placebo-effect & deel van bijwerkingen
= nocebo-effect
Homeopathie
= GM gemaakt volgens principes homeopathie:
o ziekte bestreden door middel toe te dienen dat in hoge dosering
vergelijkbare klachten zou geven maar in veel lagere dosering
(gelijksoortigheidsbeginsel)
o hoe sterker verdunning, hoe sterker werking (potentiëren door verdunning)
principes conventionele geneeskunde
Wetenschappelijke studies: superioriteit tav placebo tot nog toe niet worden
aangetoond
,Kruidengeneesmiddelen
- Verward met homeopathie
- Poedervorm / extract
- Bevatten werkzame stoffen (vaak meerdere) & sterk wisselende concentraties
moeilijk doseren
- Sterkte correcte bewaring
- Interferen met klassieke GM (gebruik steeds melden aan arts!!)
Vb: Sint-Janskruid, valeriaan, engelwortel, passiflora…
Gecommentarieerd geneesmiddelenrepertorium
- B.C.F.I, vzw erkend FAGG
- Doel:
o Info over GM verstrekken aan gezondheidsmedewerkers
o Rationeel gebruik & bewaking GM bevorderen
Geneesmiddelen verstrekking
Arts:
o Mandaat GM toe te schrijven
o GEEN GM verkopen
o (tandartsen en vroedvrouwen mandaat om GM voor te schrijven enkel onder
bepaalde voorwaarden)
Apotheker:
o Mandaat GM te verdelen aan patiënten
Geneesmiddelen worden volgens aflevering opgedeeld in 3 groepen
1. GM zonder voorschrift = OTC (over the counter)
2. GM op voorschrift = R/
Bijz. groep: verdovende GM
3. GM te bekomen op schriftelijk verzoek
Elektronisch geneesmiddelenvoorschrift
- Streepjescode
- Naam, voornaam & RIZIV-nummer van arts
- Naam en voornaam patiënt (voluit)
- Voorgeschreven medicatie
Patiënt “bewijs van elektronisch voorschrift” op papier
!! voorschrift blijft geldig tot einde v/d 3de kalendermaand volgend op:
Datum van voorschrijven
OF datum waarop arts voorschrift wenst afgeleverd te zien
, Geneesmiddelen voorschrift op specialiteit
Voorgeschreven medicatie:
Voorbeeld:
- R/: recipe = recept
R/ Zantac 300 mg
R/ naam specialiteit + sterkte + vorm
Dt/ 28 comprimés (= 28
- Dt/: da tales = geef er zoveel
tot.)
Dt/ grootte verpakking (totaal aantal stuks, aantal
S/ 1 maal per dag voor
ml, g,…)
slapen gedurende 2
- S/: suscipe = schrijf voor
weken
S/ dagdosering + duur van kuur
Geneesmiddelen voorschrift op stofnaam
(‘VOS’) Voorbeeld:
Voorgeschreven medicatie: R/ Ranitidine 300 mg (co.)
- R/ stofnaam + vorm S/ 1/d voor slapen
- S/ dagdosering + duur van kuur gedurende 2 wk
Apotheker rekent uit hoeveel comprimés hij moet afleveren om kuur te vervolledigen en
levert bijpassend formaat af
Indeling GM volgens terugbetaling
De apotheker betalen
Derde betalingsregel als:
o Rechtsgeldig voorschrift
o Inorde met ziekteverzekering (bijdragen betaald)
o eID bij
pat betaalt enkel persoonlijke tussenkomst = remgeld
apotheker vordert rest terug van RIZIV
indien niet inorde of geen eID-kaart bij
o pat betaalt volledige bedrag
o document krijgen contante betaling
o terugbetaling in ziekenfonds
Inleiding tot geneesmiddelen
Definitie en indeling van geneesmiddelen
Geneesmiddel = medicijn = medicament
- Therapeutische / profylactische eigenschappen met betrekking tot ziekten bij de
mens
- Toegediend om:
o Fysiologische functies herstellen, verbeteren / wijzigen immunologisch of
metabolisch effect te bewerkstellingen
o Medische diagnose stellen
Vallen onder de definitie van geneesmiddelen:
– middelen met een therapeutische (heilzame) werking
• hetzij oorzakelijk (genezend, helend, curatief)
– elimineren van schadelijk agens: bv. een antibioticum
– substitueren van tekort: bv. insuline
• hetzij symptomatisch (verzachtend, palliatief)
bv. een pijnstiller
– middelen met een profylactische (preventieve) werking
bv. een anti-malaria middel
– middelen die dienen om fysiologische functies bij de mens te herstellen,
verbeteren of wijzigen (= secundaire preventie)
bv. middelen tegen te hoog cholesterol gehalte of te hoge bloeddruk
– middelen die dienen om een diagnose te stellen (diagnostica )
bv. fluoresceïne door oogarts gebruikt voor onderzoek van hoornvlies
– middelen met een therapeutische (heilzame) werking
• hetzij oorzakelijk (genezend, helend, curatief)
– elimineren van schadelijk agens: bv. een antibioticum
– substitueren van tekort: bv. insuline
• hetzij symptomatisch (verzachtend, palliatief)
bv. een pijnstiller
– middelen met profylactische (preventieve) werking
vb: anit-malaria middel
– middelen die dienen om fysiologische functies bij de mens te herstellen,
verbeteren of wijzigen
vb: tegen hoog cholesterol of hoge bloeddruk
Geneesmiddelpreparaat
veel toedieningsvormen:
, poeder, comprimé, siroop, suppo, pleister…
meeste GM-preparaten bestaan uit:
o werkzame stof / farmacon
natuurlijk
synthetisch
o hulpstoffen (excipientia)
vulstoffen
smaak- en kleurstoffen
bewaarmiddelen
smeer- en glijmiddel
granuleerstoffen, coating
1. Magistrale geneesmiddelen of bereidingen
2. Gecommercialiseerde geneesmiddelen of specialiteiten
“Merkgeneesmiddelen” of originele geneesmiddelen
“Witte” of generische geneesmiddelen
(na verlopen van patent (15 à 20 jr) van de originele producent)
o andere benaming en verpakking
o minstens 30% goedkoper dan het origineel is voorwaarde voor licentie
(NB: vaak zakt het origineel nadien in prijs)
o zelfde werkzame bestanddelen, farmaceutische vorm & sterkte
o ongeveer dezelfde biologische beschikbaarheid
opgepast voor medicijnen met een nauwe marge!
o mogelijk gebruik van andere hulpstoffen:
opgepast voor intolerantie, allergie (vb. lactose, aspartaam, …)
Placebo
= niet-actieve stof, na toediening klachten patiënt doet verminderen pat dat van het
middel verwacht
- placebo-effect opgewekt door hersenen MAAR lichamelijke effecten zijn wel
meetbaar + nuttig
- deel waargenomen effect van ieder GM placebo-effect & deel van bijwerkingen
= nocebo-effect
Homeopathie
= GM gemaakt volgens principes homeopathie:
o ziekte bestreden door middel toe te dienen dat in hoge dosering
vergelijkbare klachten zou geven maar in veel lagere dosering
(gelijksoortigheidsbeginsel)
o hoe sterker verdunning, hoe sterker werking (potentiëren door verdunning)
principes conventionele geneeskunde
Wetenschappelijke studies: superioriteit tav placebo tot nog toe niet worden
aangetoond
,Kruidengeneesmiddelen
- Verward met homeopathie
- Poedervorm / extract
- Bevatten werkzame stoffen (vaak meerdere) & sterk wisselende concentraties
moeilijk doseren
- Sterkte correcte bewaring
- Interferen met klassieke GM (gebruik steeds melden aan arts!!)
Vb: Sint-Janskruid, valeriaan, engelwortel, passiflora…
Gecommentarieerd geneesmiddelenrepertorium
- B.C.F.I, vzw erkend FAGG
- Doel:
o Info over GM verstrekken aan gezondheidsmedewerkers
o Rationeel gebruik & bewaking GM bevorderen
Geneesmiddelen verstrekking
Arts:
o Mandaat GM toe te schrijven
o GEEN GM verkopen
o (tandartsen en vroedvrouwen mandaat om GM voor te schrijven enkel onder
bepaalde voorwaarden)
Apotheker:
o Mandaat GM te verdelen aan patiënten
Geneesmiddelen worden volgens aflevering opgedeeld in 3 groepen
1. GM zonder voorschrift = OTC (over the counter)
2. GM op voorschrift = R/
Bijz. groep: verdovende GM
3. GM te bekomen op schriftelijk verzoek
Elektronisch geneesmiddelenvoorschrift
- Streepjescode
- Naam, voornaam & RIZIV-nummer van arts
- Naam en voornaam patiënt (voluit)
- Voorgeschreven medicatie
Patiënt “bewijs van elektronisch voorschrift” op papier
!! voorschrift blijft geldig tot einde v/d 3de kalendermaand volgend op:
Datum van voorschrijven
OF datum waarop arts voorschrift wenst afgeleverd te zien
, Geneesmiddelen voorschrift op specialiteit
Voorgeschreven medicatie:
Voorbeeld:
- R/: recipe = recept
R/ Zantac 300 mg
R/ naam specialiteit + sterkte + vorm
Dt/ 28 comprimés (= 28
- Dt/: da tales = geef er zoveel
tot.)
Dt/ grootte verpakking (totaal aantal stuks, aantal
S/ 1 maal per dag voor
ml, g,…)
slapen gedurende 2
- S/: suscipe = schrijf voor
weken
S/ dagdosering + duur van kuur
Geneesmiddelen voorschrift op stofnaam
(‘VOS’) Voorbeeld:
Voorgeschreven medicatie: R/ Ranitidine 300 mg (co.)
- R/ stofnaam + vorm S/ 1/d voor slapen
- S/ dagdosering + duur van kuur gedurende 2 wk
Apotheker rekent uit hoeveel comprimés hij moet afleveren om kuur te vervolledigen en
levert bijpassend formaat af
Indeling GM volgens terugbetaling
De apotheker betalen
Derde betalingsregel als:
o Rechtsgeldig voorschrift
o Inorde met ziekteverzekering (bijdragen betaald)
o eID bij
pat betaalt enkel persoonlijke tussenkomst = remgeld
apotheker vordert rest terug van RIZIV
indien niet inorde of geen eID-kaart bij
o pat betaalt volledige bedrag
o document krijgen contante betaling
o terugbetaling in ziekenfonds
