samenvatting journalistiek in perspectief

Journalistiek In Perspectief
Inleiding
Transitie binnen journalistiek -> van massamaatschappij naar
netwerkmaatschappij
Context van het vak
1. Verschillende analyseperspectieven van “journalism studies”
2. Actuele trends in journalistiek door veranderende nieuwsecologie
3. Kennismaking met journalistieke praktijk: gastsprekers en opdracht
Rode draad: van massamaatschappij naar netwerkmaatschappij
Persveiligheid
 Steeds vaker geweld tegen journalisten
 Ook oorlogsjournalisten vaak in gevaar
 Er zijn meldpunten daarvoor
o Zoals de website “persveilig”

Hoe rapporteer je over zelfmoord? -> gaan we nog bespreken
AI-verslagen bij voetbalwedstrijden
AI neemt veel over binnen de journalistiek
Fake news is een groot gevaar!!
 Soms niet altijd even duidelijk
 Fact checkers



Hoofdstuk 1: Van massamaatschappij naar
netwerkmaatschappij
Inleiding
Journalistiek is altijd een kind van haar tijd, ingebed in de heersende
maatschappij
Eind 19e eeuw
 Kranten werden massamedium
Loop 20ste eeuw
 Radio en televisie
Onderhevig aan:
- Politiek
o Kiesrecht werd uitgebreid
 Hierdoor kwam er meer interesse in politiek


1

, o Schoolplicht
 Mensen leren lezen, en dus kunnen ze effectief het nieuws
consumeren
- Economie
o Zegelbelasting afschaffen
 Is een belasting op elke krant
 Hierdoor is de krant dus niet enkel meer voor de elite
o Papierprijs: goedkoper
 Kranten konden dikker worden
- Cultuur
o Je wil kunnen meepraten
- Technologie
o Belangrijke katalysator voor veranderingen
o Drukpers, foto’s,…

Eerste televisie-uitzending in 1953
 Heel erg veel uitdagingen toen
 Alles verandert enorm snel



Massamaatschappij: definiëring
- Massacommunicatie
o Vanaf de krant ging van een elitemedium naar een massamedium
(einde 19de/ begin 20ste eeuw)
o Redenen: zie hiervoor (politiek, economisch, technologisch,…)
o MAAR ook bezorgdheden over de effecten van massacommunicatie
op zo een groot publiek
 Versterkt na WOI door propaganda
- Lineair proces: eenrichtingsverkeer
o Enkelen communiceren naar velen (zie model van Lasswell)
- Nieuwsorganisaties monopolie
o Niemand anders kon op zo een grote schaal communiceren
o Centrale rol in verspreiden van nieuws
- Gatekeepers
o Verzamelen en filteren van informatie
o Poortwachters van communicatie
o Want je kan onmogelijk alles communiceren
o Journalisten verzamelen, filteren en verspreiden nieuws!!
- Weinig of geen interactie met het publiek
o Er kwam niets terug
o Publiek zou passief zijn

Gele briefkaart => als je terug wou communiceren naar een zender moest dat
via dit, versturen naar het mediabedrijf met een klacht
Het concept MASSA:
- Samengesteld uit een groot aantal mensen
- Ongedifferentieerde samenstelling: geen interne ordening of structuur


2

, - Vooral negatieve connotaties
o Verlies van persoonlijkheid
o Anoniem
o Potentieel gevaarlijk
 Massa komt in opstand
o Beïnvloedbaar
 De massa wordt beïnvloed en gemanipuleerd
- Weinig agency
- Afspiegeling van “mass society”
o De maatschappij is gewoon 1 grote massa geworden
o Er werd enkel geproduceerd voor iedereen
 Geen specifieke groepen
De Lasswell-formule
- Grondlegger van communicatiewetenschappen
- Theorie uit 1948
- Communicatie bestaat uit 5 stappen
o Wie zegt wat, via welk kanaal, naar wie en met welk effect
- Schema is toch nog steeds belangrijk
o We gebruiken dit nog in onderzoeken
o Zender: controlestudies
 Wie heeft het recht om te spreken?
o Boodschap: inhoudsanalyse
o Medium: media-analyse
o Ontvanger: publieksonderzoek
o Effect: onderzoek naar media-effecten

Communicatiewetenschappen bestaat nog niet zo lang
- Ontstaan vanuit de social sciences
- Door negatieve visie op media
o Effecten media en publiek als passieve massa
 Massa is erg beïnvloedbaar en door media manipuleerbaar
o Bv. stimulus-respons model
o Bv. de injectienaaldtheorie
 Media als vaccin, en iedereen gelooft dat en neemt dit
zomaar op
o Bv. the War of the Worlds
 Radio-show met uitzending over een invasie op Mars
 Het publiek had niet door dat dit fictie was
 Zorgde voor paniek
 Mediabedrijven voelde zich verantwoordelijk
Vanaf de jaren 50: kritiek
- Niet gebaseerd op systematisch wetenschappelijk onderzoek
- Invloed van massamedia overschat, evenals de passiviteit van het publiek
o Te simplistisch om zowel zender als ontvanger voor te stellen als een
monolithisch blok
o Publiek consulteert vaak MEERDERE informatiebronnen, vaak ook
met tegenstrijdige boodschappen

3

, o Diversiteit in persoonlijkheids-en contextuele kenmerken zoals
leeftijd, gender,…
Een meer genuanceerde versie van de massamaatschappijtheorie houdt meer
rekening met de complexiteit van het communicatieproces! (maar nog steeds
lineair en eenrichting)



Netwerkmaatschappij: oorzaken en definiëring
Tweede helft 20ste eeuw -> nieuwe technologieën -> digitalisering
- Technologie ligt echt wel aan de basis
o Telkens veel bezorgdheid
o Impact (radio en televisie) versus disruptie (internet) en introductie
netwerkmaatschappij
- Het Internet veranderde alles (1970: computers)
o iedereen kan nu communiceren
- 2 centrale kenmerken van de netwerkmaatschappij
o Digitalisering
o Globalisering

Jaren 70
- Eerste computers
o Einde industriële samenleving
o Start informatiesamenleving
- Netwerkmaatschappij volgt later
o Pas in de tweede fase van de jaren 90
o Door het Internet (computers nog niet genoeg)
o Tijd-en ruimtebeperkingen vallen weg
- Mobiele technologie komt op
o Introductie sociale media

Manuel Castells
- Groot werk uitgebracht
o 3 dikke boeken
 The Information Age: Economy, society and culture
o Over maatschappelijke veranderingen ten gevolge van digitalisering
- Grote veranderingen door kapitalistische economie
o Verschuiving
o Vroeger was arbeid en materiaal belangrijk
o Vandaag zijn informatie en kennis de grote handelsproducten
o Bv. Gebruikersgegevens
 Grote platforms verzamelen al jouw gegevens en kunnen die
doorgeven
 Iets abstract, dat is jouw informatie
- Informationeel kapitalisme
- Belang van elektronische netwerken als drijvers van maatschappelijke
veranderingen
o MAAR technologisch determinisme????

4