Samenvatting Thema 1: Structuur van chromatine en chromosomen

Thema 1: Structuur van chromatine en chromosomen
1. Prokaryoten en eukaryoten cellen

Prokaryoten cellen Eukaryoten cellen
Geen compartimenteringen in celorganellen Compartimentering in celorganellen
DNA (= desoxyribonucleïnezuur) is niet DNA opgerold rond bepaalde proteïnen
opgerold rond proteïnen en ligt los in het (=histonen) en samen (DNA + histonen)
cytoplasma komen ze voor als chromatine in de celkern
Bacteriën en archaea Meercellige en sommige eencelligen


2. Leven van een cel in een notendop
Celcyclus  celgroei (groter worden in omvang, =
interfase) en dan celdeling
Interfase & celdeling  veel metabolische activiteit in
de cel, grote veranderingen voornamelijk in de
celkern, bij de interfase wordt DNA exact gekopieerd,
bij celdeling: uitzicht chromatine verandert dramatisch
FIG 1.1
3. Celkern in interfase
3.1. Kernmembraan
Eukaryoten cellen  duidelijke scheiding celkern en cytoplasma door (dubbel)
kernmembraan elk bestaande uit een
fosfolipidendubbellaag, buitenste membraan vormt een
doorlopend geheel met endoplasmatisch reticulum.
Verspreid in kernmembraan  kernporiën gevormd door
zeer complexe membraanproteïnen die waterrijke kanalen
vormen
Via kernporiën  uitwisseling stoffen tussen cytosol &
kerninhoud mogelijk, ionen & kleine moleculen met
passief transport, grote moleculen (zoals RNA en
proteïnen) met actieve (ATP-afhankelijke)
transportmechanisme
Proteïnen aangemaakt in cytosol  opgenomen in de
celkern voor structuur of om reacties te katalyseren als
enzymen
RNA-moleculen gevormd in celkern  naar cytosol om
hun functies uit te voeren
3.2. Nucleolus (kernlichaampje)
Nucleolus  aanmaakplaatsen ribosomaal RNA (rRNA),
nodig voor opbouw ribosomen
Cytosol  nood aan ribosomen die moeten tussenkomen in de proteïnesynthese
Ribosomen  opgebouwd uit: rRNA & aantal proteïnen die worden gesynthetiseerd in
het cytosol en worden getransporteerd naar de celkern, rRNA & ribosomale proteïnen
worden ineengezet tot 2 aparte sub eenheden in de nucleolus
Transport van ribosomale sub eenheden is mogelijk naar het cytosol doorheen de
kernporiën

, 3.3. Chromatine
Grootste deel kerninhoud, korrelige, diffuse massa,
warrig netwerk van chromatinevezels, hoofdzakelijk
opgebouwd uit DNA en specifieke proteïnen (histonen)
DNA  genetisch materiaal dat informatie bevat om in
cellen proteïnen aan te maken
3.3.1. Chemische samenstelling van nucleïnezuren
Chemische samenstelling DNA& RNA zeer
gelijkend & behoren tot de nucleïnezuren 
macromoleculen opgebouwd uit een groot
aantal bouwstenen (nucleotiden)  DNA & RNA
zijn polynucleotiden
Nucleotide opgebouwd uit 3 gebonden
moleculen:
- Suikermolecule, monosacharide met 5 C-
atomen, DNA  desoxyribose, RNA 
ribose
- Een fosfaatgroep
- Organische, stikstofhoudende base: adenine
(A), cytosine (C), guanine (G), thymine (T) en uracil (U),
DNA  A, C, G, T, RNA  A, C, G, U

C-atomen worden genummerd in wijzerzin na de O-atoom
(1’, 2’, ...) , Base is gebonden aan 1’, Fosfaatgroep  5’,
Hydroxylgroep (-OH)  3’



Lange ketens nucleotiden  fosfaatgroep (5’) van de ene
gaat binden met HO (3’) van de andere

Altijd 5’  3’

3.3.2. Ruimtelijke structuur van DNA (door Watson & Cricket)

- DNA is een dubbele helix
2 strengen van nucleotiden en vormen 2 suikerfosfaatruggengraten
verbonden door basenparen, schroefvormig rond denkbeeldige as  kleine
en grote groeven ontstaan
- DNA heeft een complementaire structuur
A & T, G & C
Intermoleculaire krachten tussen basen  waterstofbruggen (H-bruggen): A
& T  2, G & C  3
- DNA heeft een anti parallelle structuur
2 strengen zijn tegengesteld georiënteerd  linkerstreng 5’  3’,
rechterstreng 3’  5’