ARCHITECTUURGESCHIEDENIS 1
2025-2026
Margaux Brock | 1
, Architectuurgeschiedenis I: les 4 (09/03/26)
7. DE ONDERGANG VAN DE ILLUSIES VAN HET HUMANISME: MICHELANGELO
BUONAROTTI
• Michelangelo Buonarotti
o Tijdgenoot v Rafaël
▪ Rafaël: ‘architecttype als kunstenaar vd wereld’
▪ Michelango: ‘eenzame getormenteerde genie’ (tragische
heroïek
o Overgangsfiguur tss hoog-renaissance, maniërisme & barok
o = cruciale figuur in die overgang
• Heel het traject vd renaissance = terug te vinden in z’n werk
• Beweerde dat hij zelf gn architect was
→ eigenlijke disciplines waar hij z’n hele leven aan heeft vastgehouden = beeldhouwkunst &
schilderkunst
• Oeuvre Michelangelo: zit tss 2 sculpturale realisaties
o 1497: Pietà
▪ Moeder v Jezus die haar overleden zoon beweend
▪ Ideaal project: zeer jonge Maria weergegeven
→ beantwoord aan het ideaal vd schoonheid
(representeert klassiek schoonheidsideaal)
▪ Driehoekscompositie, klassieke piramidale compositie
o 1564: Pietà rondanini
▪ Ipv een ideaalbeeld, krijgt men een onmenselijk(e) lijden & tragiek
• In die tijdspanne ontwikkelen z’n nieuwe esthetische categorieën, voorbij het evenwicht,
rationaliteit & idealen vd renaissance
7.1 HET VROEGE SCULPTURALE WERK
1 DAVID – FIRENZE – 1500
• David – Michelangelo
o Alleen al v schaal = heroïsch
o Confronteert ons met een Heleens geïnspireerde bovenmenselijke schoonheid
= overmoedig & sterk verheerlijkt mensbeeld
o Kennis vd anatomie: spanning in de spieren, pezen in handen, musculatuur, …
o Toont de kracht v actie in rust!
2 MOZES – ROME – 1515
• Onderdeel vd graftombe v Julius II in Rome Tss de David en Mozes is de nieuwe
categorie toegevoegd: de terribilità
o Terribilità = de krachtige en indrukwekkende uitdrukking van Mozes’
innerlijke spanning
→ hij is tegelijk waakzaam, nadenkend + in staat om zowel leiding te geven
als zijn woede te tonen.
▪ Ideaal vd schoonheid: wordt vervangen!
→ sublieme, waakzame en peinzende houding
3 DE SLAVEN – NEOPLATOONS CONCEPT
• Neoplatoonse concept vh lichaam als aardse gevangenis vd ziel
Margaux Brock | 1
, o Dit valt samen met Michelangelo’s idee over wat beeldhouwen is: het bevrijden v
lichamen uit hun marmeren gevangenis
• Idee beeldhouwer: beelden zitten al in het marmerblok, moeten uit het blok tevoorschijn
worden gehaald door de beeldhouwer
4 GRAFTOMBE JULIUS II
• Start vh project was al veel voor zijn dood, voor de zekerheid
• Michelangelo begon al rond 1505/06 aan de graftombe
• Onderwerp wordt in een verengde vorm gerealiseerd, niet uitgewerkt zoals
het originele concept
o Zelfde jaar dat Bramante begint aan de nieuwe San Pietro
o Aandacht vd paus was daardoor te veel afgeleid door ander werken
zoals San Pietro
o Michelangelo ontmoedigd hierdoor, keert terug naar Firenze
o 1508: terug naar Rome op aandringen v Julius II
o Michelangelo krijgt de opdracht voor het plafond vd Sixtijnse kapel: fresco’s
→ prestigieuze opdracht
o 1510: Julius II sterft
7.2 JULIUS II EN MICHELANGELO: DE SIXTIJNSE KAPEL
• Plafond Sixtijnse kapel, Vaticaan in Rome
o 1508-1512, opdracht v Julius II
o Fresco's zijn reeds aanwezig,
MAAR de gewelven moeten nog
geschilderd worden
o Fysiek = het vervaardigen v zo'n plafond
ook een grote taak
→ op stellingen moet hij de hele tijd
boven zijn hoofd werken
• Al fresco techniek: pigmenten op een laag natte
kalkpleister aanbrengen, waardoor men nadien
niet veel meer kan aanpassen als het opgedroogd
is
o MAAR: schildertechniek die zeer goed bewaard is + men krijgt een
levendige afbeelding die diep in de muur is ingebed
o Michelangelo realiseert niet alleen een groot werk op vlak van
schilderkunst, maar ook op vlak van architectuur en sculptuur
→ Samenkomst: architectuur, sculptuur en schilderkunst
• Maniera in de figuren: gezochte & overdreven poses; spel in de compositie vd houdingen
o Joodse profeten, heidense sibillen (= vrouwen met profetische gaven), …
→ aandacht voor de heidense cultuur
→ + het feit dat de profeten en sibilen naast elkaar worden afgebeeld
= tekenend voor de versmelting vd Bijbelse en humanistische tradities
o Luveni: naakte jongeren die hulde brengen aan Julius II
→ elegante pose
→ constant spel v bep hoeken in de benen (0°, 45° …)
Margaux Brock | 2
, o Binnen het Rooms-Katholieke geloof fig vd oudheid binnengebracht, passend binnen de sfeer
vd hoog-renaissance
→ Kracht vd gelaatsuitdrukkingen
• Centraal: prentenboek met Bijbelse taferelen
o 9 gebeurtenissen uit het scheppingsverhaal
o Toont de mens verstrikt in dwaling: van Noah tot de uitdrijving uit het Paradijs
o Maakte v zichzelf 1 vd meest gevierde kunstenaars v z’n tijd, door de kapel
7.3 MICHELANGELO IN FIRENZE: DE SAGRESTIA NUOVA EN DE BIBLIOTECA LAURENZIANA
• Julius II opgevolgd door paus Leo X
o 1515: Leo X stuurt Michelangelo naar Firenze
▪ Ietwat vreemde beslissing: Michelangelo weg houden v z’n lievelingsproject:
graftombe voor Julius II
→ Vermijden verder werken graftombe Julius II: eren voorganger ve andere familie
▪ Medici zoeken sterke architecten in beide steden:
→ Rafaël als groot kunstenaar in Rome,
→ Michelangelo als groot kunstenaar in Firenze
• Michelangelo werkt daar als architect bij de Medici's
1 SAN LORENZO: GEVEL – FIRENZE – 1520
• Afwerking gevel vd San Lorenzo
o 1 vd werken v Brunelleschi (was onder hem nooit afgewerkt, had gn voorgevel
gekregen)
→ Had 1 vd mooiste façades aller tijden moeten worden, niet doorgegaan
• Medici's en hun projecten
1. San Pietro in Rome wordt overgenomen door Rafaël
2. Afwerking van San Lorenzo in Firenze door Michelangelo
▪ Houten maquette: toont het project
→ volledige bekleding in Carrara-marmer
2 SAN LORENZO: SAGRESTIA NUOVA – FIRENZE – 1520
• Bij San Lorenzo: nieuwe sacristie als grafkapel voor de Medici's
→ opdrachtgever paus Leo X
• In bakermat vd renaissance haalt Michelangelo de norm onderuit
o Klassieke Canon v Vitruvius: waarin Michelangelo afwijkingen & verstoringen
introduceert
▪ De sacristie werd alleen gewaardeerd door een erudiet
toeschouwer die de afwijkingen herkent & haar
apprecieert omwille vd afwijkingen
Bv.: combinatie nis & deurportaal die 1 geheel vormen,
ontbreken v kapitaal in vensternis, …
• Pilasters
o Korinthische pilaster met daartussen een wandvlak met nis & deur
▪ MAAR: Michelangelo gaat de nissen zodanig opspannen in
de hoofdorde, dat er vd wand niet veel overblijft
→ zitten tot de kapitelen opgetrokken
Margaux Brock | 3
2025-2026
Margaux Brock | 1
, Architectuurgeschiedenis I: les 4 (09/03/26)
7. DE ONDERGANG VAN DE ILLUSIES VAN HET HUMANISME: MICHELANGELO
BUONAROTTI
• Michelangelo Buonarotti
o Tijdgenoot v Rafaël
▪ Rafaël: ‘architecttype als kunstenaar vd wereld’
▪ Michelango: ‘eenzame getormenteerde genie’ (tragische
heroïek
o Overgangsfiguur tss hoog-renaissance, maniërisme & barok
o = cruciale figuur in die overgang
• Heel het traject vd renaissance = terug te vinden in z’n werk
• Beweerde dat hij zelf gn architect was
→ eigenlijke disciplines waar hij z’n hele leven aan heeft vastgehouden = beeldhouwkunst &
schilderkunst
• Oeuvre Michelangelo: zit tss 2 sculpturale realisaties
o 1497: Pietà
▪ Moeder v Jezus die haar overleden zoon beweend
▪ Ideaal project: zeer jonge Maria weergegeven
→ beantwoord aan het ideaal vd schoonheid
(representeert klassiek schoonheidsideaal)
▪ Driehoekscompositie, klassieke piramidale compositie
o 1564: Pietà rondanini
▪ Ipv een ideaalbeeld, krijgt men een onmenselijk(e) lijden & tragiek
• In die tijdspanne ontwikkelen z’n nieuwe esthetische categorieën, voorbij het evenwicht,
rationaliteit & idealen vd renaissance
7.1 HET VROEGE SCULPTURALE WERK
1 DAVID – FIRENZE – 1500
• David – Michelangelo
o Alleen al v schaal = heroïsch
o Confronteert ons met een Heleens geïnspireerde bovenmenselijke schoonheid
= overmoedig & sterk verheerlijkt mensbeeld
o Kennis vd anatomie: spanning in de spieren, pezen in handen, musculatuur, …
o Toont de kracht v actie in rust!
2 MOZES – ROME – 1515
• Onderdeel vd graftombe v Julius II in Rome Tss de David en Mozes is de nieuwe
categorie toegevoegd: de terribilità
o Terribilità = de krachtige en indrukwekkende uitdrukking van Mozes’
innerlijke spanning
→ hij is tegelijk waakzaam, nadenkend + in staat om zowel leiding te geven
als zijn woede te tonen.
▪ Ideaal vd schoonheid: wordt vervangen!
→ sublieme, waakzame en peinzende houding
3 DE SLAVEN – NEOPLATOONS CONCEPT
• Neoplatoonse concept vh lichaam als aardse gevangenis vd ziel
Margaux Brock | 1
, o Dit valt samen met Michelangelo’s idee over wat beeldhouwen is: het bevrijden v
lichamen uit hun marmeren gevangenis
• Idee beeldhouwer: beelden zitten al in het marmerblok, moeten uit het blok tevoorschijn
worden gehaald door de beeldhouwer
4 GRAFTOMBE JULIUS II
• Start vh project was al veel voor zijn dood, voor de zekerheid
• Michelangelo begon al rond 1505/06 aan de graftombe
• Onderwerp wordt in een verengde vorm gerealiseerd, niet uitgewerkt zoals
het originele concept
o Zelfde jaar dat Bramante begint aan de nieuwe San Pietro
o Aandacht vd paus was daardoor te veel afgeleid door ander werken
zoals San Pietro
o Michelangelo ontmoedigd hierdoor, keert terug naar Firenze
o 1508: terug naar Rome op aandringen v Julius II
o Michelangelo krijgt de opdracht voor het plafond vd Sixtijnse kapel: fresco’s
→ prestigieuze opdracht
o 1510: Julius II sterft
7.2 JULIUS II EN MICHELANGELO: DE SIXTIJNSE KAPEL
• Plafond Sixtijnse kapel, Vaticaan in Rome
o 1508-1512, opdracht v Julius II
o Fresco's zijn reeds aanwezig,
MAAR de gewelven moeten nog
geschilderd worden
o Fysiek = het vervaardigen v zo'n plafond
ook een grote taak
→ op stellingen moet hij de hele tijd
boven zijn hoofd werken
• Al fresco techniek: pigmenten op een laag natte
kalkpleister aanbrengen, waardoor men nadien
niet veel meer kan aanpassen als het opgedroogd
is
o MAAR: schildertechniek die zeer goed bewaard is + men krijgt een
levendige afbeelding die diep in de muur is ingebed
o Michelangelo realiseert niet alleen een groot werk op vlak van
schilderkunst, maar ook op vlak van architectuur en sculptuur
→ Samenkomst: architectuur, sculptuur en schilderkunst
• Maniera in de figuren: gezochte & overdreven poses; spel in de compositie vd houdingen
o Joodse profeten, heidense sibillen (= vrouwen met profetische gaven), …
→ aandacht voor de heidense cultuur
→ + het feit dat de profeten en sibilen naast elkaar worden afgebeeld
= tekenend voor de versmelting vd Bijbelse en humanistische tradities
o Luveni: naakte jongeren die hulde brengen aan Julius II
→ elegante pose
→ constant spel v bep hoeken in de benen (0°, 45° …)
Margaux Brock | 2
, o Binnen het Rooms-Katholieke geloof fig vd oudheid binnengebracht, passend binnen de sfeer
vd hoog-renaissance
→ Kracht vd gelaatsuitdrukkingen
• Centraal: prentenboek met Bijbelse taferelen
o 9 gebeurtenissen uit het scheppingsverhaal
o Toont de mens verstrikt in dwaling: van Noah tot de uitdrijving uit het Paradijs
o Maakte v zichzelf 1 vd meest gevierde kunstenaars v z’n tijd, door de kapel
7.3 MICHELANGELO IN FIRENZE: DE SAGRESTIA NUOVA EN DE BIBLIOTECA LAURENZIANA
• Julius II opgevolgd door paus Leo X
o 1515: Leo X stuurt Michelangelo naar Firenze
▪ Ietwat vreemde beslissing: Michelangelo weg houden v z’n lievelingsproject:
graftombe voor Julius II
→ Vermijden verder werken graftombe Julius II: eren voorganger ve andere familie
▪ Medici zoeken sterke architecten in beide steden:
→ Rafaël als groot kunstenaar in Rome,
→ Michelangelo als groot kunstenaar in Firenze
• Michelangelo werkt daar als architect bij de Medici's
1 SAN LORENZO: GEVEL – FIRENZE – 1520
• Afwerking gevel vd San Lorenzo
o 1 vd werken v Brunelleschi (was onder hem nooit afgewerkt, had gn voorgevel
gekregen)
→ Had 1 vd mooiste façades aller tijden moeten worden, niet doorgegaan
• Medici's en hun projecten
1. San Pietro in Rome wordt overgenomen door Rafaël
2. Afwerking van San Lorenzo in Firenze door Michelangelo
▪ Houten maquette: toont het project
→ volledige bekleding in Carrara-marmer
2 SAN LORENZO: SAGRESTIA NUOVA – FIRENZE – 1520
• Bij San Lorenzo: nieuwe sacristie als grafkapel voor de Medici's
→ opdrachtgever paus Leo X
• In bakermat vd renaissance haalt Michelangelo de norm onderuit
o Klassieke Canon v Vitruvius: waarin Michelangelo afwijkingen & verstoringen
introduceert
▪ De sacristie werd alleen gewaardeerd door een erudiet
toeschouwer die de afwijkingen herkent & haar
apprecieert omwille vd afwijkingen
Bv.: combinatie nis & deurportaal die 1 geheel vormen,
ontbreken v kapitaal in vensternis, …
• Pilasters
o Korinthische pilaster met daartussen een wandvlak met nis & deur
▪ MAAR: Michelangelo gaat de nissen zodanig opspannen in
de hoofdorde, dat er vd wand niet veel overblijft
→ zitten tot de kapitelen opgetrokken
Margaux Brock | 3
