GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
Inhoudsopgave
1. INLEIDING.................................................................................................................... 5
I. Zakelijke rechten................................................................................................................................ 5
Eigendom...................................................................................................................................... 5
Zakelijke genotsrechten................................................................................................................ 6
II. Zakelijke zekerheden en voorrechten................................................................................................ 6
Pand.............................................................................................................................................. 6
Hypotheken................................................................................................................................... 6
Voorrechten................................................................................................................................... 6
III. Inhoud cursus: zes grote delen......................................................................................................... 6
IV. Eindtermen....................................................................................................................................... 6
V. Evaluatie / Examen............................................................................................................................ 7
VI. Inleiding: wat is zakenrecht of goederenrecht?.................................................................................7
Situering........................................................................................................................................ 7
Privaatrecht: onderverdeling......................................................................................................... 7
Vermogensrecht............................................................................................................................ 7
VII. Omschrijving van zakenrecht.......................................................................................................... 7
Zakelijk recht = subjectief recht.................................................................................................... 7
Verschil: subjectieve zakelijke rechten ↔ obligatoire rechten........................................................7
VIII. Uitsluiting: extrapatrimoniale rechten............................................................................................ 7
IX. Verbintenissen en vorderingsrechten............................................................................................... 8
X. Intellectuele rechten......................................................................................................................... 8
Dubbel aspect............................................................................................................................... 8
XI. Huidige wettelijke bronnen............................................................................................................... 8
Oud Burgerlijk Wetboek................................................................................................................. 8
Bijzondere wetten.......................................................................................................................... 8
XII. Toekomst: nieuw Burgerlijk Wetboek............................................................................................... 8
XIII. Krachtlijnen nieuw goederenrecht.................................................................................................. 9
Geïntegreerde benadering............................................................................................................. 9
Instrumentalisering....................................................................................................................... 9
Modernisering................................................................................................................................ 9
Flexibilisering................................................................................................................................ 9
XIV. Waar vinden we het oude goederenrecht?......................................................................................9
XV. GOEDEREN.................................................................................................................................... 10
Begrip goederen.......................................................................................................................... 10
Lichamelijke versus onlichamelijke voorwerpen..........................................................................10
VRUCHTEN EN OPBRENGSTEN (Art. 3.42 BW)..............................................................................10
VERSCHILLENDE CATEGORIEËN VAN GOEDEREN.........................................................................11
Goederen die aan iemand of niemand toebehoren......................................................................11
EIGENDOMSTHEORIE................................................................................................................... 11
PUBLIEKE EN PRIVATE GOEDEREN............................................................................................... 12
1
, GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
VERBRUIKBARE EN NIET-VERBRUIKBARE GOEDEREN...................................................................12
VERVANGBARE EN NIET-VERVANGBARE GOEDEREN....................................................................13
DEELBARE EN ONDEELBARE GOEDEREN.....................................................................................13
TEGENWOORDIGE VS. TOEKOMSTIGE GOEDEREN.......................................................................13
2. Indeling der goederen.................................................................................................13
I. CRITERIUM: Roerend of onroerend.................................................................................................... 13
Belang van het onderscheid........................................................................................................ 13
Historische oorsprong.................................................................................................................. 13
REPERTORIËRING / INVENTARISERING.........................................................................................14
AGIV (Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen).....................................................14
E-voorkooploket (Vlaanderen)...................................................................................................... 15
Hypotheekstelsel......................................................................................................................... 15
Repertoriëring van roerende goederen........................................................................................15
3. Zakelijke rechten: VRUCHTGEBRUIK, OPSTAL, ERFPACHT, ERFDIENSTBAARHEDEN..........20
I. Eigendom......................................................................................................................................... 20
Omvang van het eigendomsrecht................................................................................................20
Conventionele onvervreemdbaarheid..........................................................................................20
Afbakening van onroerende eigendom........................................................................................21
Verwerving van zakelijke rechten................................................................................................ 21
Bezit en verjaring........................................................................................................................ 21
BEZIT – ROERENDE GOEDEREN................................................................................................... 22
BEZIT – ONROERENDE GOEDEREN.............................................................................................. 23
REMEDIES – EIGENDOMSVORDERING.......................................................................................... 23
NATREKKING................................................................................................................................ 24
II. Vruchtgebruik.................................................................................................................................. 24
Belang en wettelijke context....................................................................................................... 24
Omschrijving en kenmerken........................................................................................................ 24
Beschikkingsbevoegdheid en Duur..............................................................................................25
Duur van het vruchtgebruik......................................................................................................... 25
Aanwas bij gezamenlijk of gemeenschappelijk vruchtgebruik.....................................................26
Overdracht.................................................................................................................................. 27
Waardering.................................................................................................................................. 27
Voorwerp van vruchtgebruik........................................................................................................ 28
Vestiging van vruchtgebruik........................................................................................................ 29
Afbakening................................................................................................................................... 29
Rechten en Plichten..................................................................................................................... 30
Beschikkingsmogelijkheden......................................................................................................... 31
Beheer – Herstellingen................................................................................................................ 32
Einde of Tenietgaan..................................................................................................................... 34
III. Recht van erfpacht......................................................................................................................... 35
Definitie – Historisch.................................................................................................................... 35
Historische ontwikkeling.............................................................................................................. 35
2
, GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
Toepassingen............................................................................................................................... 35
Wettelijk kader............................................................................................................................. 36
Titularis........................................................................................................................................ 36
Voorwerp..................................................................................................................................... 36
Duur............................................................................................................................................ 36
Vestigingswijzen.......................................................................................................................... 37
Bezwarend karakter..................................................................................................................... 38
Rechten van de erfpachter.......................................................................................................... 38
Verplichtingen van de erfpachter.................................................................................................38
Einde van het recht van erfpacht................................................................................................. 39
IV. Recht van Opstal............................................................................................................................. 40
Definitie – Historisch.................................................................................................................... 40
Toepassingen............................................................................................................................... 40
Voorwerp..................................................................................................................................... 40
Vereisten..................................................................................................................................... 41
Mogelijkheden............................................................................................................................. 41
Visualisatie.................................................................................................................................. 41
Kenmerken.................................................................................................................................. 41
Vergelijking met erfpacht............................................................................................................. 41
Opstal vs. afstand van natrekking............................................................................................... 41
DuuR........................................................................................................................................... 42
Rechten van de opstalhouder...................................................................................................... 43
Plichten van de opstalhouder...................................................................................................... 43
Rechten en plichten bij einde...................................................................................................... 44
Einde van het opstalrecht............................................................................................................ 44
Opstal vs. accessoir opstalrecht.................................................................................................. 44
V. Vergelijking Erfpacht en Opstal........................................................................................................ 44
Algemeen.................................................................................................................................... 44
Praktische toepassing.................................................................................................................. 45
Examenvraag.............................................................................................................................. 45
VI. Burenrelaties.................................................................................................................................. 45
Algemeen.................................................................................................................................... 45
Grondslagen om hinder aan te vechten.......................................................................................45
Voorwaarden................................................................................................................................ 46
VII. Erfdienstbaarheden....................................................................................................................... 47
Voorwaarden................................................................................................................................ 47
Soorten........................................................................................................................................ 48
Voorbeelden van onthoudingsverplichtingen...............................................................................48
Afstanden – wettelijke erfdienstbaarheden..................................................................................49
Erfdienstbaarheden vs. dienstbaarheden (gewone verbintenissen).............................................49
Verbintenissen en kettingbeding.................................................................................................50
Bronnen van erfdienstbaarheden................................................................................................50
3
, GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
Wettelijke erfdienstbaarheden..................................................................................................... 50
Wettelijke erfdienstbaarheden in andere wetgeving....................................................................51
Overhangende takken en wortels (art. 3.134 BW).......................................................................51
Wettelijke erfdienstbaarheid van uitweg (art. 3.135 e.v. BW)......................................................51
Recht van uitweg – voorwaarden en beperkingen.......................................................................51
Einde van recht van uitweg......................................................................................................... 52
Formaliteiten............................................................................................................................... 52
Onderscheid recht van uitweg vs. andere rechten.......................................................................52
Door menselijk handelen gevestigde erfdienstbaarheden...........................................................52
Uitoefening van erfdienstbaarheid...............................................................................................53
Gedragsregels en lasten.............................................................................................................. 53
Duur van erfdienstbaarheid......................................................................................................... 54
Maatwerk in uitoefening.............................................................................................................. 54
Erfdienstbaarheden – Einde......................................................................................................... 54
Nuancering eeuwigdurend karakter en modaliseringen...............................................................55
Gemene afsluiting....................................................................................................................... 55
VIII. Mede-eigendom............................................................................................................................ 56
Meervoudige eigendom............................................................................................................... 56
Collectieve eigendom.................................................................................................................. 56
Multi-eigendom (timesharing)..................................................................................................... 56
Mede-eigendom........................................................................................................................... 56
IX. Appartementsmede-eigendom....................................................................................................... 59
TWEE SYSTEMEN......................................................................................................................... 59
Historiek...................................................................................................................................... 59
Toepassingsgebied (art. 3.84 BW)................................................................................................59
Private en gemene delen............................................................................................................. 60
Statuten van het gebouw............................................................................................................ 60
Vereniging van Mede-eigenaars (VME)........................................................................................ 62
Syndicus...................................................................................................................................... 64
Overdracht van een kavel............................................................................................................ 65
Informatieplichten en Verboden Bedingen in de Appartementsmede-eigendom.........................66
4. Zakelijke zekerheden.................................................................................................. 67
I. Algemene regels............................................................................................................................... 67
Vermogen (art. 3.35 BW)............................................................................................................. 67
Soorten overdrachten van vermogen.......................................................................................... 68
Vermogen van de schuldenaar (SN) als onderpand voor zijn verbintenissen...............................69
Gedwongen uitvoering en paritas creditorium.............................................................................70
Wettige redenen van voorrang als uitzondering op de gelijkheid der schuldeisers......................71
II. bijzondere Voorrechten.................................................................................................................... 72
Algemeen.................................................................................................................................... 72
Evolutie....................................................................................................................................... 72
Legaliteitsprincipe....................................................................................................................... 72
4
Inhoudsopgave
1. INLEIDING.................................................................................................................... 5
I. Zakelijke rechten................................................................................................................................ 5
Eigendom...................................................................................................................................... 5
Zakelijke genotsrechten................................................................................................................ 6
II. Zakelijke zekerheden en voorrechten................................................................................................ 6
Pand.............................................................................................................................................. 6
Hypotheken................................................................................................................................... 6
Voorrechten................................................................................................................................... 6
III. Inhoud cursus: zes grote delen......................................................................................................... 6
IV. Eindtermen....................................................................................................................................... 6
V. Evaluatie / Examen............................................................................................................................ 7
VI. Inleiding: wat is zakenrecht of goederenrecht?.................................................................................7
Situering........................................................................................................................................ 7
Privaatrecht: onderverdeling......................................................................................................... 7
Vermogensrecht............................................................................................................................ 7
VII. Omschrijving van zakenrecht.......................................................................................................... 7
Zakelijk recht = subjectief recht.................................................................................................... 7
Verschil: subjectieve zakelijke rechten ↔ obligatoire rechten........................................................7
VIII. Uitsluiting: extrapatrimoniale rechten............................................................................................ 7
IX. Verbintenissen en vorderingsrechten............................................................................................... 8
X. Intellectuele rechten......................................................................................................................... 8
Dubbel aspect............................................................................................................................... 8
XI. Huidige wettelijke bronnen............................................................................................................... 8
Oud Burgerlijk Wetboek................................................................................................................. 8
Bijzondere wetten.......................................................................................................................... 8
XII. Toekomst: nieuw Burgerlijk Wetboek............................................................................................... 8
XIII. Krachtlijnen nieuw goederenrecht.................................................................................................. 9
Geïntegreerde benadering............................................................................................................. 9
Instrumentalisering....................................................................................................................... 9
Modernisering................................................................................................................................ 9
Flexibilisering................................................................................................................................ 9
XIV. Waar vinden we het oude goederenrecht?......................................................................................9
XV. GOEDEREN.................................................................................................................................... 10
Begrip goederen.......................................................................................................................... 10
Lichamelijke versus onlichamelijke voorwerpen..........................................................................10
VRUCHTEN EN OPBRENGSTEN (Art. 3.42 BW)..............................................................................10
VERSCHILLENDE CATEGORIEËN VAN GOEDEREN.........................................................................11
Goederen die aan iemand of niemand toebehoren......................................................................11
EIGENDOMSTHEORIE................................................................................................................... 11
PUBLIEKE EN PRIVATE GOEDEREN............................................................................................... 12
1
, GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
VERBRUIKBARE EN NIET-VERBRUIKBARE GOEDEREN...................................................................12
VERVANGBARE EN NIET-VERVANGBARE GOEDEREN....................................................................13
DEELBARE EN ONDEELBARE GOEDEREN.....................................................................................13
TEGENWOORDIGE VS. TOEKOMSTIGE GOEDEREN.......................................................................13
2. Indeling der goederen.................................................................................................13
I. CRITERIUM: Roerend of onroerend.................................................................................................... 13
Belang van het onderscheid........................................................................................................ 13
Historische oorsprong.................................................................................................................. 13
REPERTORIËRING / INVENTARISERING.........................................................................................14
AGIV (Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen).....................................................14
E-voorkooploket (Vlaanderen)...................................................................................................... 15
Hypotheekstelsel......................................................................................................................... 15
Repertoriëring van roerende goederen........................................................................................15
3. Zakelijke rechten: VRUCHTGEBRUIK, OPSTAL, ERFPACHT, ERFDIENSTBAARHEDEN..........20
I. Eigendom......................................................................................................................................... 20
Omvang van het eigendomsrecht................................................................................................20
Conventionele onvervreemdbaarheid..........................................................................................20
Afbakening van onroerende eigendom........................................................................................21
Verwerving van zakelijke rechten................................................................................................ 21
Bezit en verjaring........................................................................................................................ 21
BEZIT – ROERENDE GOEDEREN................................................................................................... 22
BEZIT – ONROERENDE GOEDEREN.............................................................................................. 23
REMEDIES – EIGENDOMSVORDERING.......................................................................................... 23
NATREKKING................................................................................................................................ 24
II. Vruchtgebruik.................................................................................................................................. 24
Belang en wettelijke context....................................................................................................... 24
Omschrijving en kenmerken........................................................................................................ 24
Beschikkingsbevoegdheid en Duur..............................................................................................25
Duur van het vruchtgebruik......................................................................................................... 25
Aanwas bij gezamenlijk of gemeenschappelijk vruchtgebruik.....................................................26
Overdracht.................................................................................................................................. 27
Waardering.................................................................................................................................. 27
Voorwerp van vruchtgebruik........................................................................................................ 28
Vestiging van vruchtgebruik........................................................................................................ 29
Afbakening................................................................................................................................... 29
Rechten en Plichten..................................................................................................................... 30
Beschikkingsmogelijkheden......................................................................................................... 31
Beheer – Herstellingen................................................................................................................ 32
Einde of Tenietgaan..................................................................................................................... 34
III. Recht van erfpacht......................................................................................................................... 35
Definitie – Historisch.................................................................................................................... 35
Historische ontwikkeling.............................................................................................................. 35
2
, GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
Toepassingen............................................................................................................................... 35
Wettelijk kader............................................................................................................................. 36
Titularis........................................................................................................................................ 36
Voorwerp..................................................................................................................................... 36
Duur............................................................................................................................................ 36
Vestigingswijzen.......................................................................................................................... 37
Bezwarend karakter..................................................................................................................... 38
Rechten van de erfpachter.......................................................................................................... 38
Verplichtingen van de erfpachter.................................................................................................38
Einde van het recht van erfpacht................................................................................................. 39
IV. Recht van Opstal............................................................................................................................. 40
Definitie – Historisch.................................................................................................................... 40
Toepassingen............................................................................................................................... 40
Voorwerp..................................................................................................................................... 40
Vereisten..................................................................................................................................... 41
Mogelijkheden............................................................................................................................. 41
Visualisatie.................................................................................................................................. 41
Kenmerken.................................................................................................................................. 41
Vergelijking met erfpacht............................................................................................................. 41
Opstal vs. afstand van natrekking............................................................................................... 41
DuuR........................................................................................................................................... 42
Rechten van de opstalhouder...................................................................................................... 43
Plichten van de opstalhouder...................................................................................................... 43
Rechten en plichten bij einde...................................................................................................... 44
Einde van het opstalrecht............................................................................................................ 44
Opstal vs. accessoir opstalrecht.................................................................................................. 44
V. Vergelijking Erfpacht en Opstal........................................................................................................ 44
Algemeen.................................................................................................................................... 44
Praktische toepassing.................................................................................................................. 45
Examenvraag.............................................................................................................................. 45
VI. Burenrelaties.................................................................................................................................. 45
Algemeen.................................................................................................................................... 45
Grondslagen om hinder aan te vechten.......................................................................................45
Voorwaarden................................................................................................................................ 46
VII. Erfdienstbaarheden....................................................................................................................... 47
Voorwaarden................................................................................................................................ 47
Soorten........................................................................................................................................ 48
Voorbeelden van onthoudingsverplichtingen...............................................................................48
Afstanden – wettelijke erfdienstbaarheden..................................................................................49
Erfdienstbaarheden vs. dienstbaarheden (gewone verbintenissen).............................................49
Verbintenissen en kettingbeding.................................................................................................50
Bronnen van erfdienstbaarheden................................................................................................50
3
, GOEDERENRECHT: ZAKENRECHT MET INBEGRIP ZAKELIJKE ZEKERHEDEN
Wettelijke erfdienstbaarheden..................................................................................................... 50
Wettelijke erfdienstbaarheden in andere wetgeving....................................................................51
Overhangende takken en wortels (art. 3.134 BW).......................................................................51
Wettelijke erfdienstbaarheid van uitweg (art. 3.135 e.v. BW)......................................................51
Recht van uitweg – voorwaarden en beperkingen.......................................................................51
Einde van recht van uitweg......................................................................................................... 52
Formaliteiten............................................................................................................................... 52
Onderscheid recht van uitweg vs. andere rechten.......................................................................52
Door menselijk handelen gevestigde erfdienstbaarheden...........................................................52
Uitoefening van erfdienstbaarheid...............................................................................................53
Gedragsregels en lasten.............................................................................................................. 53
Duur van erfdienstbaarheid......................................................................................................... 54
Maatwerk in uitoefening.............................................................................................................. 54
Erfdienstbaarheden – Einde......................................................................................................... 54
Nuancering eeuwigdurend karakter en modaliseringen...............................................................55
Gemene afsluiting....................................................................................................................... 55
VIII. Mede-eigendom............................................................................................................................ 56
Meervoudige eigendom............................................................................................................... 56
Collectieve eigendom.................................................................................................................. 56
Multi-eigendom (timesharing)..................................................................................................... 56
Mede-eigendom........................................................................................................................... 56
IX. Appartementsmede-eigendom....................................................................................................... 59
TWEE SYSTEMEN......................................................................................................................... 59
Historiek...................................................................................................................................... 59
Toepassingsgebied (art. 3.84 BW)................................................................................................59
Private en gemene delen............................................................................................................. 60
Statuten van het gebouw............................................................................................................ 60
Vereniging van Mede-eigenaars (VME)........................................................................................ 62
Syndicus...................................................................................................................................... 64
Overdracht van een kavel............................................................................................................ 65
Informatieplichten en Verboden Bedingen in de Appartementsmede-eigendom.........................66
4. Zakelijke zekerheden.................................................................................................. 67
I. Algemene regels............................................................................................................................... 67
Vermogen (art. 3.35 BW)............................................................................................................. 67
Soorten overdrachten van vermogen.......................................................................................... 68
Vermogen van de schuldenaar (SN) als onderpand voor zijn verbintenissen...............................69
Gedwongen uitvoering en paritas creditorium.............................................................................70
Wettige redenen van voorrang als uitzondering op de gelijkheid der schuldeisers......................71
II. bijzondere Voorrechten.................................................................................................................... 72
Algemeen.................................................................................................................................... 72
Evolutie....................................................................................................................................... 72
Legaliteitsprincipe....................................................................................................................... 72
4