Alle mogelijke examenvragen beantwoord - sociale en politieke filosofie (UA)

VRAGEN CURSUS SOCIALE EN
POLITIEKE FILOSOFIE
Contents
Reeks A..................................................................................................................................................3
SOFIIA 1 Individualisme.....................................................................................................................3
SOFIIA 2 Holisme................................................................................................................................4
SOFIIA 3 Is het zinvol en verdedigbaar om te pleiten voor een politiek individualisme ?..................5
SOFIIA 4 Is het zinvol en verdedigbaar om te pleiten voor een politiek holisme?.............................6
SOFIIA 5 De eigen vraagstelling van de sociale filosofie.....................................................................6
SOFIIA 6 Sociale filosofie als normatieve discipline...........................................................................7
SOFILA 7 Rationaliteit en transcendentie..........................................................................................7
SOFIIA 8 Sociale filosofie als kritische theorie....................................................................................7
SOFIIA 9 De maatschappelijke functie van de filosofie......................................................................8
SOFIIA 10 Dialectiek van de verlichting..............................................................................................9
SOFIIA 11 Kant over Aufklärung.......................................................................................................10
SOFIIA 12 Het probleem van de ideologie voor de sociale filosofie.................................................11
SOFIIA 13 Leidt het relativeren van de waarheid naar nihilisme? (Foucault)...................................11
SOFIIA 14 Ideologie en reproductie.................................................................................................12
SOFII A 15 De mogelijkheid van ideologie-kritiek.............................................................................13
SOFIIA 16 Het probleem van de utopie............................................................................................13
SOFII A 17 Waarom wordt in de cursus een egologische benadering van de socialiteit afgewezen?
.........................................................................................................................................................14
SOFIIA 18 Wederzijdse erkenning en egologie.................................................................................14
SOFIIA 19 Levinas' kritiek van Hegels opvattingen over wederzijdse erkenning..............................15
SOFIIA 20 Erkenning en communicatief handelen...........................................................................16
SOFIIA 21 Het onderscheid tussen de Aristotelische en de liberale opvatting i.v.m. de staat.........16
SOFIIA 22 De idee van het politieke.................................................................................................17
SOFIIA 23 Het recht is de legitimatie en de limiet van het politieke. Leg uit....................................18
SOFI I A 24 Is de staat een contract?................................................................................................19
SOFI IA 25 De kritiek op de sociale contracttheorie.........................................................................20
SOFIIA 26 Kants eigendomstheorie..................................................................................................21
SOFI I A 27 Kants politieke filosofie is een ideologische rechtvaardiging van het liberalisme. Leg uit.
.........................................................................................................................................................23
SOFIIA 28 De sociale contracttheorie...............................................................................................24

, SOFI IA 29 De legitimering van het politieke handelen (verschillende opvattingen)........................24
SOFI I A 30 De Kantiaanse republiek................................................................................................28
SOFIIA 31 De marxistische theorie over het afsterven van de staat................................................29
SOFI I A 32 Het onderscheid tussen “het politieke” en “de politiek” en de relevantie hiervan.......31
SOFIIA 33 “Alleen de oorspronkelijke autonomie van het politieke kan een verklaring geven voor
het huichelachtige gebruik van de legaliteit, dat de economische uitbuiting moet verbergen.” Leg
dit citaat van Ricoeur uit..................................................................................................................33
SOFI IA 34 Welke evolutie stelt men vast in het natuurrechtsdenken van de Oudheid tot nu?......35
SOFI IA 35 Welke argumenten zijn er tegen de universaliteit van de mensenrechten?..................37
SOFI IA 36 In welke zin kan en moet men nog steeds vasthouden a/d universele geldigheid v/d
mensenrechten?..............................................................................................................................38
SOFIIA 37 Mensenrechten en communicatief handelen..................................................................39
Reeks B................................................................................................................................................40
Ontologisch individualisme..............................................................................................................40
Methodologisch individualisme.......................................................................................................40
Politiek individualisme.....................................................................................................................40
Ontologisch holisme........................................................................................................................40
Methodologisch holisme.................................................................................................................41
Politiek holisme...............................................................................................................................41
De metafoor van de familie.............................................................................................................42
De metafoor van het lichaam..........................................................................................................42
Doelrationaliteit versus waarderationaliteit....................................................................................42
Mechanisch paradigma van de fysica..............................................................................................42
Invisible hand explanations..............................................................................................................43
Utopie..............................................................................................................................................43
Vernunftideale.................................................................................................................................43
Aufklärung.......................................................................................................................................43
Tweede verlichting...........................................................................................................................44
De revolte van de natuur.................................................................................................................44
Destutt de Tracy...............................................................................................................................44
Ideologie bij Marx en Engels............................................................................................................44
Het einde van de ideologie..............................................................................................................45
Ideologische staatsapparaten..........................................................................................................46
De waarheid is concreet (Sölle).......................................................................................................46
Bonaparte en de ideologen.............................................................................................................46
Verklaar kort de uitspraak van Lacan: "Le désir de l'homme, c'est le désir de l'autre."...................47

, Subjectfilosofie................................................................................................................................47
Eudaimonia......................................................................................................................................47
Zoon politikon..................................................................................................................................47
Natuurtoestand...............................................................................................................................48
Algemeen belang.............................................................................................................................49
Algemene wil...................................................................................................................................50
Ungesellige Geselligkeit...................................................................................................................50
Infra- en suprastructuur...................................................................................................................50
Dictatuur van het proletariaat.........................................................................................................50
Machiavelli.......................................................................................................................................51
ius naturale......................................................................................................................................51
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens........................................................................52
Grotius over het natuurrecht...........................................................................................................53
Tolerantie........................................................................................................................................53



Reeks A
SOFIIA 1 Individualisme
<> Holisme (Samenleving vanuit individu of totaliteit begrijpen?)
 Ontologisch individualisme:
Individuen constitueren mechanisch de collectiviteit.
Enkel aggregaat van individuen, geen autonome realiteiten die we met termen als
gemeenschap, samenleving of maatschappij kunnen aanduiden (= termen wijzen
enkel op de individuen die hen samenstellen) = kunstmatig. Liberalisme
o ‘Samenleving zou niet bestaan als individuen niet zouden bestaan.’
 Aggregatie van dingen is niet identiek aan de entiteit gemaakt
uit deze dingen. (Menselijk lichaam = niet collectie ledematen)
+ Samenleving verdwijnt als relaties breken, individuen
blijven.
 Samenleving bestaan doorheen tijd ook al is collectie leden
gewijzigd (sterfte, geboorte)

 Methodologisch individualisme (niet noodzakelijk ontologische individualisten):
o Bv. Weber (tegen samenleving als subject dat zelf handelt met eigen wil)
 Doelrationaliteit: dat wat sociaal/politiek gebeurt, wordt begrijpelijk
vanuit eigenbelang
 Waarderationaliteit: vanuit aanvaarding waarden
o Methodologisch reductiestandpunt:
 Sociale structuren/fenomenen/feiten/entiteiten verklaren door
reductie tot individuele eigenschappen/handelingen/gedragingen.

, o Mechanistisch: beheerst door mechanische (causale) wetten bewegen
deeltjes en vormen grotere gehelen die altijd kunnen veranderen.
 Maatschappelijk geheel = resultaat activiteit delen
o Onzichtbare hand om gebeurtenissen die niet vanuit individu zijn te
verklaren, te verklaren.

 Politiek individualisme: liberalisme
Vereniging vrijwillig in stand gezet door individuen voor wederzijds voordeel.
 Artificieel voor doeleinden/belangen ingericht
= verschil natuurlijke (primitieve/dierlijke) samenleving
Enige verantwoordelijkheid = optimaal realiseren individuele belangen
Waarde/legitimiteit hangt af van vervullen individuele belangen.

SOFIIA 2 Holisme
< > Individualisme
 Ontologisch holisme:
o Collectiviteit constitueert door differentiëring de enkeling.
o Samenleving = meer dan som van delen -> natuurlijke/noodzakelijke
werkelijkheid
o Bepaalt rol en doelstellingen van individu.
o Geheel met eigen bestemming: prioritair te realiseren finaliteit en goed.
o Samenlevingen = werkelijkheid die niet samenvalt met de individuen die hen
samenstellen. (boven en voorbij individuen)
 Rechtspersoon: wettelijk onderscheiden van leden, handelend in
rechte.
o Twee varianten:
 Metafoor van het lichaam:
 Ieder lid(maat) heeft functie als deel van het geheel + functies
(= betekenis/bestemming) in dat geheel -> los van het geheel
is het niks (geen finaliteit)
o Complexe hiërarchische ordening samenleving.
o Verantwoordelijkheid geheel voor welzijn delen.
(Anders kan geheel zelf niet blijven bestaan)
 Recht op bescherming + vervulling functie (ziek deel brengt gezondheid lichaam in
gevaar)
 Politiek verantwoordelijke als arts, leider als hoofd
 Metafoor van de familie:
 Gevoelsgemeenschap eerder dan doelgemeenschap: geen
doel, maar affectieve relaties, toebehoren en verbondenheid
 Thuis bieden, familieband, verantwoordelijk voor elkaar,
respect, zorg, (ver)dragen
 Niet nut in eerste plaats, maar sociale banden (in zichzelf
waardevol, overschrijdt doelstellingen individu)