Beroepsgericht Schrijven
Examenbundel
2025-2026
1
,Inhoudsopgave
DEEL 1: SCHRIJVEN VOOR CLIËNTSYSTEEM............................................................6
LES 1................................................................................................................... 6
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: DOELGERICHT & LEZERSGERICHT..........6
Aanspreken afhankelijk van relatie:.................................................................6
LES 2................................................................................................................... 7
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: STRUCTUUR............................................7
Maak een bouwplan: 5 stappen........................................................................7
Inleiding schrijven:........................................................................................... 8
Midden schrijven:............................................................................................. 8
Slot schrijven:................................................................................................... 9
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: ALINEA’S................................................9
A) (Wit)regels in ALINEA:................................................................................ 10
A) Kernzinnen in ALINEA:............................................................................... 10
B) Zinnen verbinden binnen ALINEA’S:..........................................................10
Voegwoorden:................................................................................................ 10
Verwijswoorden:............................................................................................. 10
C) Verbanden tussen ALINEA’S:.....................................................................10
LES 3:................................................................................................................ 11
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: CORRECT NEDERLANDS.......................11
AI gebruiken als hulp:..................................................................................... 11
Voorbeeld prompt AI:..................................................................................... 11
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: ZAKELIJKE STIJL....................................12
A) Concreet, precies, bondig en levendig schrijven bij ZAKELIJKE STIJL:........12
B) Geen spreektaal maar ZAKELIJKE SCHRIJFTAAL:........................................13
C) Objectief en neutraal bij ZAKELIJKE STIJL:..................................................13
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: VORMGEVING.......................................13
LES 4:................................................................................................................ 14
Typen verslagen:............................................................................................ 14
Aandachtspunten opmaak vergaderverslag:..................................................14
4 basiscriteria vergaderverslag:.....................................................................15
LES 5:................................................................................................................ 15
Toepassing rubriek op zakelijke tekst:...........................................................15
Overzicht teksttypes:..................................................................................... 15
Lezersgerichtheid in zakelijke tekst:..............................................................16
DEEL 2: INFORMATIEVAARDIGHEDEN...................................................................16
LES 1:................................................................................................................ 16
2
, Stap 1: Kies je onderwerp en formuleer je onderzoeksvraag.........................16
A. Kies je ONDERWERP................................................................................... 16
B. Formuleer je onderzoeksvraag...................................................................17
6 criteria GOEDE ONDERZOEKSVRAAG:.........................................................17
Voorbeelden goede onderzoeksvragen:.........................................................17
Stap 2: Zoek informatie over dat onderwerp.................................................18
Soorten informatie:........................................................................................ 18
1. Populaire literatuur:................................................................................... 18
2. Vakliteratuur:............................................................................................. 18
3. Wetenschappelijke literatuur:....................................................................19
Vind vak- en wetenschappelijke literatuur:....................................................20
LES 2:................................................................................................................ 20
A. Bepaal je bronnen...................................................................................... 20
B. Bepaal je zoekstrategie.............................................................................. 20
1) Sleutelwoorden:......................................................................................... 20
2) Verzamel zoektermen................................................................................ 21
Voorbeeld tabel zoektermen..........................................................................21
3) Combineer zoektermen met AND, OR, NOT (= booleaanse operatoren). . .22
Voorbeeld booleaanse operatoren.................................................................23
Belangrijke TIPS BRONNEN ZOEKEN:.............................................................23
Zoeken in zoeksystemen:............................................................................... 23
Bibcatalogus................................................................................................... 24
Hoe geraak ik aan volledig artikel in bibcatalogus?.......................................25
Discovery....................................................................................................... 25
Geavanceerd zoeken in discovery..................................................................26
Google Scholar............................................................................................... 26
LES 3:................................................................................................................ 27
Stap 3: Beoordeel de gevonden informatie kritisch.......................................27
CRAAP-test: 5 criteria voor betrouwbare bronnen..........................................27
Stap 4: verwerk de informatie en refereer correct naar je bronnen...............28
1. Citeren en/of parafraseren.........................................................................29
2. Aandachtspunten zakelijke tekst................................................................29
3. Refereren in tekst...................................................................................... 29
4. Refereren in literatuurlijst..........................................................................30
LES 4:................................................................................................................ 30
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: BRONVERMELDING & APA- REGELS......30
Plagiaat:......................................................................................................... 30
3
, Hoe refereren?............................................................................................... 31
Referenties in de tekst................................................................................... 31
Speciale referenties in de tekst......................................................................31
Meerdere auteurs van 1 bron.........................................................................31
Bron in een bron (indirect verwijzen).............................................................32
Meerdere bronnen in 1 verwijzing..................................................................32
Refereren bij persoonlijke communicatie:......................................................33
Refereren zonder auteur:............................................................................... 33
Referenties in literatuurlijst (of bronnenlijst)..................................................33
Bron van wetenschappelijk tijdschrift.............................................................34
DOI:................................................................................................................ 34
Opmaak van een DOI/URL in literatuurlijst.....................................................35
VOORBEELDEN:.................................................................................................... 35
Voorbeelden mail schrijven:.............................................................................. 35
Voorbeeld inleiding:....................................................................................... 35
Voorbeeld slot:............................................................................................... 36
Voorbeeld volledige mail:............................................................................... 36
Voorbeelden voegwoorden:............................................................................... 37
Voorbeelden verwijswoorden:........................................................................... 37
Voorbeelden zakelijke tekst:..........................................................................37
Voorbeeld levendig schrijven:........................................................................37
Voorbeeld geen spreektaal:........................................................................... 37
Voorbeeld zonder veralgemeningen:.............................................................38
Voorbeelden prompts:....................................................................................... 38
Prompt verbeteren examen:..........................................................................39
Voorbeeld vergaderverslag:.............................................................................. 39
Voorbeelden refereren:..................................................................................... 40
Tijdschriftartikel in bronnenlijst.....................................................................40
Boek refereren:.............................................................................................. 40
Voorbeelden onderzoeksvragen:.......................................................................41
Voorbeelden citeren:......................................................................................... 41
Voorbeeld citaat:............................................................................................ 41
Voorbeeld blokcitaat:..................................................................................... 42
Voorbeelden parafraseren:................................................................................ 42
Voorbeelden literatuurlijst:................................................................................ 42
Voorbeelden bouwplan:..................................................................................... 43
4
,5
, DEEL 1: SCHRIJVEN VOOR CLIËNTSYSTEEM
LES 1
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: DOELGERICHT &
LEZERSGERICHT
1. De tekst is DOELGERICHT geschreven (doelgericht):
Doel van tekst in inleiding omschrijven
Eventueel af te leiden in titel
Gehanteerde bronnen doorstaan CRAAP-test
Info is relevant voor dit doel boodschap is volledig, er
ontbreekt geen informatie → ook geen overbodige info
2. De tekst is afgestemd op de LEZER (lezersgericht):
Tekst houdt rekening met:
Relatie tussen lezer en schrijver
De interesse van de lezer
De scholingsgraad van de lezer
De voorkennis van de lezer
De tijd van de lezer
Gebruik ‘je’ of ‘u’
Aanspreken afhankelijk van relatie:
Professioneel, formeel, iemand die je niet kent, afstandelijk
o Wie? Directeur voorziening, aula-docent, motivatiebrief, rechter…
o Hoe?
Geachte + mevrouw/heer + achternaam
Afsluiten met ‘Hoogachtend’
Minder formeel, iemand die je min of meer kent, minder afstandelijk
o Wie? Ouders, collega, leergroepbegeleider, …
o Hoe?
Beste + voornaam
Afsluiten met ‘met vriendelijke groeten’
Je kent de lezer goed, enthousiasmerend, relatiebevorderend, nog minder
formeel
o Wie? Naar cliënt die je goed kent, naar collega die je goed kent en waar je
nauw mee samenwerkt, …
o Hoe?
Dag + Voornaam
6
Examenbundel
2025-2026
1
,Inhoudsopgave
DEEL 1: SCHRIJVEN VOOR CLIËNTSYSTEEM............................................................6
LES 1................................................................................................................... 6
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: DOELGERICHT & LEZERSGERICHT..........6
Aanspreken afhankelijk van relatie:.................................................................6
LES 2................................................................................................................... 7
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: STRUCTUUR............................................7
Maak een bouwplan: 5 stappen........................................................................7
Inleiding schrijven:........................................................................................... 8
Midden schrijven:............................................................................................. 8
Slot schrijven:................................................................................................... 9
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: ALINEA’S................................................9
A) (Wit)regels in ALINEA:................................................................................ 10
A) Kernzinnen in ALINEA:............................................................................... 10
B) Zinnen verbinden binnen ALINEA’S:..........................................................10
Voegwoorden:................................................................................................ 10
Verwijswoorden:............................................................................................. 10
C) Verbanden tussen ALINEA’S:.....................................................................10
LES 3:................................................................................................................ 11
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: CORRECT NEDERLANDS.......................11
AI gebruiken als hulp:..................................................................................... 11
Voorbeeld prompt AI:..................................................................................... 11
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: ZAKELIJKE STIJL....................................12
A) Concreet, precies, bondig en levendig schrijven bij ZAKELIJKE STIJL:........12
B) Geen spreektaal maar ZAKELIJKE SCHRIJFTAAL:........................................13
C) Objectief en neutraal bij ZAKELIJKE STIJL:..................................................13
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: VORMGEVING.......................................13
LES 4:................................................................................................................ 14
Typen verslagen:............................................................................................ 14
Aandachtspunten opmaak vergaderverslag:..................................................14
4 basiscriteria vergaderverslag:.....................................................................15
LES 5:................................................................................................................ 15
Toepassing rubriek op zakelijke tekst:...........................................................15
Overzicht teksttypes:..................................................................................... 15
Lezersgerichtheid in zakelijke tekst:..............................................................16
DEEL 2: INFORMATIEVAARDIGHEDEN...................................................................16
LES 1:................................................................................................................ 16
2
, Stap 1: Kies je onderwerp en formuleer je onderzoeksvraag.........................16
A. Kies je ONDERWERP................................................................................... 16
B. Formuleer je onderzoeksvraag...................................................................17
6 criteria GOEDE ONDERZOEKSVRAAG:.........................................................17
Voorbeelden goede onderzoeksvragen:.........................................................17
Stap 2: Zoek informatie over dat onderwerp.................................................18
Soorten informatie:........................................................................................ 18
1. Populaire literatuur:................................................................................... 18
2. Vakliteratuur:............................................................................................. 18
3. Wetenschappelijke literatuur:....................................................................19
Vind vak- en wetenschappelijke literatuur:....................................................20
LES 2:................................................................................................................ 20
A. Bepaal je bronnen...................................................................................... 20
B. Bepaal je zoekstrategie.............................................................................. 20
1) Sleutelwoorden:......................................................................................... 20
2) Verzamel zoektermen................................................................................ 21
Voorbeeld tabel zoektermen..........................................................................21
3) Combineer zoektermen met AND, OR, NOT (= booleaanse operatoren). . .22
Voorbeeld booleaanse operatoren.................................................................23
Belangrijke TIPS BRONNEN ZOEKEN:.............................................................23
Zoeken in zoeksystemen:............................................................................... 23
Bibcatalogus................................................................................................... 24
Hoe geraak ik aan volledig artikel in bibcatalogus?.......................................25
Discovery....................................................................................................... 25
Geavanceerd zoeken in discovery..................................................................26
Google Scholar............................................................................................... 26
LES 3:................................................................................................................ 27
Stap 3: Beoordeel de gevonden informatie kritisch.......................................27
CRAAP-test: 5 criteria voor betrouwbare bronnen..........................................27
Stap 4: verwerk de informatie en refereer correct naar je bronnen...............28
1. Citeren en/of parafraseren.........................................................................29
2. Aandachtspunten zakelijke tekst................................................................29
3. Refereren in tekst...................................................................................... 29
4. Refereren in literatuurlijst..........................................................................30
LES 4:................................................................................................................ 30
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: BRONVERMELDING & APA- REGELS......30
Plagiaat:......................................................................................................... 30
3
, Hoe refereren?............................................................................................... 31
Referenties in de tekst................................................................................... 31
Speciale referenties in de tekst......................................................................31
Meerdere auteurs van 1 bron.........................................................................31
Bron in een bron (indirect verwijzen).............................................................32
Meerdere bronnen in 1 verwijzing..................................................................32
Refereren bij persoonlijke communicatie:......................................................33
Refereren zonder auteur:............................................................................... 33
Referenties in literatuurlijst (of bronnenlijst)..................................................33
Bron van wetenschappelijk tijdschrift.............................................................34
DOI:................................................................................................................ 34
Opmaak van een DOI/URL in literatuurlijst.....................................................35
VOORBEELDEN:.................................................................................................... 35
Voorbeelden mail schrijven:.............................................................................. 35
Voorbeeld inleiding:....................................................................................... 35
Voorbeeld slot:............................................................................................... 36
Voorbeeld volledige mail:............................................................................... 36
Voorbeelden voegwoorden:............................................................................... 37
Voorbeelden verwijswoorden:........................................................................... 37
Voorbeelden zakelijke tekst:..........................................................................37
Voorbeeld levendig schrijven:........................................................................37
Voorbeeld geen spreektaal:........................................................................... 37
Voorbeeld zonder veralgemeningen:.............................................................38
Voorbeelden prompts:....................................................................................... 38
Prompt verbeteren examen:..........................................................................39
Voorbeeld vergaderverslag:.............................................................................. 39
Voorbeelden refereren:..................................................................................... 40
Tijdschriftartikel in bronnenlijst.....................................................................40
Boek refereren:.............................................................................................. 40
Voorbeelden onderzoeksvragen:.......................................................................41
Voorbeelden citeren:......................................................................................... 41
Voorbeeld citaat:............................................................................................ 41
Voorbeeld blokcitaat:..................................................................................... 42
Voorbeelden parafraseren:................................................................................ 42
Voorbeelden literatuurlijst:................................................................................ 42
Voorbeelden bouwplan:..................................................................................... 43
4
,5
, DEEL 1: SCHRIJVEN VOOR CLIËNTSYSTEEM
LES 1
Rubriek zakelijke schrijfvaardigheid: DOELGERICHT &
LEZERSGERICHT
1. De tekst is DOELGERICHT geschreven (doelgericht):
Doel van tekst in inleiding omschrijven
Eventueel af te leiden in titel
Gehanteerde bronnen doorstaan CRAAP-test
Info is relevant voor dit doel boodschap is volledig, er
ontbreekt geen informatie → ook geen overbodige info
2. De tekst is afgestemd op de LEZER (lezersgericht):
Tekst houdt rekening met:
Relatie tussen lezer en schrijver
De interesse van de lezer
De scholingsgraad van de lezer
De voorkennis van de lezer
De tijd van de lezer
Gebruik ‘je’ of ‘u’
Aanspreken afhankelijk van relatie:
Professioneel, formeel, iemand die je niet kent, afstandelijk
o Wie? Directeur voorziening, aula-docent, motivatiebrief, rechter…
o Hoe?
Geachte + mevrouw/heer + achternaam
Afsluiten met ‘Hoogachtend’
Minder formeel, iemand die je min of meer kent, minder afstandelijk
o Wie? Ouders, collega, leergroepbegeleider, …
o Hoe?
Beste + voornaam
Afsluiten met ‘met vriendelijke groeten’
Je kent de lezer goed, enthousiasmerend, relatiebevorderend, nog minder
formeel
o Wie? Naar cliënt die je goed kent, naar collega die je goed kent en waar je
nauw mee samenwerkt, …
o Hoe?
Dag + Voornaam
6
