Volledige samenvatting 'Endocrinologie', gegeven in S1B3 GNK aan de KU Leuven. (Behaalde 15/20)

H1 – OVERGEWICHT, OBESITAS & LIPIDEN

1. EPIDEMIOLOGIE & MAATSCHAPPIJ
 Obesitas stijgt wereldwijd, zowel in rijke landen als in
lage-inkomenslanden.
 België: ±50% van volwassenen heeft overgewicht; ±20% obesitas.
 COVID-19 toonde hoe kwetsbaar mensen met obesitas zijn (meer beademing,
langere hospitalisatie).
 Obesitas is een chronische ziekte, geen “wilskwestie”.
2. STIGMA & CONSULTATIE
Waarom is dit belangrijk?
 Mensen met obesitas ervaren levenslang stigma, vooral in de kindertijd.
 Stigma schaadt therapietrouw, psychisch welzijn en zorgrelatie.
Hoe vermijd je stigma?
 Vraag toestemming om gewicht te bespreken (“Mag ik met u praten over uw
gewicht?”).
 Ga niet uit van “te veel eten”.
 Erken dat obesitas multifactorieel is.
 Vermijd grapjes, verwijten, simplificaties.
 Besef dat veel patiënten al talloze diëten geprobeerd hebben.
3. PATHOFYSIOLOGIE VAN OBESITAS
Vroeger: “Obesitas = te veel eten + te weinig bewegen.”
Nu: Obesitas = verstoring van biologische homeostase
→ lichaam verdedigt een te hoog gewicht.
Belangrijke hormonen:
 Ghreline → hongerhormoon (stijgt bij gewichtsverlies → rebound).
 Leptine → verzadigingshormoon (bij obesitas vaak leptineresistentie).
 Insuline → verzadiging, maar bij hyperinsulinemie paradoxaal meer honger.
 Cortisol → verhoogt eetlust.
Conclusie:
Obesitas is een biologische, genetische en omgevingsziekte
4. ANAMNESE BIJ OBESITAS
Vragen:
 Ontstaan van gewichtstoename
 Medicatie (antidepressiva, antipsychotica, corticosteroïden, anticonceptie)
 Endocriene oorzaken (hypothyroïdie, Cushing, insulinoma)
 Leefstijl, eetgewoonten, beweging
 Slaap (OSAS)
 Psychisch welzijn
 Familiale anamnese (genetische predispositie)
 Subjectieve last




5. KLINISCH ONDERZOEK
Metingen:

1

,  Gewicht
 Lengte
 BMI
 Buikomtrek (belangrijk voor visceraal vet)
o Mannen < 94 cm
o Vrouwen < 85 cm
 Bloeddruk
 Tekenen van endocriene ziekten (striae, moon face, dunne benen bij Cushing)

BMI-CATEGORIEËN
BMI Betekenis
ondergewic
< 18.5
ht
18.5–
normaal
25
overgewich
25–30
t
> 30 obesitas
30–35 klasse I
35–40 klasse II
> 40 klasse III
Probleem: BMI zegt niets over vetmassa → buikomtrek en EOSS zijn beter.
 Overschatting vet% spiermassa<> onderschatting vet% verminderde spiermassa
(bv ouderen)

RECHTSTREEKSE METINGEN VAN LICHAAMSVET
Bio-elektrische impendantie (BIA):

 Hoeveel van lichaam bestaat er uit: vetmassa, spiermassa, water en botten
 Zwakke elektrische stroom: vetweefsel geleid slechter, spierweefsel en
lichaamsvocht geleiden beter (veel water)
 Geeft geen exact getal, wel schatting van je lichaamssamenstelling
 Gebruik: evolutie volgen  indien bij gewichtsdaling enkel daling spiermassa:
geen gewenst effect

Dual-Energy Absorptiometry (DXA-meting):

 Lage dosis röntgenstralen op 2 energielevels
 Gebruik: osteoporose, vetverdeling, obesitasbehandeling en sportgeneeskunde
 Nauwkeuriger dan BIA, maar wel duurder + minder toegankelijk


LICHAAMSVETVERDELING
Middelomtrek:

 Lintmeter op middelpunt tussen onderste rib-crista iliaca
 Meting op einde van uitademhaling
 Onafhankelijke voorspelbare factor: hoge middelomtrek geassocieerd met
toegenomen risico DM2 en dyslipidemie + hypertensie



Waist-to-height ratio (WHtR):

 Middelomtrek (cm) / lengte (cm)

2

,  Beoordeling of iemand teveel buikvet heeft in verhouding met lichaamslengte
 Waarden:
o <0,5: gezond  ‘middelomtrek moet minder zijn dan de helft van je
lengte’
o >=0,5: verhoogd risico metabole en CV ziekten
o >=0,6: sterk verhoogd risico

6.EOSS – EDMONTON OBESITY STAGING SYSTEM
Een klinische classificatie die obesitas beoordeelt op basis van gezondheid, niet
gewicht.
 Medische, mentaal en functioneel
 EOSS voorspelt mortaliteit beter dan BMI.
 Waardevol hulpmiddel therapeutische beslissingen (BMI is dat NIET)
Stadiu
Betekenis
m
0 geen risicofactoren
1 subklinische afwijkingen
duidelijke comorbiditeiten (DM2, HT,
2
OSAS)
3 ernstige orgaanschade
invaliderende ziekte, slechte
4
prognose

7. GEVOLGEN VAN OBESITAS
Mechanisch:
 Artrose
 Reflux
 OSAS
 Urine-incontinentie
 Intertrigo
Metabool:
 Metabool syndroom
 Type 2 diabetes
 Dyslipidemie
 Hypertensie
 Jicht
 NASH
Mentaal:
 Depressie
 Angst
 Slecht zelfbeeld
Reproductief:
 PCOS
 Infertiliteit
Oncologisch:
 Borstkanker
 Slokdarmkanker
 Coloncarcinoom




8. BLOEDONDERZOEK BIJ OBESITAS
 Lipidenprofiel

3

,  TSH
 Nuchtere glycemie + HbA1c
 C-peptide (insulineresistentie)
 Leverfunctie
 Nierfunctie
 Vitamines: B12, folaat, D, E, K
 IJzer (laag door inflammatie)
Belangrijk: Jonge mensen met obesitas → vaak hyperinsulinemie met normale
glycemie.
9. BEHANDELING VAN OBESITAS
1. Leefstijl (altijd!)
Energie-inname:
 500 kcal/dag deficit → 0.5 kg/week gewichtsverlies
 Eiwitrijke voeding → minder honger, behoud spiermassa
 Minder snelle koolhydraten → minder insulinepieken
 Vetten van plantaardige oorsprong beter dan dierlijke verzadigde vetten
 Koolhydraten beperken werkt vaak beter dan vetten beperken
Gedragstherapie:
 Eetdagboek
 Stimuluscontrole
 Trager eten
 Pauzes tijdens maaltijd
 Zelfbeloning
Fysieke activiteit:
 Essentieel voor behoud van gewichtsverlies
 Vetverbranding pas na 20 min
 Verbetert insulinegevoeligheid
 Verbetert stemming (endorfines)
10. FARMACOTHERAPIE
Indicaties:
 BMI ≥ 30
 BMI ≥ 27 met comorbiditeit
Belangrijkste medicatie:
1. GLP-1 agonisten
 Saxenda → ±6% gewichtsverlies
 Wegovy (semaglutide) → 16–20%
 Mounjaro (tirzepatide) → tot 25% (bijna bariatrisch niveau)
Mechanisme:
 Verzadiging ↑
 Maaglediging ↓
 Insuline ↑
 Honger ↓
2. Mysimba (bupropion/naltrexon)
 Werkt op POMC-neuronen
 Goed bij verslavingsgevoeligheid
 Niet bij epilepsie
 Blokkeert opioïden (oppassen bij pijnmedicatie)
3. Metformine
 Niet officieel voor obesitas
 Verhoogt insulinegevoeligheid
 Soms gebruikt bij hyperinsulinemie
11. ENDOCRINE OORZAKEN VAN OBESITAS
1. Cushing
 Endogene cortisoloverproductie
 Tekenen: dunne benen, striae, moon face, centrale adipositas
 Diagnose: 24u urine cortisol

4