3 Monotheïsme en Kritiek:
• 19e eeuw v.Chr. Abraham – eerste aartsvader
• 18e eeuw v.Chr.
Isaak – tweede aartsvader
Jacob (Israël) – derde aartsvader
• Na Jacob Zijn twaalf zonen → ontstaan van de twaalf stammen van Israël
• Verblijf in Egypte De nakomelingen van Jacob trekken naar Egypte (verhaal van
Jozef) → later slavernij
• 14e eeuw v.Chr. Ichnaton (Egypte) – losstaand Egyptisch religieus experiment
• 13e eeuw v.Chr. Mozes – Exodus (uittocht uit Egypte)
• 10e eeuw v.Chr. Verenigd koninkrijk Israël onder David en Salomo
• Na Salomo Opsplitsing:
• Noordrijk: Israël
• Zuidrijk: Juda
• 6e eeuw v.Chr. Babylonische ballingschap
3.1 Herkomst van het monotheïsme
Door de herkomst van het monotheïsme te onderzoeken, willen we helder krijgen wat
monotheïsme werkelijk is. Vanuit dat perspectief komen we uit bij het ontstaan van het joodse
monotheïsme, de eerste monotheïstische religie. Daarbij staat vooral de vraag centraal welk
fantasma aan dit monotheïsme ten grondslag ligt.
Een fantasma is geen fantasie die tegenover de werkelijkheid staat, maar een psychologische en
symbolische structuur van waaruit de werkelijkheid wordt begrepen. Het bepaalt hoe betekenis
wordt gegeven aan de wereld, de mens en de geschiedenis.
In dit hoofdstuk focussen we daarom op de structuren van het monotheïsme. Die maken we
zichtbaar via terugkerende verhalen, breukmomenten en historische omwentelingen. Precies in
die verhalen wordt het monotheïstische wereldbeeld concreet.
Deze analyse is noodzakelijk voor wat volgt. De blootgelegde structuren vormen een analytisch
instrument om te begrijpen waarom er ook in de moderniteit — waarin God niet langer het
funderende principe is — nog steeds geweld bestaat. Het monotheïsme verdwijnt immers niet
volledig, maar blijft aanwezig als geseculariseerde structuur.
Noach en de zondvloed (ca. 3.000 v.Chr. – symbolisch)
De mensheid wordt slecht en gewelddadig. God besluit de aarde te zuiveren door een grote
overstroming, de zondvloed. Alleen Noach, zijn gezin en dieren overleven in de ark. Na de vloed
belooft God de wereld niet opnieuw te vernietigen en stelt de regenboog als teken van dit
verbond. Dit is het eerste teken van een relatie tussen God en de mens.
3.1.1 God en de mens: een weerspannige relatie:
God is storend
In het monotheïsme verschijnt de godheid als iets weerbarstigs en storends. Dat wordt duidelijk
wanneer we haar vergelijken met de goden uit de natuurreligies. In die oudere religieuze vormen
geloofden mensen in meerdere goden die vaak in beelden werden voorgesteld. Dat beeldend
1
,geloof bood houvast en gaf aanleiding tot een spontaan basisvertrouwen: de wereld was
begrijpelijk omdat men ervan uitging dat de goden in een zekere wederkerigheid met de mens
stonden.
In het monotheïsme daarentegen verdwijnt dit basisvertrouwen. In naam van de ene God wordt
elke vorm van religie verdacht. Religie zelf wordt iets dat men moet wantrouwen. Dat
wantrouwen richt zich zelfs op God: het monotheïsme is fundamenteel kritisch, omdat alles wat
wij denken of zeggen dat God is, God juist niet is. Dit is een van de meest abstracte en tegelijk
moeilijkste aspecten van het monotheïsme voor de mens.
Zoals we eerder zagen, moeten de andere goden in het monotheïsme volledig worden verworpen
als afgoden. Maar deze kritiek gaat verder: ook beelden of voorstellingen van de ene God zijn
afgoderij. Sterker nog, elke positieve uitspraak over God schiet tekort. De monotheïstische God
is radicaal anders en onvoorstelbaar. Hij kan niet worden afgebeeld, benoemd of vastgelegd.
Daarom is deze God storend: men kan er niets definitiefs over zeggen. Het geloof kan niet
steunen op zekerheden, het vertrouwen niet op vaste voorstellingen. Men weet niet waar God is,
wat Hij is, of hoe Hij werkt. De confrontatie met de monotheïstische God is daardoor niet alleen
onvoorstelbaar, maar ook onbeheersbaar en oncontroleerbaar. Deze God is een fundamenteel
onstabiele factor.
Dit staat in scherp contrast met de natuurreligies, waarin men de goden kon voorstellen en
beïnvloeden. Men wist bijvoorbeeld dat een offer bepaalde gevolgen had. In het monotheïsme
verdwijnt deze voorspelbaarheid. De God verschijnt als een radicale anderheid: een
werkelijkheid waar de mens volledig van afhankelijk is, maar die tegelijk elke vorm van begrip en
controle overstijgt.
Jacob en het gevecht met de engel:
Het verhaal van Jacob en zijn gevecht met de engel is een kernverhaal uit de Bijbel dat laat zien
hoe de monotheïstische God zich aan de mens toont.
Betekenis: Het illustreert de weerbarstige en conflictueuze relatie tussen mens en God, die
kenmerkend is voor het monotheïsm.
Plaats van Jacob in Genesis:
Jacob verschijnt in het boek Genesis, dat grotendeels is opgebouwd als een reeks
geslachtslijsten en stamverhalen. Bekende verhalen uit dit boek zijn onder meer dat van Adam
en Eva, Kaïn en Abel, en de voortzetting van de mensheid via Seth. Via opeenvolgende generaties
komen we bij Noach, die samen met zijn gezin de zondvloed overleeft. Vanuit Noachs zonen zet
de genealogische lijn zich verder voort via onder meer Terach, Abraham en Isaak.
Jacob is de derde aartsvader van het monotheïsme. De eerste is Abraham (Ibrahim in de Koran),
de tweede Isaak, en Jacob volgt als derde. Uit zijn nageslacht zal later, in het boek Exodus, het
verhaal van Mozes voortkomen.
2
,Geboorte en rivaliteit van Jacob en Esau:
Jacob is de zoon van Isaak en Rebekka. Net zoals bij Abraham en Sara,
blijft Rebekka aanvankelijk onvruchtbaar, ondanks de belofte van God
dat Isaak een groot nageslacht zal krijgen. Pas wanneer Jahweh ingrijpt,
wordt Rebekka zwanger — en wel van een tweeling: Esau en Jacob.
Tijdens de zwangerschap woedt er volgens Genesis een strijd in haar
schoot. Wanneer Rebekka God raadpleegt, krijgt zij te horen: “Twee volken
leven in uw schoot, en de oudste zal de jongste dienen.”
Dit doorbreekt de normale erfopvolging, waarin de oudste zoon de voorrang krijgt.
Bij de geboorte komt Esau als eerste ter wereld, rossig en behaard. Jacob volgt onmiddellijk en
houdt Esau bij de hiel vast — een symbolisch gebaar dat zijn naam verklaart: Jacob betekent
“hielgrijper” of “bedrieger”.
Het eerstgeboorterecht en de zegen:
Esau groeit op als jager en buitenmens en is de lievelingszoon van Isaak, terwijl Jacob liever in de
tenten bij Rebekka blijft en haar favoriet is. Op een dag, wanneer Esau
uitgeput thuiskomt, vraagt hij Jacob om eten. Jacob stemt toe, maar stelt
een voorwaarde: Esau moet zijn eerstgeboorterecht afstaan. Uit honger
verkoopt Esau dit belangrijke recht, dat niet alleen materiële rijkdom
omvatte, maar ook de erfopvolging en het voortbestaan van de belofte van
God aan Abraham, voor een bord linzensoep — een gebeurtenis die later de
uitdrukking “iets verkopen voor een bord linzensoep” oplevert.
Jaren later, wanneer Isaak oud en bijna blind is, wil hij Esau officieel
zegenen als zijn opvolger, zoals volgens de traditie gebruikelijk was.
Rebekka, die weet dat God eerder had beloofd dat de jongste, Jacob, de
belofte zou ontvangen, grijpt in. Zij kleedt Jacob in Esau’s kleding en
wikkelt geitenvellen om zijn armen, zodat hij behaard aanvoelt als Esau. Zo
ontvangt Jacob de zegen van Isaak, die door zijn blindheid denkt dat hij
Esau zegent.
Wanneer Esau ontdekt wat er is gebeurd, is hij woedend. De zegen kan niet worden ingetrokken,
want een eenmaal uitgesproken goddelijke zegen heeft kracht. Esau zint op wraak en besluit
Jacob te doden zodra Isaak overlijdt.
Betekenis: Het toont de spanning tussen menselijke macht en goddelijke belofte: Isaak wil zelf
beslissen, maar God’s plan wordt via Rebekka uitgevoerd.
Vlucht, droom en belofte:
Om Jacob te beschermen, stuurt Rebekka hem weg naar haar broer Laban. Tijdens deze vlucht
krijgt Jacob een visioen: de droom van de ladder, waarop engelen tussen hemel en aarde op en
neer gaan, met God aan de top. God belooft hem het land Kanaän, het latere “beloofde land”.
Hoewel Jacob moreel twijfelachtig handelt, blijft de goddelijke belofte aan hem verbonden.
Betekenis: Benadrukt het onvoorspelbare en weerbarstige karakter van de monotheïstische
God.
3
, Jacob bij Laban: bedrog en wederbedrog:
Bij zijn oom Laban wordt Jacob verliefd op diens dochter Rachel. Laban stemt toe in het
huwelijk, op voorwaarde dat Jacob zeven jaar voor hem werkt. Na zeven jaar arbeid bereidde
Laban de bruiloft voor. Op de avond van het huwelijk leidde Laban Jacob echter de tent van
Lea binnen in plaats van die van Rachel. Jacob merkte dit pas de volgende ochtend op: hij
was dus onbewust getrouwd met Lea, de oudere zus van Rachel.
Laban verklaarde dat het volgens de traditie niet gebruikelijk was de jongste dochter uit te
huwen voordat de oudste was getrouwd. Om zijn belofte aan Jacob toch na te komen, stelde
Laban voor dat Jacob nog eens zeven jaar moest werken, waarna hij Rachel mocht huwen.
De bedrieger wordt hier zelf bedrogen.
Jacob krijgt kinderen bij Lea, Rachel en hun dienstmaagden. Rachel schenkt hem uiteindelijk
Jozef, zijn lievelingszoon, en later Benjamin, bij wiens geboorte zij sterft. Haar dood wordt in de tr
verbonden met haar verborgen afgoderij: Rachel stal een huisgod (teraphim) van haar vader
Laban, een afgodsbeeld dat in Mesopotamische en Kanaänitische culturen voor
vruchtbaarheid en bescherming werd gebruikt. Haar dood bij de geboorte van Benjamin
wordt traditioneel gezien als een gevolg van deze afgoderij.
Betekenis: Symboliseert als een morale en religieuze les, zelfs een rechtvaardige persoon kan
worden geconfronteerd met de gevolgen van afgoderij.
Terugkeer en het gevecht aan de Jabbok:
Wanneer Jacob hoort dat zijn moeder stervende is, besluit hij terug te keren naar Kanaän,
ondanks zijn angst voor Esau. Met zijn vrouwen, kinderen, kudden en bezittingen trekt hij terug.
Bij de rivier de Jabbok laat hij iedereen oversteken, terwijl hij zelf alleen achterblijft.
Daar wordt hij onverwacht aangevallen:
“Een man worstelde met hem tot het aanbreken van de dageraad.”
Wanneer de man merkt dat hij Jacob niet kan overmeesteren, raakt hij diens heup. Voor
zonsopgang vraagt hij Jacob naar zijn naam. Wanneer Jacob antwoordt, zegt de
man: “Voortaan zal je niet langer Jacob heten, maar Israël, want je hebt met God
gestreden en standgehouden.”
Jacob wordt dus Israël — “hij die met God worstelt”.
Betekenis: Dit gevecht is het verhaal van de monotheïstische verhouding tussen
mens en God: een relatie die niet harmonieus of beheersbaar is, maar
conflictueus, onbegrijpelijk en ontregelend.
Het verhaal laat zien dat het monotheïsme een wereldbeeld biedt waarin de mens volledig
afhankelijk is van een God die weerspannig, onvoorspelbaar en moreel veeleisend is.
Uit Israël zullen de twaalf stammen voortkomen, waaruit uiteindelijk het volk en het
koninkrijk Israël ontstaan. Het verhaal van Jacob vormt zo de sleutel tot het verdere verloop
van de bijbelse geschiedenis.
Abraham aartsvader:
Om dit verder te begrijpen, moeten we teruggaan naar Abraham (Ibrahim). Hij geldt als de eerste
aartsvader van het monotheïsme en vormt het gezamenlijke beginpunt voor jodendom,
4
• 19e eeuw v.Chr. Abraham – eerste aartsvader
• 18e eeuw v.Chr.
Isaak – tweede aartsvader
Jacob (Israël) – derde aartsvader
• Na Jacob Zijn twaalf zonen → ontstaan van de twaalf stammen van Israël
• Verblijf in Egypte De nakomelingen van Jacob trekken naar Egypte (verhaal van
Jozef) → later slavernij
• 14e eeuw v.Chr. Ichnaton (Egypte) – losstaand Egyptisch religieus experiment
• 13e eeuw v.Chr. Mozes – Exodus (uittocht uit Egypte)
• 10e eeuw v.Chr. Verenigd koninkrijk Israël onder David en Salomo
• Na Salomo Opsplitsing:
• Noordrijk: Israël
• Zuidrijk: Juda
• 6e eeuw v.Chr. Babylonische ballingschap
3.1 Herkomst van het monotheïsme
Door de herkomst van het monotheïsme te onderzoeken, willen we helder krijgen wat
monotheïsme werkelijk is. Vanuit dat perspectief komen we uit bij het ontstaan van het joodse
monotheïsme, de eerste monotheïstische religie. Daarbij staat vooral de vraag centraal welk
fantasma aan dit monotheïsme ten grondslag ligt.
Een fantasma is geen fantasie die tegenover de werkelijkheid staat, maar een psychologische en
symbolische structuur van waaruit de werkelijkheid wordt begrepen. Het bepaalt hoe betekenis
wordt gegeven aan de wereld, de mens en de geschiedenis.
In dit hoofdstuk focussen we daarom op de structuren van het monotheïsme. Die maken we
zichtbaar via terugkerende verhalen, breukmomenten en historische omwentelingen. Precies in
die verhalen wordt het monotheïstische wereldbeeld concreet.
Deze analyse is noodzakelijk voor wat volgt. De blootgelegde structuren vormen een analytisch
instrument om te begrijpen waarom er ook in de moderniteit — waarin God niet langer het
funderende principe is — nog steeds geweld bestaat. Het monotheïsme verdwijnt immers niet
volledig, maar blijft aanwezig als geseculariseerde structuur.
Noach en de zondvloed (ca. 3.000 v.Chr. – symbolisch)
De mensheid wordt slecht en gewelddadig. God besluit de aarde te zuiveren door een grote
overstroming, de zondvloed. Alleen Noach, zijn gezin en dieren overleven in de ark. Na de vloed
belooft God de wereld niet opnieuw te vernietigen en stelt de regenboog als teken van dit
verbond. Dit is het eerste teken van een relatie tussen God en de mens.
3.1.1 God en de mens: een weerspannige relatie:
God is storend
In het monotheïsme verschijnt de godheid als iets weerbarstigs en storends. Dat wordt duidelijk
wanneer we haar vergelijken met de goden uit de natuurreligies. In die oudere religieuze vormen
geloofden mensen in meerdere goden die vaak in beelden werden voorgesteld. Dat beeldend
1
,geloof bood houvast en gaf aanleiding tot een spontaan basisvertrouwen: de wereld was
begrijpelijk omdat men ervan uitging dat de goden in een zekere wederkerigheid met de mens
stonden.
In het monotheïsme daarentegen verdwijnt dit basisvertrouwen. In naam van de ene God wordt
elke vorm van religie verdacht. Religie zelf wordt iets dat men moet wantrouwen. Dat
wantrouwen richt zich zelfs op God: het monotheïsme is fundamenteel kritisch, omdat alles wat
wij denken of zeggen dat God is, God juist niet is. Dit is een van de meest abstracte en tegelijk
moeilijkste aspecten van het monotheïsme voor de mens.
Zoals we eerder zagen, moeten de andere goden in het monotheïsme volledig worden verworpen
als afgoden. Maar deze kritiek gaat verder: ook beelden of voorstellingen van de ene God zijn
afgoderij. Sterker nog, elke positieve uitspraak over God schiet tekort. De monotheïstische God
is radicaal anders en onvoorstelbaar. Hij kan niet worden afgebeeld, benoemd of vastgelegd.
Daarom is deze God storend: men kan er niets definitiefs over zeggen. Het geloof kan niet
steunen op zekerheden, het vertrouwen niet op vaste voorstellingen. Men weet niet waar God is,
wat Hij is, of hoe Hij werkt. De confrontatie met de monotheïstische God is daardoor niet alleen
onvoorstelbaar, maar ook onbeheersbaar en oncontroleerbaar. Deze God is een fundamenteel
onstabiele factor.
Dit staat in scherp contrast met de natuurreligies, waarin men de goden kon voorstellen en
beïnvloeden. Men wist bijvoorbeeld dat een offer bepaalde gevolgen had. In het monotheïsme
verdwijnt deze voorspelbaarheid. De God verschijnt als een radicale anderheid: een
werkelijkheid waar de mens volledig van afhankelijk is, maar die tegelijk elke vorm van begrip en
controle overstijgt.
Jacob en het gevecht met de engel:
Het verhaal van Jacob en zijn gevecht met de engel is een kernverhaal uit de Bijbel dat laat zien
hoe de monotheïstische God zich aan de mens toont.
Betekenis: Het illustreert de weerbarstige en conflictueuze relatie tussen mens en God, die
kenmerkend is voor het monotheïsm.
Plaats van Jacob in Genesis:
Jacob verschijnt in het boek Genesis, dat grotendeels is opgebouwd als een reeks
geslachtslijsten en stamverhalen. Bekende verhalen uit dit boek zijn onder meer dat van Adam
en Eva, Kaïn en Abel, en de voortzetting van de mensheid via Seth. Via opeenvolgende generaties
komen we bij Noach, die samen met zijn gezin de zondvloed overleeft. Vanuit Noachs zonen zet
de genealogische lijn zich verder voort via onder meer Terach, Abraham en Isaak.
Jacob is de derde aartsvader van het monotheïsme. De eerste is Abraham (Ibrahim in de Koran),
de tweede Isaak, en Jacob volgt als derde. Uit zijn nageslacht zal later, in het boek Exodus, het
verhaal van Mozes voortkomen.
2
,Geboorte en rivaliteit van Jacob en Esau:
Jacob is de zoon van Isaak en Rebekka. Net zoals bij Abraham en Sara,
blijft Rebekka aanvankelijk onvruchtbaar, ondanks de belofte van God
dat Isaak een groot nageslacht zal krijgen. Pas wanneer Jahweh ingrijpt,
wordt Rebekka zwanger — en wel van een tweeling: Esau en Jacob.
Tijdens de zwangerschap woedt er volgens Genesis een strijd in haar
schoot. Wanneer Rebekka God raadpleegt, krijgt zij te horen: “Twee volken
leven in uw schoot, en de oudste zal de jongste dienen.”
Dit doorbreekt de normale erfopvolging, waarin de oudste zoon de voorrang krijgt.
Bij de geboorte komt Esau als eerste ter wereld, rossig en behaard. Jacob volgt onmiddellijk en
houdt Esau bij de hiel vast — een symbolisch gebaar dat zijn naam verklaart: Jacob betekent
“hielgrijper” of “bedrieger”.
Het eerstgeboorterecht en de zegen:
Esau groeit op als jager en buitenmens en is de lievelingszoon van Isaak, terwijl Jacob liever in de
tenten bij Rebekka blijft en haar favoriet is. Op een dag, wanneer Esau
uitgeput thuiskomt, vraagt hij Jacob om eten. Jacob stemt toe, maar stelt
een voorwaarde: Esau moet zijn eerstgeboorterecht afstaan. Uit honger
verkoopt Esau dit belangrijke recht, dat niet alleen materiële rijkdom
omvatte, maar ook de erfopvolging en het voortbestaan van de belofte van
God aan Abraham, voor een bord linzensoep — een gebeurtenis die later de
uitdrukking “iets verkopen voor een bord linzensoep” oplevert.
Jaren later, wanneer Isaak oud en bijna blind is, wil hij Esau officieel
zegenen als zijn opvolger, zoals volgens de traditie gebruikelijk was.
Rebekka, die weet dat God eerder had beloofd dat de jongste, Jacob, de
belofte zou ontvangen, grijpt in. Zij kleedt Jacob in Esau’s kleding en
wikkelt geitenvellen om zijn armen, zodat hij behaard aanvoelt als Esau. Zo
ontvangt Jacob de zegen van Isaak, die door zijn blindheid denkt dat hij
Esau zegent.
Wanneer Esau ontdekt wat er is gebeurd, is hij woedend. De zegen kan niet worden ingetrokken,
want een eenmaal uitgesproken goddelijke zegen heeft kracht. Esau zint op wraak en besluit
Jacob te doden zodra Isaak overlijdt.
Betekenis: Het toont de spanning tussen menselijke macht en goddelijke belofte: Isaak wil zelf
beslissen, maar God’s plan wordt via Rebekka uitgevoerd.
Vlucht, droom en belofte:
Om Jacob te beschermen, stuurt Rebekka hem weg naar haar broer Laban. Tijdens deze vlucht
krijgt Jacob een visioen: de droom van de ladder, waarop engelen tussen hemel en aarde op en
neer gaan, met God aan de top. God belooft hem het land Kanaän, het latere “beloofde land”.
Hoewel Jacob moreel twijfelachtig handelt, blijft de goddelijke belofte aan hem verbonden.
Betekenis: Benadrukt het onvoorspelbare en weerbarstige karakter van de monotheïstische
God.
3
, Jacob bij Laban: bedrog en wederbedrog:
Bij zijn oom Laban wordt Jacob verliefd op diens dochter Rachel. Laban stemt toe in het
huwelijk, op voorwaarde dat Jacob zeven jaar voor hem werkt. Na zeven jaar arbeid bereidde
Laban de bruiloft voor. Op de avond van het huwelijk leidde Laban Jacob echter de tent van
Lea binnen in plaats van die van Rachel. Jacob merkte dit pas de volgende ochtend op: hij
was dus onbewust getrouwd met Lea, de oudere zus van Rachel.
Laban verklaarde dat het volgens de traditie niet gebruikelijk was de jongste dochter uit te
huwen voordat de oudste was getrouwd. Om zijn belofte aan Jacob toch na te komen, stelde
Laban voor dat Jacob nog eens zeven jaar moest werken, waarna hij Rachel mocht huwen.
De bedrieger wordt hier zelf bedrogen.
Jacob krijgt kinderen bij Lea, Rachel en hun dienstmaagden. Rachel schenkt hem uiteindelijk
Jozef, zijn lievelingszoon, en later Benjamin, bij wiens geboorte zij sterft. Haar dood wordt in de tr
verbonden met haar verborgen afgoderij: Rachel stal een huisgod (teraphim) van haar vader
Laban, een afgodsbeeld dat in Mesopotamische en Kanaänitische culturen voor
vruchtbaarheid en bescherming werd gebruikt. Haar dood bij de geboorte van Benjamin
wordt traditioneel gezien als een gevolg van deze afgoderij.
Betekenis: Symboliseert als een morale en religieuze les, zelfs een rechtvaardige persoon kan
worden geconfronteerd met de gevolgen van afgoderij.
Terugkeer en het gevecht aan de Jabbok:
Wanneer Jacob hoort dat zijn moeder stervende is, besluit hij terug te keren naar Kanaän,
ondanks zijn angst voor Esau. Met zijn vrouwen, kinderen, kudden en bezittingen trekt hij terug.
Bij de rivier de Jabbok laat hij iedereen oversteken, terwijl hij zelf alleen achterblijft.
Daar wordt hij onverwacht aangevallen:
“Een man worstelde met hem tot het aanbreken van de dageraad.”
Wanneer de man merkt dat hij Jacob niet kan overmeesteren, raakt hij diens heup. Voor
zonsopgang vraagt hij Jacob naar zijn naam. Wanneer Jacob antwoordt, zegt de
man: “Voortaan zal je niet langer Jacob heten, maar Israël, want je hebt met God
gestreden en standgehouden.”
Jacob wordt dus Israël — “hij die met God worstelt”.
Betekenis: Dit gevecht is het verhaal van de monotheïstische verhouding tussen
mens en God: een relatie die niet harmonieus of beheersbaar is, maar
conflictueus, onbegrijpelijk en ontregelend.
Het verhaal laat zien dat het monotheïsme een wereldbeeld biedt waarin de mens volledig
afhankelijk is van een God die weerspannig, onvoorspelbaar en moreel veeleisend is.
Uit Israël zullen de twaalf stammen voortkomen, waaruit uiteindelijk het volk en het
koninkrijk Israël ontstaan. Het verhaal van Jacob vormt zo de sleutel tot het verdere verloop
van de bijbelse geschiedenis.
Abraham aartsvader:
Om dit verder te begrijpen, moeten we teruggaan naar Abraham (Ibrahim). Hij geldt als de eerste
aartsvader van het monotheïsme en vormt het gezamenlijke beginpunt voor jodendom,
4
