Hoofdstuk 1:
Europeanen zijn vanuit hun geschiedenis christelijk, zo is Europa ontstaan.
0. Inleiding:
Aanslag op Charlie Hebdo in 2015: schokte de hele wereld en bracht het debat over vrijheid van
meningsuiting en religie opnieuw onder de aandacht. Charlie Hebdo is een Frans satirisch
weekblad dat bekendstaat om zijn scherpe en vaak provocerende cartoons over politiek, religie en
maatschappelijke thema’s. Op 7 januari 2015 werd de redactie in Parijs aangevallen door twee
gewapende mannen, die de spotprenten van de profeet Mohammed als aanleiding zagen. Bij de
aanslag kwamen twaalf mensen om het leven en raakten elf anderen gewond.
Wereldwijd ontstond solidariteit met het motto “Je suis Charlie”, dat symbool stond voor de
verdediging van de vrijheid van meningsuiting.
Tegelijk riep de gebeurtenis moeilijke vragen op: hoe ver mag die vrijheid gaan en wat
met mensen die zich diep beledigd voelen vanuit hun geloof? De aanslag toont aan
hoe gevaarlijk het is om meningsverschillen met geweld te beantwoorden en
benadrukt het belang van nadenken, respect en dialoog in een diverse samenleving
Senegalees protest tegen de cartoons van Charlie Hebdo (2015) .
Veel Senegalezen gingen de straat op om te protesteren tegen de cartoons van Charlie
Hebdo die zij als beledigend voor de islam beschouwden. Tegelijk wilden zij duidelijk
maken dat de aanslag niet mag worden gebruikt om alle moslims als terroristen te
bestempelen. De demonstranten benadrukten: “Wij zijn geen terroristen.”
Het is niet omdat de aanslagen van Charlie Abdo religieus gemotiveerd was uit de islam.
Dat elke moslim een terrotist is. Wij zijn geen terrorist.
Cartoon na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo:
Na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo ontstond er wereldwijd een grote
solidariteitsgolf onder cartoonisten en kunstenaars. Charlie Hebdo was een satirisch
weekblad waarin veel bekende cartoonisten samenwerkten. Na de aanslag werden
ook andere cartoonisten bedreigd omwille van hun tekeningen, wat de discussie over
vrijheid van meningsuiting opnieuw versterkte.
Verschillende cartoons verwezen naar beroemde kunstwerken om hun boodschap
kracht bij te zetten. Zo werd de uitspraak “Ceci n’est pas une religion” gebruikt als
verwijzing naar het schilderij “Ceci n’est pas une pipe” van René Magritte. Hiermee wilden
cartoonisten duidelijk maken dat ideeën en beelden vrij moeten kunnen worden
uitgedrukt.
Ook werd vaak verwezen naar het schilderij “De vrijheid leidt het volk” van Eugène
Delacroix, dat geassocieerd wordt met de Franse Revolutie. In deze nieuwe interpretaties
had de cartoonist de wapens ingeruild voor potloden, als symbool voor de kracht van het
woord en de tekening. De Franse Revolutie vormde immers de basis voor de moderne
Franse democratie en de fundamentele rechten, waaronder de vrijheid van meningsuiting
1
, Moord op Samuel Paty in 2020: In 2020 werd Frankrijk opnieuw opgeschrikt door een aanval
op vrijheid van meningsuiting: de moord op Samuel Paty. Paty was een 47‑jarige leraar op een
middelbare school en gaf les over vrijheid van meningsuiting. Tijdens zijn les toonde hij enkele
spotprenten van de profeet Mohammed uit het satirische tijdschrift Charlie Hebdo, waarbij
leerlingen die dat wilden de klas mochten verlaten.
De situatie escaleerde door een leugen van een 13‑jarige leerling aan haar vader. Zij beweerde
dat Paty moslimleerlingen zou hebben uitgesloten en “ongepaste of pornografische” beelden
had laten zien, terwijl ze die dag zelf niet aanwezig was. Haar vader diende een klacht in en
publiceerde een video online. Deze video werd veel gedeeld op sociale media en droeg bij aan
de radicalisering van de situatie.
Een 18‑jarige jongeman volgde Paty na schooltijd op straat en onthoofde hem met een
mes. De moord schokte Frankrijk diep en werd door de Franse regering bestempeld als
een islamitisch terroristisch misdrijf, gericht tegen de vrijheid van onderwijs en
meningsuiting. Het incident leidde tot een nationaal debat over onderwijs,
radicalisering en de grenzen van vrijheid van meningsuiting.
Protest na de onthoofding van Samuel Paty (Parijs, okt.2020)
De aanslagen en incidenten rondom Charlie Hebdo en Samuel Paty hebben ook
laten zien hoe polarisatie tussen de monotheïstische religies kan ontstaan. Om
deze spanningen te counteren, kwamen religieuze leiders van het jodendom,
christendom en de islam samen op straat om een duidelijk statement te
maken: geweld en moord horen niet bij hun religie. Ze benadrukten dat geen
enkele monotheïstische religie geweld voorschrijft tegen anderen, en dat de
overgrote meerderheid van de gelovigen vrede en respect nastreeft.
Aanslagen op sjiieten in Pakistan: Religieus geweld op vandaag
Aanslagen in Syrië: Religieus geweld op vandaag
De grote vluchtelingestromen hebben onze westerse samenleving terug
gepolariseerd. Voor of tegen het komen van vluchtelingen. Vluchtelingen
brengen ook een culturele religieuze achtergrond mee.
Nigeria: sektes Yan Kala-Kato en Boko Haram verwerpen de westerse
waarden en pleiten voor een strikte interpretatie van de Koran.
Ze promoten fundamentele, traditionele waarden en zien deze als een
tegenreactie op wat zij als westerse invloed beschouwen. Hun ideologie heeft
geleid tot extreem geweld: velen werden vermoord vanwege hun religie of
omdat ze niet voldeden aan de opvattingen van deze sektes.
2
, Anders Breivik: De Noorse extremist die in 2011 91 mensen vermoordde, noemde
zichzelf een “tempelier”. Hiermee verwees hij naar de middeleeuwse ridders die
het christelijke Avondland zouden beschermen tegen moslims. Hoewel hij zichzelf
een christen noemde, was zijn geloof vooral cultureel-historisch van aard. Tijdens
zijn aanval richtte hij zich op jongeren en liet hij op de plaats delict een tekst achter
waarin hij zijn ideologie uiteenzette. Breivik identificeerde zich met de
middeleeuwse kruisridders en gebruikte het kruis als symbool. In zijn tekst benadrukte hij dat
traditionele christelijke waarden bewaard moeten blijven en beschermd moeten worden tegen
invloeden van buitenaf.
Asjoera: Islamitisch herdenkingsfeest
De martelaarsdood van Imām Hoessein in de 7e eeuw na Christus herdenkt. Tijdens deze
herdenking komt zelfkastijding soms voor, als uiting van rouw en verdriet. Zowel in de
islam als in het christendom wordt deze praktijk door religieuze leiders vaak afgekeurd,
omdat het gevaarlijk is en niet past binnen de kern van het geloof.
De gekruisigde Christus is een centraal symbool in het christendom. Het kruis zelf was in de
Romeinse tijd een marteltuig, gebruikt om misdadigers op een langzame en pijnlijke manier
te doden door verstikking. Jezus werd voor zijn kruisiging gespot, gemarteld en moest zijn
eigen kruis dragen naar de berg waar hij gekruisigd zou worden. De doornenkroon die hij
droeg, symboliseert deze spot en vernedering.
De film The Passion of the Christ geeft een moderne interpretatie van de
kruisiging van Jezus. De film toont hoe het martelende en gewelddadige
einde van Christus er mogelijk heeft uitgezien. Het Vaticaan reageerde
verlicht op de film: het verbood christenen niet om de film te bekijken,
maar benadrukte dat dit soort extreem geweld niet de kern van het
christendom weerspiegelt. De kerk wil vooral de boodschap van liefde,
vergeving en redding uitdragen.
In de kunstgeschiedenis is de kruisiging van Jezus vaak afgebeeld. In Frankrijk en
Duitsland bijvoorbeeld werd Christus meestal sereen en met weinig bloed afgebeeld. In
Latijns-Amerikaanse, Portugese en Spaanse kunst is de kruisiging vaak bloederiger en
dramatischer weergegeven. Het kruis blijft echter het belangrijkste symbool van het
christendom: een teken van lijden, opoffering en uiteindelijk verlossing.
Filippijnen herdenken Goede Vrijdag:
3
, Op de Filippijnen wordt Goede Vrijdag herdacht door stil te staan bij het lijden
en de kruisiging van Jezus. Sommige gelovigen, de Flabianten, geselen zichzelf
tot bloedens toe of laten zich tijdelijk kruisigen om zijn pijn mee te beleven. De
Kerk keurt deze praktijken af, omdat religie niet over geweld gaat. Het laat
zien hoe mensen zich intens verbinden met geloof en lijden.
Trump supporters bij een demonstratie (2021):
Tijdens een demonstratie in 2021 lieten Trump-aanhangers hun
religieuze overtuigingen zien. Trump verplichtte bijvoorbeeld
leerkrachten om de Tien Geboden in scholen op te hangen, wat een
sterk fundamentalisme benadrukte. Aanhangers trokken kruisen
omhoog om het christendom in de publieke ruimte te benadrukken en
pleitten voor traditionele waarden. Tegelijk werden thema’s als diversiteit, LGBTQ-
rechten en immigratie opzijgeschoven, onder het idee dat dit in lijn zou zijn met de ‘ware’
christelijke waarden.
Meir Kahane's Kach-beweging: Joods fundamentalisme (1971 - 1988)
Een Joodse fundamentalistische en terroristische organisatie die in 1988
werd verboden. De beweging voerde gewelddadige acties uit met als doel
het Bijbelse land Israël “in zijn oorspronkelijkheid” te herstellen en
Palestijnse gebieden te veroveren.
Hedendaags wordt gewezen op een verband met sommige politieke
ontwikkelingen in Israël. Onder de regering van Netanyahu hebben
extreem-rechtse ministers soms standpunten die herinneren aan de
ideeën van deze fundamentele beweging, wat het debat over religieus-nationalistisch
extremisme opnieuw oproept.
Christenvervolgingen door Al Qaida 2014:
Religieus geweld In Nigeria in 2021 werd al zo’n 3.000 christenen
vermoord, onder andere door Boko Haram. Gemotiveerd en
etnisch van aard: alleen streng fundamentalistische moslims
worden toegelaten, anderen worden bedreigd of gedood.
4
Europeanen zijn vanuit hun geschiedenis christelijk, zo is Europa ontstaan.
0. Inleiding:
Aanslag op Charlie Hebdo in 2015: schokte de hele wereld en bracht het debat over vrijheid van
meningsuiting en religie opnieuw onder de aandacht. Charlie Hebdo is een Frans satirisch
weekblad dat bekendstaat om zijn scherpe en vaak provocerende cartoons over politiek, religie en
maatschappelijke thema’s. Op 7 januari 2015 werd de redactie in Parijs aangevallen door twee
gewapende mannen, die de spotprenten van de profeet Mohammed als aanleiding zagen. Bij de
aanslag kwamen twaalf mensen om het leven en raakten elf anderen gewond.
Wereldwijd ontstond solidariteit met het motto “Je suis Charlie”, dat symbool stond voor de
verdediging van de vrijheid van meningsuiting.
Tegelijk riep de gebeurtenis moeilijke vragen op: hoe ver mag die vrijheid gaan en wat
met mensen die zich diep beledigd voelen vanuit hun geloof? De aanslag toont aan
hoe gevaarlijk het is om meningsverschillen met geweld te beantwoorden en
benadrukt het belang van nadenken, respect en dialoog in een diverse samenleving
Senegalees protest tegen de cartoons van Charlie Hebdo (2015) .
Veel Senegalezen gingen de straat op om te protesteren tegen de cartoons van Charlie
Hebdo die zij als beledigend voor de islam beschouwden. Tegelijk wilden zij duidelijk
maken dat de aanslag niet mag worden gebruikt om alle moslims als terroristen te
bestempelen. De demonstranten benadrukten: “Wij zijn geen terroristen.”
Het is niet omdat de aanslagen van Charlie Abdo religieus gemotiveerd was uit de islam.
Dat elke moslim een terrotist is. Wij zijn geen terrorist.
Cartoon na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo:
Na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo ontstond er wereldwijd een grote
solidariteitsgolf onder cartoonisten en kunstenaars. Charlie Hebdo was een satirisch
weekblad waarin veel bekende cartoonisten samenwerkten. Na de aanslag werden
ook andere cartoonisten bedreigd omwille van hun tekeningen, wat de discussie over
vrijheid van meningsuiting opnieuw versterkte.
Verschillende cartoons verwezen naar beroemde kunstwerken om hun boodschap
kracht bij te zetten. Zo werd de uitspraak “Ceci n’est pas une religion” gebruikt als
verwijzing naar het schilderij “Ceci n’est pas une pipe” van René Magritte. Hiermee wilden
cartoonisten duidelijk maken dat ideeën en beelden vrij moeten kunnen worden
uitgedrukt.
Ook werd vaak verwezen naar het schilderij “De vrijheid leidt het volk” van Eugène
Delacroix, dat geassocieerd wordt met de Franse Revolutie. In deze nieuwe interpretaties
had de cartoonist de wapens ingeruild voor potloden, als symbool voor de kracht van het
woord en de tekening. De Franse Revolutie vormde immers de basis voor de moderne
Franse democratie en de fundamentele rechten, waaronder de vrijheid van meningsuiting
1
, Moord op Samuel Paty in 2020: In 2020 werd Frankrijk opnieuw opgeschrikt door een aanval
op vrijheid van meningsuiting: de moord op Samuel Paty. Paty was een 47‑jarige leraar op een
middelbare school en gaf les over vrijheid van meningsuiting. Tijdens zijn les toonde hij enkele
spotprenten van de profeet Mohammed uit het satirische tijdschrift Charlie Hebdo, waarbij
leerlingen die dat wilden de klas mochten verlaten.
De situatie escaleerde door een leugen van een 13‑jarige leerling aan haar vader. Zij beweerde
dat Paty moslimleerlingen zou hebben uitgesloten en “ongepaste of pornografische” beelden
had laten zien, terwijl ze die dag zelf niet aanwezig was. Haar vader diende een klacht in en
publiceerde een video online. Deze video werd veel gedeeld op sociale media en droeg bij aan
de radicalisering van de situatie.
Een 18‑jarige jongeman volgde Paty na schooltijd op straat en onthoofde hem met een
mes. De moord schokte Frankrijk diep en werd door de Franse regering bestempeld als
een islamitisch terroristisch misdrijf, gericht tegen de vrijheid van onderwijs en
meningsuiting. Het incident leidde tot een nationaal debat over onderwijs,
radicalisering en de grenzen van vrijheid van meningsuiting.
Protest na de onthoofding van Samuel Paty (Parijs, okt.2020)
De aanslagen en incidenten rondom Charlie Hebdo en Samuel Paty hebben ook
laten zien hoe polarisatie tussen de monotheïstische religies kan ontstaan. Om
deze spanningen te counteren, kwamen religieuze leiders van het jodendom,
christendom en de islam samen op straat om een duidelijk statement te
maken: geweld en moord horen niet bij hun religie. Ze benadrukten dat geen
enkele monotheïstische religie geweld voorschrijft tegen anderen, en dat de
overgrote meerderheid van de gelovigen vrede en respect nastreeft.
Aanslagen op sjiieten in Pakistan: Religieus geweld op vandaag
Aanslagen in Syrië: Religieus geweld op vandaag
De grote vluchtelingestromen hebben onze westerse samenleving terug
gepolariseerd. Voor of tegen het komen van vluchtelingen. Vluchtelingen
brengen ook een culturele religieuze achtergrond mee.
Nigeria: sektes Yan Kala-Kato en Boko Haram verwerpen de westerse
waarden en pleiten voor een strikte interpretatie van de Koran.
Ze promoten fundamentele, traditionele waarden en zien deze als een
tegenreactie op wat zij als westerse invloed beschouwen. Hun ideologie heeft
geleid tot extreem geweld: velen werden vermoord vanwege hun religie of
omdat ze niet voldeden aan de opvattingen van deze sektes.
2
, Anders Breivik: De Noorse extremist die in 2011 91 mensen vermoordde, noemde
zichzelf een “tempelier”. Hiermee verwees hij naar de middeleeuwse ridders die
het christelijke Avondland zouden beschermen tegen moslims. Hoewel hij zichzelf
een christen noemde, was zijn geloof vooral cultureel-historisch van aard. Tijdens
zijn aanval richtte hij zich op jongeren en liet hij op de plaats delict een tekst achter
waarin hij zijn ideologie uiteenzette. Breivik identificeerde zich met de
middeleeuwse kruisridders en gebruikte het kruis als symbool. In zijn tekst benadrukte hij dat
traditionele christelijke waarden bewaard moeten blijven en beschermd moeten worden tegen
invloeden van buitenaf.
Asjoera: Islamitisch herdenkingsfeest
De martelaarsdood van Imām Hoessein in de 7e eeuw na Christus herdenkt. Tijdens deze
herdenking komt zelfkastijding soms voor, als uiting van rouw en verdriet. Zowel in de
islam als in het christendom wordt deze praktijk door religieuze leiders vaak afgekeurd,
omdat het gevaarlijk is en niet past binnen de kern van het geloof.
De gekruisigde Christus is een centraal symbool in het christendom. Het kruis zelf was in de
Romeinse tijd een marteltuig, gebruikt om misdadigers op een langzame en pijnlijke manier
te doden door verstikking. Jezus werd voor zijn kruisiging gespot, gemarteld en moest zijn
eigen kruis dragen naar de berg waar hij gekruisigd zou worden. De doornenkroon die hij
droeg, symboliseert deze spot en vernedering.
De film The Passion of the Christ geeft een moderne interpretatie van de
kruisiging van Jezus. De film toont hoe het martelende en gewelddadige
einde van Christus er mogelijk heeft uitgezien. Het Vaticaan reageerde
verlicht op de film: het verbood christenen niet om de film te bekijken,
maar benadrukte dat dit soort extreem geweld niet de kern van het
christendom weerspiegelt. De kerk wil vooral de boodschap van liefde,
vergeving en redding uitdragen.
In de kunstgeschiedenis is de kruisiging van Jezus vaak afgebeeld. In Frankrijk en
Duitsland bijvoorbeeld werd Christus meestal sereen en met weinig bloed afgebeeld. In
Latijns-Amerikaanse, Portugese en Spaanse kunst is de kruisiging vaak bloederiger en
dramatischer weergegeven. Het kruis blijft echter het belangrijkste symbool van het
christendom: een teken van lijden, opoffering en uiteindelijk verlossing.
Filippijnen herdenken Goede Vrijdag:
3
, Op de Filippijnen wordt Goede Vrijdag herdacht door stil te staan bij het lijden
en de kruisiging van Jezus. Sommige gelovigen, de Flabianten, geselen zichzelf
tot bloedens toe of laten zich tijdelijk kruisigen om zijn pijn mee te beleven. De
Kerk keurt deze praktijken af, omdat religie niet over geweld gaat. Het laat
zien hoe mensen zich intens verbinden met geloof en lijden.
Trump supporters bij een demonstratie (2021):
Tijdens een demonstratie in 2021 lieten Trump-aanhangers hun
religieuze overtuigingen zien. Trump verplichtte bijvoorbeeld
leerkrachten om de Tien Geboden in scholen op te hangen, wat een
sterk fundamentalisme benadrukte. Aanhangers trokken kruisen
omhoog om het christendom in de publieke ruimte te benadrukken en
pleitten voor traditionele waarden. Tegelijk werden thema’s als diversiteit, LGBTQ-
rechten en immigratie opzijgeschoven, onder het idee dat dit in lijn zou zijn met de ‘ware’
christelijke waarden.
Meir Kahane's Kach-beweging: Joods fundamentalisme (1971 - 1988)
Een Joodse fundamentalistische en terroristische organisatie die in 1988
werd verboden. De beweging voerde gewelddadige acties uit met als doel
het Bijbelse land Israël “in zijn oorspronkelijkheid” te herstellen en
Palestijnse gebieden te veroveren.
Hedendaags wordt gewezen op een verband met sommige politieke
ontwikkelingen in Israël. Onder de regering van Netanyahu hebben
extreem-rechtse ministers soms standpunten die herinneren aan de
ideeën van deze fundamentele beweging, wat het debat over religieus-nationalistisch
extremisme opnieuw oproept.
Christenvervolgingen door Al Qaida 2014:
Religieus geweld In Nigeria in 2021 werd al zo’n 3.000 christenen
vermoord, onder andere door Boko Haram. Gemotiveerd en
etnisch van aard: alleen streng fundamentalistische moslims
worden toegelaten, anderen worden bedreigd of gedood.
4
