Vrije Universiteit Brussel
Samenvatting
Micro-economie
voor Bedrijfskunde
Prof. B. Heyndels
AJ 2025-2026
,INHOUD
0. Inleiding ..............................................................................................................................1
1. Vraag en aanbod (H3 The market forces of supply and demand) ............................................3
1.1 De markt en marktvormen ..............................................................................................3
1.2 Vraag .............................................................................................................................4
1.3 Aanbod ..........................................................................................................................8
1.4 Marktevenwicht............................................................................................................ 10
2. Elasticiteit (H4 Elasticity and its applications) ..................................................................... 12
2.1 Elasticiteit van de vraag ................................................................................................ 12
2.1.1 Prijselasticiteit ....................................................................................................... 12
2.1.2 Inkomenselasticiteit .............................................................................................. 18
2.1.3 Kruisprijs-elasticiteit van de vraag .......................................................................... 19
2.2 Elasticiteit van het aanbod............................................................................................ 19
3. Consumentengedrag (H5 Background to demand: the theory of consumer choice) .............. 21
3.1 Het standaard (neo-klassiek) economische model ........................................................ 21
3.2 De budgetbeperking – “kan” ......................................................................................... 22
3.3 De voorkeuren – “wil” ................................................................................................... 24
3.4 Keuze (optimalisatie) – “doe” ........................................................................................ 27
3.5 Verandering in inkomen ................................................................................................ 27
3.6 Verandering in prijs....................................................................................................... 28
4. Producentengedrag in competitieve markten (H6 Background to supply: Firms in competitive
markets) ............................................................................................................................... 29
4.1 Productie en kosten ..................................................................................................... 29
4.2 Soorten kosten ............................................................................................................. 31
4.3 Totale opbrengst (TR).................................................................................................... 33
4.4 (Maximale) winst ......................................................................................................... 33
4.5 Individuele aanbodcurve en marktaanbod ..................................................................... 35
5. Productie (H13 Firm’s production decisions) ...................................................................... 36
5.1 de isoquant .................................................................................................................. 36
5.2 De iso-kost................................................................................................................... 37
5.3 Keuze (optimalisatie) .................................................................................................... 38
6. Efficiëntie van markten (H7 Consumers, producers & the efficiency of markets) .................. 39
6.1 Normatieve vs. positieve economie............................................................................... 39
6.2 Consumentensurplus................................................................................................... 40
, 6.3 Producentensurplus ..................................................................................................... 40
6.4 Marktefficiëntie ............................................................................................................ 41
7. Behavioural economics (H5) .............................................................................................. 42
7.1 Biases I ........................................................................................................................ 43
7.2 Biases II – Heuristieken (vuistregels) ............................................................................. 43
7.2.1 Ankeren (“anchoring”) ............................................................................................ 43
7.2.2 Availability heuristic (& bias) ................................................................................... 43
7.2.3 Representativeness heuristic (& bias) ..................................................................... 44
7.2.4 Framing ................................................................................................................. 45
7.2.5 Sunk costy fallacy .................................................................................................. 45
7.2.6 Bracketing ............................................................................................................. 45
4.7 Teveel keuze ............................................................................................................. 46
4.8 Loss aversion (‘Endowment effect’) ........................................................................... 46
8. Monopolie (H14 Market structures I: Monopoly) .................................................................. 47
8.1 Waarom ontstaan monopolies? .................................................................................... 47
8.2 Prijs- en outputbeslissingen onder monopolie ............................................................... 48
8.3 Welvaartskost van monopolie ....................................................................................... 51
8.4 Prijsdiscriminatie ......................................................................................................... 51
9. Monopolistische concurrentie (H15 Market structures II: Monopolistic competition)............ 53
9.1 Concurrentie en winstmaximalisatie bij productdifferentiatie ........................................ 53
9.2 Reclame en branding .................................................................................................... 55
10. Oligopolie (H16 Market structures III: Oligopoly) ............................................................... 56
10.1 Evenwicht bij duopolie ................................................................................................ 56
10.2 Speltheorie, meer algemeen ....................................................................................... 61
11. Onderlinge afhankelijkheid en de baten van handel (H19 Interdependence and the gains
from trade) ............................................................................................................................ 64
11.1 De productiemogelijkheden-curve (production possibilities frontier – PPF) ................... 64
11.2 Handel ....................................................................................................................... 66
11.3 Comparatieve voordelen (the principle of comparative advantage) .............................. 69
11.4 Determinanten van (internationale) handel ................................................................. 71
12. Publieke goederen, gemeenschappelijke hulpbronnen en verdienstegoederen (H10 Public
goods, common resources and merit goods) .......................................................................... 73
12.1 Soorten goederen ....................................................................................................... 73
12.2 Publieke goederen (public goods) ............................................................................... 74
12.3 Gemeenschappelijke hulpbronnen (common resources) ............................................. 75
, 12.4 Verdienstegoederen (Merit goods)............................................................................... 76
13. Externaliteiten en marktfalen (H11 Externalities and Market Failure) .................................. 77
13.1 Externe effecten ......................................................................................................... 77
13.2 Marktinefficiëntie ....................................................................................................... 78
13.3 Publieke oplossingen voor externe effecten ................................................................. 79
14. Asymmetrische informatie (H12 Asymmetrische informatie) ............................................. 81
14.1 Principal-agent relatie ................................................................................................ 81
14.2 Asymmetrische informatie .......................................................................................... 81
14.3 Hidden actions & Moral hazard ................................................................................... 82
14.4 Hidden characteristics & Adverse Selection ................................................................ 82
14.5 Signaling .................................................................................................................... 86
,0. INLEIDING
Er zijn 10 principes die de hele economische wetenschap samenvatten. Economie gaat in de kern
over keuzes maken. De behoeften zijn oneindig, maar de middelen beperkt. We willen altijd meer.
Economie = De analyse van menselijk gedrag vanuit een rationeel perspectief waarbij oneindige
behoeften en beperkte middelen (Arbeid (L), Kapitaal (K), Natuur (N), Geld…) ervoor zorgen dat je keuzes
moet maken (Wat produceren? Hoe produceren? Voor wie produceren?).
➔ Vb. Kleuter moet in speelgoedwinkel kiezen welk speelgoed hij wil.
Er is een belangrijk methodologisch verschil tussen micro- en macro-economie:
• Micro-economie = Bestudeert manier waarop huishoudens en bedrijven beslissingen
nemen en hoe ze in specifieke markten met elkaar omgaan. Niet: ‘studie van micro-
economische fenomenen.’
o Micro-economie als manier van denken omtrent individueel menselijk gedrag in
het algemeen
• Macro-economie = Bestudeert fenomenen die de gehele economie bestrijken
o Macro-economie als studie van macro-economische werkelijkheid (Inflatie,
economische groei, werkloosheid, bruto binnenlands product…)
10 principes van economie (Economie onderzoekt 3 blokken):
• Hoe mensen beslissingen nemen (micro-economie)
1. Mensen moeten keuzes maken
2. De kosten van iets worden bepaald door datgene wat we opgeven om het te krijgen
3. Rationele mensen denken in de marge
4. Mensen reageren op prikkels
• Hoe mensen interageren met elkaar (micro-economie)
5. Handel kan in ieders belang zijn
6. Markten zijn vaak een goede manier om economische activiteit te organiseren
7. Overheden kunnen de resultaten van de markt soms verbeteren
• Invloeden op economie als geheel (macro-economie)
8. De levensstandaard van een land hangt af van de mate waarin het land producten
en diensten kan produceren
9. Prijzen stijgen als de overheid teveel geld drukt
10. De samenleving staat voor een afweging op korte termijn tussen inflatie en
werkloosheid
1
, Voordelen/ Nadelen/
• Je neemt beslissingen in de marge (= je beslist per kleine eenheid vb. je gaat naar het
eerste deel van de les en achteraf beslis je of je tijdens het tweede deel ook blijft)
• Expliciete kosten: vb. zaal van de voetbal afhuren, treinticket (MAAR sunk kost:
inschrijvingsgeld is reeds betaald, dus of je nu naar de les gaat of niet, er is geen expliciete
kost die vast hangt aan je beslissing → mag beslissing niet beïnvloeden)
• Impliciete kosten: als je een keuze maakt, moet je iets anders opgeven. Dit is de waarde
van het beste alternatief (= baat – expliciete kost)
→ Hier kies je om naar de les te gaan
2
, • Reageren op prikkels = reageren op vb. prijsverandering
• De prijs van expliciete kosten bij voetbal daalt, dus impliciete kosten bij de rest zullen
stijgen → Hier kies je om te gaan voetballen
1. VRAAG EN AANBOD (H3 THE MARKET FORCES OF SUPPLY AND DEMAND )
1.1 DE MARKT EN MARKTVORMEN
De marktwerking
Markt = verzameling van alle kopers en verkopers van een bepaald product
Marktvormen:
• Monopolie (vb. diamanthandel De Beers)
o Één bedrijf
• Oligopolie (vb. Apple)
o Enkele bedrijven
o Homogene of heterogene goederen
• Monopolistische concurrentie (vb. bakkerij Louis)
o Veel bedrijven
o Heterogene goederen (blikje cola automaat ≠ blikje cola winkel)
• Volmaakte concurrentie (vb. graanmarkt → komt in de buurt)
o Oneindig veel bedrijven (veel vragers en veel aanbieders)
o Perfecte informatie/transparantie: iedereen weet alle relevante informatie (vb. P)
o Vragers en aanbieders zijn prijsnemer (markt bepaalt de prijs)
o Homogene goederen (verkopen allemaal identiek hetzelfde)
o Vragers en aanbieders handelen onafhankelijk
o Vragers en aanbieders nemen alle kosten en baten in aanmerking
➔ Het model van V&A gaat uit van volmaakte concurrentie. Dit bestaat eigenlijk
niet, sommige dingen komen wel in de buurt (bv. graanmarkt). De werkelijke
wereld is eigenlijk een mengeling van verschillende marktvormen.
3
, Marktmacht
→ werkelijke wereld zit tussen monopolie en volmaakte concurrentie
1.2 VRAAG
Individuele vraag
Individuele vraag = Hoeveel een consument bereid (en in staat) is te kopen bij verschillende
prijzen
• Inverse vraag = hoeveel een consument bereid is te betalen (per eenheid) voor
verschillende qD
• Dit kan voorgesteld worden op 3 manieren:
➔ Steilere helling naarmate de invloed van de prijs beperkter is
➔ In formule vraagvergelijking: - bij vraag, + bij aanbod
➔ A en b in formule zijn constanten, in dit voorbeeld is dat 6 maar dat kan
evengoed een ander getal zijn
4
Samenvatting
Micro-economie
voor Bedrijfskunde
Prof. B. Heyndels
AJ 2025-2026
,INHOUD
0. Inleiding ..............................................................................................................................1
1. Vraag en aanbod (H3 The market forces of supply and demand) ............................................3
1.1 De markt en marktvormen ..............................................................................................3
1.2 Vraag .............................................................................................................................4
1.3 Aanbod ..........................................................................................................................8
1.4 Marktevenwicht............................................................................................................ 10
2. Elasticiteit (H4 Elasticity and its applications) ..................................................................... 12
2.1 Elasticiteit van de vraag ................................................................................................ 12
2.1.1 Prijselasticiteit ....................................................................................................... 12
2.1.2 Inkomenselasticiteit .............................................................................................. 18
2.1.3 Kruisprijs-elasticiteit van de vraag .......................................................................... 19
2.2 Elasticiteit van het aanbod............................................................................................ 19
3. Consumentengedrag (H5 Background to demand: the theory of consumer choice) .............. 21
3.1 Het standaard (neo-klassiek) economische model ........................................................ 21
3.2 De budgetbeperking – “kan” ......................................................................................... 22
3.3 De voorkeuren – “wil” ................................................................................................... 24
3.4 Keuze (optimalisatie) – “doe” ........................................................................................ 27
3.5 Verandering in inkomen ................................................................................................ 27
3.6 Verandering in prijs....................................................................................................... 28
4. Producentengedrag in competitieve markten (H6 Background to supply: Firms in competitive
markets) ............................................................................................................................... 29
4.1 Productie en kosten ..................................................................................................... 29
4.2 Soorten kosten ............................................................................................................. 31
4.3 Totale opbrengst (TR).................................................................................................... 33
4.4 (Maximale) winst ......................................................................................................... 33
4.5 Individuele aanbodcurve en marktaanbod ..................................................................... 35
5. Productie (H13 Firm’s production decisions) ...................................................................... 36
5.1 de isoquant .................................................................................................................. 36
5.2 De iso-kost................................................................................................................... 37
5.3 Keuze (optimalisatie) .................................................................................................... 38
6. Efficiëntie van markten (H7 Consumers, producers & the efficiency of markets) .................. 39
6.1 Normatieve vs. positieve economie............................................................................... 39
6.2 Consumentensurplus................................................................................................... 40
, 6.3 Producentensurplus ..................................................................................................... 40
6.4 Marktefficiëntie ............................................................................................................ 41
7. Behavioural economics (H5) .............................................................................................. 42
7.1 Biases I ........................................................................................................................ 43
7.2 Biases II – Heuristieken (vuistregels) ............................................................................. 43
7.2.1 Ankeren (“anchoring”) ............................................................................................ 43
7.2.2 Availability heuristic (& bias) ................................................................................... 43
7.2.3 Representativeness heuristic (& bias) ..................................................................... 44
7.2.4 Framing ................................................................................................................. 45
7.2.5 Sunk costy fallacy .................................................................................................. 45
7.2.6 Bracketing ............................................................................................................. 45
4.7 Teveel keuze ............................................................................................................. 46
4.8 Loss aversion (‘Endowment effect’) ........................................................................... 46
8. Monopolie (H14 Market structures I: Monopoly) .................................................................. 47
8.1 Waarom ontstaan monopolies? .................................................................................... 47
8.2 Prijs- en outputbeslissingen onder monopolie ............................................................... 48
8.3 Welvaartskost van monopolie ....................................................................................... 51
8.4 Prijsdiscriminatie ......................................................................................................... 51
9. Monopolistische concurrentie (H15 Market structures II: Monopolistic competition)............ 53
9.1 Concurrentie en winstmaximalisatie bij productdifferentiatie ........................................ 53
9.2 Reclame en branding .................................................................................................... 55
10. Oligopolie (H16 Market structures III: Oligopoly) ............................................................... 56
10.1 Evenwicht bij duopolie ................................................................................................ 56
10.2 Speltheorie, meer algemeen ....................................................................................... 61
11. Onderlinge afhankelijkheid en de baten van handel (H19 Interdependence and the gains
from trade) ............................................................................................................................ 64
11.1 De productiemogelijkheden-curve (production possibilities frontier – PPF) ................... 64
11.2 Handel ....................................................................................................................... 66
11.3 Comparatieve voordelen (the principle of comparative advantage) .............................. 69
11.4 Determinanten van (internationale) handel ................................................................. 71
12. Publieke goederen, gemeenschappelijke hulpbronnen en verdienstegoederen (H10 Public
goods, common resources and merit goods) .......................................................................... 73
12.1 Soorten goederen ....................................................................................................... 73
12.2 Publieke goederen (public goods) ............................................................................... 74
12.3 Gemeenschappelijke hulpbronnen (common resources) ............................................. 75
, 12.4 Verdienstegoederen (Merit goods)............................................................................... 76
13. Externaliteiten en marktfalen (H11 Externalities and Market Failure) .................................. 77
13.1 Externe effecten ......................................................................................................... 77
13.2 Marktinefficiëntie ....................................................................................................... 78
13.3 Publieke oplossingen voor externe effecten ................................................................. 79
14. Asymmetrische informatie (H12 Asymmetrische informatie) ............................................. 81
14.1 Principal-agent relatie ................................................................................................ 81
14.2 Asymmetrische informatie .......................................................................................... 81
14.3 Hidden actions & Moral hazard ................................................................................... 82
14.4 Hidden characteristics & Adverse Selection ................................................................ 82
14.5 Signaling .................................................................................................................... 86
,0. INLEIDING
Er zijn 10 principes die de hele economische wetenschap samenvatten. Economie gaat in de kern
over keuzes maken. De behoeften zijn oneindig, maar de middelen beperkt. We willen altijd meer.
Economie = De analyse van menselijk gedrag vanuit een rationeel perspectief waarbij oneindige
behoeften en beperkte middelen (Arbeid (L), Kapitaal (K), Natuur (N), Geld…) ervoor zorgen dat je keuzes
moet maken (Wat produceren? Hoe produceren? Voor wie produceren?).
➔ Vb. Kleuter moet in speelgoedwinkel kiezen welk speelgoed hij wil.
Er is een belangrijk methodologisch verschil tussen micro- en macro-economie:
• Micro-economie = Bestudeert manier waarop huishoudens en bedrijven beslissingen
nemen en hoe ze in specifieke markten met elkaar omgaan. Niet: ‘studie van micro-
economische fenomenen.’
o Micro-economie als manier van denken omtrent individueel menselijk gedrag in
het algemeen
• Macro-economie = Bestudeert fenomenen die de gehele economie bestrijken
o Macro-economie als studie van macro-economische werkelijkheid (Inflatie,
economische groei, werkloosheid, bruto binnenlands product…)
10 principes van economie (Economie onderzoekt 3 blokken):
• Hoe mensen beslissingen nemen (micro-economie)
1. Mensen moeten keuzes maken
2. De kosten van iets worden bepaald door datgene wat we opgeven om het te krijgen
3. Rationele mensen denken in de marge
4. Mensen reageren op prikkels
• Hoe mensen interageren met elkaar (micro-economie)
5. Handel kan in ieders belang zijn
6. Markten zijn vaak een goede manier om economische activiteit te organiseren
7. Overheden kunnen de resultaten van de markt soms verbeteren
• Invloeden op economie als geheel (macro-economie)
8. De levensstandaard van een land hangt af van de mate waarin het land producten
en diensten kan produceren
9. Prijzen stijgen als de overheid teveel geld drukt
10. De samenleving staat voor een afweging op korte termijn tussen inflatie en
werkloosheid
1
, Voordelen/ Nadelen/
• Je neemt beslissingen in de marge (= je beslist per kleine eenheid vb. je gaat naar het
eerste deel van de les en achteraf beslis je of je tijdens het tweede deel ook blijft)
• Expliciete kosten: vb. zaal van de voetbal afhuren, treinticket (MAAR sunk kost:
inschrijvingsgeld is reeds betaald, dus of je nu naar de les gaat of niet, er is geen expliciete
kost die vast hangt aan je beslissing → mag beslissing niet beïnvloeden)
• Impliciete kosten: als je een keuze maakt, moet je iets anders opgeven. Dit is de waarde
van het beste alternatief (= baat – expliciete kost)
→ Hier kies je om naar de les te gaan
2
, • Reageren op prikkels = reageren op vb. prijsverandering
• De prijs van expliciete kosten bij voetbal daalt, dus impliciete kosten bij de rest zullen
stijgen → Hier kies je om te gaan voetballen
1. VRAAG EN AANBOD (H3 THE MARKET FORCES OF SUPPLY AND DEMAND )
1.1 DE MARKT EN MARKTVORMEN
De marktwerking
Markt = verzameling van alle kopers en verkopers van een bepaald product
Marktvormen:
• Monopolie (vb. diamanthandel De Beers)
o Één bedrijf
• Oligopolie (vb. Apple)
o Enkele bedrijven
o Homogene of heterogene goederen
• Monopolistische concurrentie (vb. bakkerij Louis)
o Veel bedrijven
o Heterogene goederen (blikje cola automaat ≠ blikje cola winkel)
• Volmaakte concurrentie (vb. graanmarkt → komt in de buurt)
o Oneindig veel bedrijven (veel vragers en veel aanbieders)
o Perfecte informatie/transparantie: iedereen weet alle relevante informatie (vb. P)
o Vragers en aanbieders zijn prijsnemer (markt bepaalt de prijs)
o Homogene goederen (verkopen allemaal identiek hetzelfde)
o Vragers en aanbieders handelen onafhankelijk
o Vragers en aanbieders nemen alle kosten en baten in aanmerking
➔ Het model van V&A gaat uit van volmaakte concurrentie. Dit bestaat eigenlijk
niet, sommige dingen komen wel in de buurt (bv. graanmarkt). De werkelijke
wereld is eigenlijk een mengeling van verschillende marktvormen.
3
, Marktmacht
→ werkelijke wereld zit tussen monopolie en volmaakte concurrentie
1.2 VRAAG
Individuele vraag
Individuele vraag = Hoeveel een consument bereid (en in staat) is te kopen bij verschillende
prijzen
• Inverse vraag = hoeveel een consument bereid is te betalen (per eenheid) voor
verschillende qD
• Dit kan voorgesteld worden op 3 manieren:
➔ Steilere helling naarmate de invloed van de prijs beperkter is
➔ In formule vraagvergelijking: - bij vraag, + bij aanbod
➔ A en b in formule zijn constanten, in dit voorbeeld is dat 6 maar dat kan
evengoed een ander getal zijn
4
