lOMoARcPSD|46645536
GOEDEREN EN BIJZONDERE OVEREENKOMSTENRECHT
SAMENVATTING
DEEL 1: ALGEMENE BEGRIPPEN VAN HET VERMOGENSRECHT
Hoofdstuk 1: Vermogensrechten: zakelijke & persoonlijke rechten
De soorten vermogensrechten:
1. Zakelijke rechten
2. Persoonlijke rechten
3. Intellectuele rechten
!!! Goederenrecht/ zakenrecht = de rechtstak die zakelijke rechten betreft!
Onderscheid maken tussen zakelijke rechten en persoonlijke rechten
Klassieke leer Onderscheid tussen zakelijke rechten en persoonlijke rechten
(tweedeling) 1. Zakelijke rechten: geven de rechtstreekse heerschappij over een goed
• Rechtsverhouding tussen rechtsSUBJECT en rechtsOBJECT
2. Persoonlijke rechten: geven een persoon aanspraak op een bepaalde
gedraging vanwege een andere persoon (= schuldeiser en
schuldenaar)
• Rechtsverhouding tussen twee rechtsSUBJECTEN
!!! MAAR zakelijke rechten kunnen OOK met persoonlijke rechten te maken
hebben !!!
Personalisme Basisgedachte: een rechtsverhouding kan enkel bestaan tussen
rechtsSUBJECTEN en nooit tussen een rechtssubject en een goed
o Onderscheid tussen verbintenisrechtelijke karakter van een zakelijk
recht
• Persoonlijk recht: zou verbintenis doen ontstaan ten laste van
één persoon (= relatief)
• Zakelijk recht: universele passieve verbintenis waardoor aan
iedereen verplichting wordt opgelegd zich te onthouden van
inbreuk op het zakelijk recht (= absoluut)
!!! Absoluut en relatief karakter inzake de TEGENWERPELIJKHEID:
o Zakelijk recht: passieve verbintenis van IEDEREEN om geen inbreuk te
plegen op zakelijk recht!
o Persoonlijk recht: derden hebben verplichting om zich te onthouden
van inbreuken op persoonlijke rechten waarvan zij kennis hebben
• Bij schending van verplichting: aansprakelijkheid
• Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk
• Bestaan van vorderingsrechten is tegenstelbaar aan derden
Neopersonalisme • Hoofdonderscheid tussen eigendom en (andere) vermogensrechten:
• Zakelijk recht staat in verband met een kwalitatieve
verbintenis
• Persoonlijk recht staat in verband met een persoonlijke
verbintenis
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
, lOMoARcPSD|46645536
Belangen en consequenties van het onderscheid: Voorbeeld:
o Enkel zakelijke rechten zijn uitgerust met attributen van zakelijke rechten A verleent erfpacht van
o Verschillende verjaringsregimes: een gebouw aan B voor
• Persoonlijke vorderingen (met uitzondering van vordering 80 jaar, enkele jaren
buitencontractuele ASH) verjaren na 10 jaar (art. 2262bis oud later verkoopt A het
BW) gebouw aan C. Moet C
• Zakelijke vorderingen verjaren na 30 jaar (art. 2262 oud BW) de erfpacht
o Verschillende territoriale bevoegdheid: eerbiedigen?
• Persoonlijke rechtsvorderingen voor de rechter van de
woonplaats van de verweerder (art. 624 1° Ger. W.) o Antwoord: JA!
• Zakelijke rechtsvorderingen voor de rechter van de plaats waar Erfpacht is een
het goed is gelegen (art. 629 Ger. W.) zakelijk
o Publiciteitsmechanisme van zakelijke rechten gebruiksrecht
• Enkel zakelijke rechten moeten bekend worden gemaakt (hebben dus een zakelijk
grotere tegenwerpelijkheid) recht!
De keuze van de wetgever: het ‘numerus clausus-beginsel’ als formeel afbakeningsmechanisme
1. Het ‘numerus clausus’-beginsel bij zakelijke rechten
o Vermogensrechten zijn slechts zakelijke rechten voor zover de wet ze als zakelijk
recht erkent
o Goederenrecht laat NIET toe dat partijen nieuwe zakelijke rechten tot stand brengen
Twee dimensies van het beginsel
Externe dimensie Gesloten systeem van zakelijke rechten:
(art. 3.3 BW) o Partijen kunnen geen andere zakelijke rechten vestigen dan deze die
door de wetgever als zakelijk zijn benoemd!
4 categorieën:
1. Eigendom
2. Mede-eigendom
3. Zakelijke gebruiksrechten
= gebruiks- en genotsrecht verlenen met betrekking tot welbepaald
goed (erfdienstbaarheden, vruchtgebruik, erfpacht, opstal)
4. Zakelijke zekerheden
= hoofdzakelijk doel is nakoming schuldvordering
(bijzondere voorrechten, retentierecht, pand en hypotheek)
Interne dimensie Partijen moeten bij de vestiging van zakelijke rechten de wezenskenmerken
(art. 3.1 BW) van betrokken zakelijke rechten eerbiedigen!
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
, lOMoARcPSD|46645536
2. Wilsautonomie bij persoonlijke rechten
Het ‘numerus clausus’-beginsel staat tegenover beginsel van wilsautonomie in het
verbintenissenrecht
o !!! Principe: contractpartijen zijn vrij om inhoud van persoonlijk recht zelf te bepalen
o Bepaalde grenzen: regels van openbare orde, dwingend recht, goede zeden!
Benoemd contract Contracten die uitdrukkelijk en vrij uitvoerig zijn geregeld in het BW en bij
naam worden benoemd:
o Bieden een uitgewerkt kader van regels waar partijen in beginsel
van kunnen afwijken
o Bv. koop, huur, aanneming, lening, overeenkomsten tot overdracht
of vestiging van een zakelijk recht
Onbenoemd Contracten die zijn gegroeid uit praktijk:
contract o Geen wettelijke regeling terug te vinden!
o Regels van algemeen verbintenissenrecht van toepassing (Boek 5)
Gemengd contract Contractvormen die moeilijk in één vakje kunnen worden ondergebracht
o Hebben elementen van meerdere benoemde contracten, maar
maken op zichzelf een juridische eenheid uit
o !!! Absorptietheorie/ sponsbenadering: naast algemeen
verbintenissenrecht zijn de regels van meest dominante
contracttype van toepassing (art. 5.67 BW)
Het onderscheid op vlak van wilsautonomie is minder streng dan het lijkt!
• Veel vrijheid bij invulling van zakelijke rechten (art. 3.1 BW)
• Geen absolute wilsvrijheid bij persoonlijke rechten!
3. Gesloten stelsel versus open stelsel
o Verbintenissenrecht: partijen vrij, met grens openbare orde, dwingend recht, goede
zeden
o Zakelijke rechten: gekenmerkt door gesloten systeem
Hoofdstuk 2: Bijzondere kenmerken van zakelijke rechten
Bescherming tegen insolvabiliteit (de accessoire zakelijke rechten)
o Zakelijke rechten: hebben een ‘recht van voorrang’!
• Zakelijk recht wordt niet aangetast door samenloop die ontstaat in geval van
insolvabiliteit van degene die het goed onder zich heeft (art. 3.5 BW)
• Hoe kan men rangorde bepalen tussen zakelijke rechten van dezelfde aard op
hetzelfde goed?
!!! Anterioriteitsbeginsel: men maakt een evenredige verdeling (roerend goed) of
rangregeling op (onroerend goed) (art. 3.4 BW)
o Persoonlijke rechten: WEL onderworpen aan regel van gelijkheid van schuldeisers! (paritas
creditorum) ! ontstaan van een risico van insolvabiliteit van de schuldenaar!
Essentie?
o Zakelijke rechten verlenen GEEN recht van voorrang in de boedel, ze blijven buiten de
boedel!
o ACCESOIRE zakelijke rechten (= zakelijke rechten die schuldvordering beschermen in
samenloop) geeft daadwerkelijk ‘recht van voorrang’ (bv. pand, hypotheek, etc.)
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
, lOMoARcPSD|46645536
Het volgrecht
Definitie? Derde-verkrijger van een goed is van rechtswege gebonden door de zakelijke rechten die
op het goed rusten (art. 3.4, lid 2 BW)
o Zakelijk recht: TEGENWERPELIJK aan derde-verkrijgen
o Persoonlijke verplichtingen: worden door de SA in personam gecontracteerd, en gaan dus in
principe niet over op een derde-verkrijger onder bijzondere titel
• Gaan enkel over op ALGEMENE rechtsverkrijger of rechtsverkrijger onder algemene
titel!
!!! Nuancering: volgrecht is NIET absoluut (op roerend of onroerend goed)
Het voorwerp van zakelijke rechten: specialiteit, eenheid en zakelijke subrogatie
Specialiteitsbeginsel Een zakelijk recht kan enkel op bepaalde goederen en niet op abstracte
waarde! (art. 3.8 §1 BW)
o Voorbeeld: een auto is GEEN zakelijk recht, auto met
chassisnummer is WEL een zakelijk recht want is een bepaald
goed!
!!! Probleem: vermenging van het object maakte einde aan het zakelijk
recht?
o Oplossing: de vermenging doet het eigendomsrecht niet
teloorgaan, maar er ontstaat mede-eigendomsrecht tussen de
oorspronkelijk exclusieve eigenaars van de vermengde goederen
(art. 3.12 BW)
Eenheid Een zakelijk recht kan enkel op een EENHEID en niet op een bestanddeel!
(art. 3.8 §2 BW)
o Alles wat op grond wordt neergezet is een geïncorporeerd deel
van het goed!
Zakelijke subrogatie Het zakelijk recht van een goed dat teloor is gegaan gaat over op een
(= zaakvervanging) ander goed dat in de plaats komt
o Voorwaarden (art. 3.10 BW)
1. Enkel titularis van zakelijk recht wordt beschermd
2. Teloorgang oorspronkelijk object van het zakelijk recht
3. Vervanging door een andere zaak
4. Zaakvervanging = subsidiaire rechtsfiguur
5. Oorspronkelijk onderpand en vervangingsgoed
individualiseerbaar
!!! Enkel wanneer er geen andere remedie mogelijk is !!!
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
GOEDEREN EN BIJZONDERE OVEREENKOMSTENRECHT
SAMENVATTING
DEEL 1: ALGEMENE BEGRIPPEN VAN HET VERMOGENSRECHT
Hoofdstuk 1: Vermogensrechten: zakelijke & persoonlijke rechten
De soorten vermogensrechten:
1. Zakelijke rechten
2. Persoonlijke rechten
3. Intellectuele rechten
!!! Goederenrecht/ zakenrecht = de rechtstak die zakelijke rechten betreft!
Onderscheid maken tussen zakelijke rechten en persoonlijke rechten
Klassieke leer Onderscheid tussen zakelijke rechten en persoonlijke rechten
(tweedeling) 1. Zakelijke rechten: geven de rechtstreekse heerschappij over een goed
• Rechtsverhouding tussen rechtsSUBJECT en rechtsOBJECT
2. Persoonlijke rechten: geven een persoon aanspraak op een bepaalde
gedraging vanwege een andere persoon (= schuldeiser en
schuldenaar)
• Rechtsverhouding tussen twee rechtsSUBJECTEN
!!! MAAR zakelijke rechten kunnen OOK met persoonlijke rechten te maken
hebben !!!
Personalisme Basisgedachte: een rechtsverhouding kan enkel bestaan tussen
rechtsSUBJECTEN en nooit tussen een rechtssubject en een goed
o Onderscheid tussen verbintenisrechtelijke karakter van een zakelijk
recht
• Persoonlijk recht: zou verbintenis doen ontstaan ten laste van
één persoon (= relatief)
• Zakelijk recht: universele passieve verbintenis waardoor aan
iedereen verplichting wordt opgelegd zich te onthouden van
inbreuk op het zakelijk recht (= absoluut)
!!! Absoluut en relatief karakter inzake de TEGENWERPELIJKHEID:
o Zakelijk recht: passieve verbintenis van IEDEREEN om geen inbreuk te
plegen op zakelijk recht!
o Persoonlijk recht: derden hebben verplichting om zich te onthouden
van inbreuken op persoonlijke rechten waarvan zij kennis hebben
• Bij schending van verplichting: aansprakelijkheid
• Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk
• Bestaan van vorderingsrechten is tegenstelbaar aan derden
Neopersonalisme • Hoofdonderscheid tussen eigendom en (andere) vermogensrechten:
• Zakelijk recht staat in verband met een kwalitatieve
verbintenis
• Persoonlijk recht staat in verband met een persoonlijke
verbintenis
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
, lOMoARcPSD|46645536
Belangen en consequenties van het onderscheid: Voorbeeld:
o Enkel zakelijke rechten zijn uitgerust met attributen van zakelijke rechten A verleent erfpacht van
o Verschillende verjaringsregimes: een gebouw aan B voor
• Persoonlijke vorderingen (met uitzondering van vordering 80 jaar, enkele jaren
buitencontractuele ASH) verjaren na 10 jaar (art. 2262bis oud later verkoopt A het
BW) gebouw aan C. Moet C
• Zakelijke vorderingen verjaren na 30 jaar (art. 2262 oud BW) de erfpacht
o Verschillende territoriale bevoegdheid: eerbiedigen?
• Persoonlijke rechtsvorderingen voor de rechter van de
woonplaats van de verweerder (art. 624 1° Ger. W.) o Antwoord: JA!
• Zakelijke rechtsvorderingen voor de rechter van de plaats waar Erfpacht is een
het goed is gelegen (art. 629 Ger. W.) zakelijk
o Publiciteitsmechanisme van zakelijke rechten gebruiksrecht
• Enkel zakelijke rechten moeten bekend worden gemaakt (hebben dus een zakelijk
grotere tegenwerpelijkheid) recht!
De keuze van de wetgever: het ‘numerus clausus-beginsel’ als formeel afbakeningsmechanisme
1. Het ‘numerus clausus’-beginsel bij zakelijke rechten
o Vermogensrechten zijn slechts zakelijke rechten voor zover de wet ze als zakelijk
recht erkent
o Goederenrecht laat NIET toe dat partijen nieuwe zakelijke rechten tot stand brengen
Twee dimensies van het beginsel
Externe dimensie Gesloten systeem van zakelijke rechten:
(art. 3.3 BW) o Partijen kunnen geen andere zakelijke rechten vestigen dan deze die
door de wetgever als zakelijk zijn benoemd!
4 categorieën:
1. Eigendom
2. Mede-eigendom
3. Zakelijke gebruiksrechten
= gebruiks- en genotsrecht verlenen met betrekking tot welbepaald
goed (erfdienstbaarheden, vruchtgebruik, erfpacht, opstal)
4. Zakelijke zekerheden
= hoofdzakelijk doel is nakoming schuldvordering
(bijzondere voorrechten, retentierecht, pand en hypotheek)
Interne dimensie Partijen moeten bij de vestiging van zakelijke rechten de wezenskenmerken
(art. 3.1 BW) van betrokken zakelijke rechten eerbiedigen!
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
, lOMoARcPSD|46645536
2. Wilsautonomie bij persoonlijke rechten
Het ‘numerus clausus’-beginsel staat tegenover beginsel van wilsautonomie in het
verbintenissenrecht
o !!! Principe: contractpartijen zijn vrij om inhoud van persoonlijk recht zelf te bepalen
o Bepaalde grenzen: regels van openbare orde, dwingend recht, goede zeden!
Benoemd contract Contracten die uitdrukkelijk en vrij uitvoerig zijn geregeld in het BW en bij
naam worden benoemd:
o Bieden een uitgewerkt kader van regels waar partijen in beginsel
van kunnen afwijken
o Bv. koop, huur, aanneming, lening, overeenkomsten tot overdracht
of vestiging van een zakelijk recht
Onbenoemd Contracten die zijn gegroeid uit praktijk:
contract o Geen wettelijke regeling terug te vinden!
o Regels van algemeen verbintenissenrecht van toepassing (Boek 5)
Gemengd contract Contractvormen die moeilijk in één vakje kunnen worden ondergebracht
o Hebben elementen van meerdere benoemde contracten, maar
maken op zichzelf een juridische eenheid uit
o !!! Absorptietheorie/ sponsbenadering: naast algemeen
verbintenissenrecht zijn de regels van meest dominante
contracttype van toepassing (art. 5.67 BW)
Het onderscheid op vlak van wilsautonomie is minder streng dan het lijkt!
• Veel vrijheid bij invulling van zakelijke rechten (art. 3.1 BW)
• Geen absolute wilsvrijheid bij persoonlijke rechten!
3. Gesloten stelsel versus open stelsel
o Verbintenissenrecht: partijen vrij, met grens openbare orde, dwingend recht, goede
zeden
o Zakelijke rechten: gekenmerkt door gesloten systeem
Hoofdstuk 2: Bijzondere kenmerken van zakelijke rechten
Bescherming tegen insolvabiliteit (de accessoire zakelijke rechten)
o Zakelijke rechten: hebben een ‘recht van voorrang’!
• Zakelijk recht wordt niet aangetast door samenloop die ontstaat in geval van
insolvabiliteit van degene die het goed onder zich heeft (art. 3.5 BW)
• Hoe kan men rangorde bepalen tussen zakelijke rechten van dezelfde aard op
hetzelfde goed?
!!! Anterioriteitsbeginsel: men maakt een evenredige verdeling (roerend goed) of
rangregeling op (onroerend goed) (art. 3.4 BW)
o Persoonlijke rechten: WEL onderworpen aan regel van gelijkheid van schuldeisers! (paritas
creditorum) ! ontstaan van een risico van insolvabiliteit van de schuldenaar!
Essentie?
o Zakelijke rechten verlenen GEEN recht van voorrang in de boedel, ze blijven buiten de
boedel!
o ACCESOIRE zakelijke rechten (= zakelijke rechten die schuldvordering beschermen in
samenloop) geeft daadwerkelijk ‘recht van voorrang’ (bv. pand, hypotheek, etc.)
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
, lOMoARcPSD|46645536
Het volgrecht
Definitie? Derde-verkrijger van een goed is van rechtswege gebonden door de zakelijke rechten die
op het goed rusten (art. 3.4, lid 2 BW)
o Zakelijk recht: TEGENWERPELIJK aan derde-verkrijgen
o Persoonlijke verplichtingen: worden door de SA in personam gecontracteerd, en gaan dus in
principe niet over op een derde-verkrijger onder bijzondere titel
• Gaan enkel over op ALGEMENE rechtsverkrijger of rechtsverkrijger onder algemene
titel!
!!! Nuancering: volgrecht is NIET absoluut (op roerend of onroerend goed)
Het voorwerp van zakelijke rechten: specialiteit, eenheid en zakelijke subrogatie
Specialiteitsbeginsel Een zakelijk recht kan enkel op bepaalde goederen en niet op abstracte
waarde! (art. 3.8 §1 BW)
o Voorbeeld: een auto is GEEN zakelijk recht, auto met
chassisnummer is WEL een zakelijk recht want is een bepaald
goed!
!!! Probleem: vermenging van het object maakte einde aan het zakelijk
recht?
o Oplossing: de vermenging doet het eigendomsrecht niet
teloorgaan, maar er ontstaat mede-eigendomsrecht tussen de
oorspronkelijk exclusieve eigenaars van de vermengde goederen
(art. 3.12 BW)
Eenheid Een zakelijk recht kan enkel op een EENHEID en niet op een bestanddeel!
(art. 3.8 §2 BW)
o Alles wat op grond wordt neergezet is een geïncorporeerd deel
van het goed!
Zakelijke subrogatie Het zakelijk recht van een goed dat teloor is gegaan gaat over op een
(= zaakvervanging) ander goed dat in de plaats komt
o Voorwaarden (art. 3.10 BW)
1. Enkel titularis van zakelijk recht wordt beschermd
2. Teloorgang oorspronkelijk object van het zakelijk recht
3. Vervanging door een andere zaak
4. Zaakvervanging = subsidiaire rechtsfiguur
5. Oorspronkelijk onderpand en vervangingsgoed
individualiseerbaar
!!! Enkel wanneer er geen andere remedie mogelijk is !!!
Downloaded by Louis Vande Gucht ()
