FYSIOLOGIE VAN HET KRAAMBED - Inhoudsopgave
Fysiologie van het kraambed.........................................................................................3
Doel van postnatale zorg............................................................................................... 4
Richtlijnen en aanbevelingen voor kwalitatieve postnatale zorg......................................4
Internationale richtlijnen.................................................................................................................. 4
Nationale richtlijnen......................................................................................................................... 4
1. Organisatie en planning van zorg voor de moeder en kind in de onmiddellijke en
vroege postnatale periode.............................................................................................4
1.1 Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg............................................................4
1.2 Voorbereiding van de zorg.......................................................................................................... 5
1.3 Frequentie en timing van postnatale zorg..................................................................................5
2. Zorg voor de moeder in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.......................6
2.1 Fysiologische en anatomische veranderingen in het postpartum...............................................6
2.2 minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroeg postnatale periode.........................8
1 Verloskundige parameters...................................................................................................... 9
2. Vitale parameters.................................................................................................................. 9
3. Mictie en defaecatie.............................................................................................................. 9
4. Pijn...................................................................................................................................... 10
5. Vulva en perineum.............................................................................................................. 10
6. Emotioneel welzijn en moeheid........................................................................................... 12
2.3 Zorg en observaties op indicatie in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.................12
1. Vitale parameters................................................................................................................ 12
2. Rhesusimmunisatie............................................................................................................. 12
3. Bloedgroepantagonisme – MMR-vaccinatie – Controle bloedwaarden..................................14
3. Zorg voor de baby in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.........................14
Anatomie en fysiologie van een gezonde à terme neonaat.........................................................14
3.1 Aanpassingen aan extra-uteriene leven...................................................................................14
1. Foetale bloedsomloop en omschakeling bij de geboorte.....................................................15
2. Mechanisme van de eerste ademhaling..............................................................................16
3. Thermoregulatie.................................................................................................................. 16
3.2 Anatomische kenmerken.......................................................................................................... 17
1. Lengte................................................................................................................................. 17
2. Gewicht............................................................................................................................... 17
3. Hoofd.................................................................................................................................. 17
4. Borstjes............................................................................................................................... 17
5. Buik..................................................................................................................................... 17
6. Heupen................................................................................................................................ 17
7. Geslachtsorganen................................................................................................................ 17
8. Huid..................................................................................................................................... 17
9. Nageltjes............................................................................................................................. 18
3.3 Fysiologische kenmerken......................................................................................................... 18
1
, 1. Hartslag............................................................................................................................... 18
2. Ademhaling......................................................................................................................... 18
3. Bloeddruk............................................................................................................................ 18
4. Temperatuur........................................................................................................................ 18
5. Algemeen voorkomen/gedrag............................................................................................. 18
6. Reacties en reflexen............................................................................................................ 18
7. Uitscheiding........................................................................................................................ 19
Minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroege postnatale periode (dag 0-7)........20
3.4 Vitale parameters..................................................................................................................... 20
Hartritme................................................................................................................................. 20
Ademhaling............................................................................................................................. 20
Temperatuur............................................................................................................................ 20
3.5 Gewicht.................................................................................................................................... 21
3.6 Navel........................................................................................................................................ 21
Observatie............................................................................................................................... 21
Zorg voor de navelstrengpomp............................................................................................... 22
Onmiddellijk na partus............................................................................................................ 22
In de verdere neonatale periode............................................................................................. 22
3.7 Mictie........................................................................................................................................ 22
3.8 Defaecatie................................................................................................................................ 22
3.9 Huid.......................................................................................................................................... 22
3.10 Voeding.................................................................................................................................. 24
Vitamine K............................................................................................................................... 24
Vitamine D.............................................................................................................................. 24
3.11 Vlaams onderzoek aangeboren aandoeningen - HIELPRIK......................................................24
3.12 Vaccinatie hepatitis B............................................................................................................. 24
Risicodetectie.............................................................................................................................. 24
4. Voeding van de pasgeborene in de onmiddellijke en vroege postnatale periode -
Borstvoeding.............................................................................................................. 25
4.1 Borstvoeding............................................................................................................................ 25
1. Ondersteuning bij borstvoeding.......................................................................................... 25
2. Begeleiding bij borstvoeding............................................................................................... 26
4.2 Anatomie en fysiologie van de borst......................................................................................... 26
1. Mammogenese - Groei en ontwikkeling van de borst..........................................................26
2. Anatomie lacterende borst.................................................................................................. 27
4.3 Lactogenese - Melkproductieproces.........................................................................................29
1. Lactogenese........................................................................................................................ 29
2. Prolactine en oxytocine....................................................................................................... 30
3. Vraag en aanbod................................................................................................................. 31
4.4 Samenstelling moedermelk...................................................................................................... 31
1. Colostrum............................................................................................................................ 31
2. Rijpe en preterme moedermelk........................................................................................... 32
3. Invloed voeding van de moeder op samenstelling moedermelk..........................................32
4. Supplementen..................................................................................................................... 32
5. Lichaamsvreemde stoffen in moedermelk...........................................................................32
4.5 Gezondheidseffect van borstvoeding.......................................................................................33
1. Gezondheid van de baby..................................................................................................... 33
2. Gezondheid van de moeder................................................................................................ 34
2
, 4.6 Zuigtechniek van de baby bij drinken aan de borst..................................................................34
4.7 Voedingsgedrag........................................................................................................................ 35
1. Optimale voedingshouding – Reflexen en gedragingen baby..............................................35
2. Bewustzijnstoestand/ alertheid van de baby.......................................................................36
3. Hormonale staat van de moeder......................................................................................... 36
4.8 Voedingshoudingen.................................................................................................................. 36
1. Achteroverleunend borstvoeding geven.............................................................................36
2. Traditionele voedingshoudingen.......................................................................................... 36
................................................................................................................................................ 37
3. Bijzondere situaties............................................................................................................. 37
4.9 Starten met borstvoeding geven.............................................................................................. 38
1. Moeder-kindnabijheid in de kraamtijd.................................................................................38
2. De eerste voeding............................................................................................................... 38
3. De eerste dagen.................................................................................................................. 39
4.11 Observatie en evaluatie BV.................................................................................................... 40
4.11 Groei van de borstvoedende baby..........................................................................................40
5. Kunstvoeding.......................................................................................................... 41
5.1 Risico’s en nadelen van het gebruik van MMVP........................................................................41
5.2 Voordelen van Kunstvoeding.................................................................................................... 41
5.3 Medische redenen om MMVP te gebruiken...............................................................................41
5.4 Internationale gedragscode voor het op de markt brengen van MMVP....................................42
5.5 Wat is kunstvoeding?................................................................................................................ 42
5.6 Soorten..................................................................................................................................... 42
5.7 Principes waaraan kunstmatige voeding moet voldoen............................................................42
5.8 Frequentie en hoeveelheden.................................................................................................... 43
5.9 Benodigdheden........................................................................................................................ 43
5.10 Kunstvoeding klaarmaken en bewaren...................................................................................43
5.11 Onderhoud van fles en spenen............................................................................................... 44
5.12 Voedingstechniek................................................................................................................... 44
7. Gezondheidsvoorlichting en promotie in het onmiddellijke en vroege postpartum......44
8 Transitie van ziekenhuis naar huis.............................................................................46
Les extra alleen PWP................................................................................................... 47
Les extra screening icterus..........................................................................................47
Fysiologie van het kraambed
Postpartum, = alle 3 dezelfde betekenis
Puerperium of - Deze periode begint na de uitdrijving van de placenta en de vliezen
postnatale en eindigt na 6 à 8 weken na de partus.
periode - Het is de periode waarin het vrouwelijk organisme terugkeert naar
een niet-zwangere toestand
Postnataal Na de geboorte van de neonaat
Postpartum Het herstel van de moeder na de bevalling
Onmiddellijke postnatale periode: de eerste 24 uur
3
, Vroege postnatale periode: dag 1 – dag 7
Late postnatale periode: Dag 8 – dag 42 (= 6weken)
Postnatale zorg Alle professionele medische en niet-medische zorg voor moeder en kind
tijdens de postnatale periode.
Intramurale zorg = de zorg die toegediend wordt in het ziekenhuis
Extramurale zorg = de zorg die toegediend wordt in haar eigen
omgeving.
Doel van postnatale zorg
4 hoofdoelen:
- Helpen met de moeder om zich aan te passen aan de ‘moederrol’
- Fysisch welbevinden
- Psychisch welbevinden
- Gezondheidspromotie en voorlichting i.v.m. de ontwikkelingen en noden van moeder en baby
Richtlijnen en aanbevelingen voor kwalitatieve postnatale zorg
Het is noodzakelijk dat de zorg die wordt toegediend gebaseerd is op EVM en dat er een sterk
perinataal netwerk wordt gebouwd rond de moeder, het kind en gezin
Internationale richtlijnen
NICE
In deze richtlijnen wordt de kern van de zorg voor de moeder en kind gedurende 6-8 weken na de
bevalling uitgeschreven, gebaseerd op wetenschappelijke evidentie.
-> de aanbevelingen zijn tot na een jaar vd bevalling
-> geven zowel de normale fysiologische verloop als alarmsignalen mee
-> patient-centered care
-> planning en inhoud postnatale zorg, gezondheid moeder, kind en voeding vh kind
WHO
Het doel om maternale en foetale mortaliteit en morbiditeit te bestrijden vooral in landen met lege
inkomensgrens. De richtlijnen zijn gericht naar de gezondheidsmedewerkers in eerstelijnszorg.
Nationale richtlijnen
KCE
Gaat over de organisatie en gebruik van postnatale zorg. Ze beogen een geïntegreerde postnatale
zorg voor de moeder en kind na een ongecompliceerde bevalling.
VBOV!!
De Vlaamse beroepsorganisatie van vroedvrouwen waarin kwaliteitscriteria voor de vroedvrouw
werkzaam in de eerste lijn beschreven staat. De aanbevelingen zijn gebaseerd op evidentie en zijn
een leidraad voor een goede praktijkvoering.
1. Organisatie en planning van zorg voor de moeder en kind in de onmiddellijke en
vroege postnatale periode
1.1 Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg
Opstellen van een postnataal zorgpad
Meestal start de zorg van de vroedvrouw intramuraal (in ziekenhuis), als ze ontslag krijgen
worden ze (zowel mama als baby) extramuraal opgevolgd. De opvolging wordt besproken met
de gynaecoloog, de vroedvrouw, pediater, huisarts.
Continuïteit = Doorheen de zwangerschap wordt er regelmatig geëvalueerd en bijgestuurd ook
doorheen de postnatale periode, zowel intramuraal als extramuraal (eerste 5 dagen na partus).
Om continuïteit te laten slagen is communicatie, interdisciplinaire en multidisciplinaire
samenwerking nodig. (one-to-one)
4
Fysiologie van het kraambed.........................................................................................3
Doel van postnatale zorg............................................................................................... 4
Richtlijnen en aanbevelingen voor kwalitatieve postnatale zorg......................................4
Internationale richtlijnen.................................................................................................................. 4
Nationale richtlijnen......................................................................................................................... 4
1. Organisatie en planning van zorg voor de moeder en kind in de onmiddellijke en
vroege postnatale periode.............................................................................................4
1.1 Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg............................................................4
1.2 Voorbereiding van de zorg.......................................................................................................... 5
1.3 Frequentie en timing van postnatale zorg..................................................................................5
2. Zorg voor de moeder in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.......................6
2.1 Fysiologische en anatomische veranderingen in het postpartum...............................................6
2.2 minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroeg postnatale periode.........................8
1 Verloskundige parameters...................................................................................................... 9
2. Vitale parameters.................................................................................................................. 9
3. Mictie en defaecatie.............................................................................................................. 9
4. Pijn...................................................................................................................................... 10
5. Vulva en perineum.............................................................................................................. 10
6. Emotioneel welzijn en moeheid........................................................................................... 12
2.3 Zorg en observaties op indicatie in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.................12
1. Vitale parameters................................................................................................................ 12
2. Rhesusimmunisatie............................................................................................................. 12
3. Bloedgroepantagonisme – MMR-vaccinatie – Controle bloedwaarden..................................14
3. Zorg voor de baby in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.........................14
Anatomie en fysiologie van een gezonde à terme neonaat.........................................................14
3.1 Aanpassingen aan extra-uteriene leven...................................................................................14
1. Foetale bloedsomloop en omschakeling bij de geboorte.....................................................15
2. Mechanisme van de eerste ademhaling..............................................................................16
3. Thermoregulatie.................................................................................................................. 16
3.2 Anatomische kenmerken.......................................................................................................... 17
1. Lengte................................................................................................................................. 17
2. Gewicht............................................................................................................................... 17
3. Hoofd.................................................................................................................................. 17
4. Borstjes............................................................................................................................... 17
5. Buik..................................................................................................................................... 17
6. Heupen................................................................................................................................ 17
7. Geslachtsorganen................................................................................................................ 17
8. Huid..................................................................................................................................... 17
9. Nageltjes............................................................................................................................. 18
3.3 Fysiologische kenmerken......................................................................................................... 18
1
, 1. Hartslag............................................................................................................................... 18
2. Ademhaling......................................................................................................................... 18
3. Bloeddruk............................................................................................................................ 18
4. Temperatuur........................................................................................................................ 18
5. Algemeen voorkomen/gedrag............................................................................................. 18
6. Reacties en reflexen............................................................................................................ 18
7. Uitscheiding........................................................................................................................ 19
Minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroege postnatale periode (dag 0-7)........20
3.4 Vitale parameters..................................................................................................................... 20
Hartritme................................................................................................................................. 20
Ademhaling............................................................................................................................. 20
Temperatuur............................................................................................................................ 20
3.5 Gewicht.................................................................................................................................... 21
3.6 Navel........................................................................................................................................ 21
Observatie............................................................................................................................... 21
Zorg voor de navelstrengpomp............................................................................................... 22
Onmiddellijk na partus............................................................................................................ 22
In de verdere neonatale periode............................................................................................. 22
3.7 Mictie........................................................................................................................................ 22
3.8 Defaecatie................................................................................................................................ 22
3.9 Huid.......................................................................................................................................... 22
3.10 Voeding.................................................................................................................................. 24
Vitamine K............................................................................................................................... 24
Vitamine D.............................................................................................................................. 24
3.11 Vlaams onderzoek aangeboren aandoeningen - HIELPRIK......................................................24
3.12 Vaccinatie hepatitis B............................................................................................................. 24
Risicodetectie.............................................................................................................................. 24
4. Voeding van de pasgeborene in de onmiddellijke en vroege postnatale periode -
Borstvoeding.............................................................................................................. 25
4.1 Borstvoeding............................................................................................................................ 25
1. Ondersteuning bij borstvoeding.......................................................................................... 25
2. Begeleiding bij borstvoeding............................................................................................... 26
4.2 Anatomie en fysiologie van de borst......................................................................................... 26
1. Mammogenese - Groei en ontwikkeling van de borst..........................................................26
2. Anatomie lacterende borst.................................................................................................. 27
4.3 Lactogenese - Melkproductieproces.........................................................................................29
1. Lactogenese........................................................................................................................ 29
2. Prolactine en oxytocine....................................................................................................... 30
3. Vraag en aanbod................................................................................................................. 31
4.4 Samenstelling moedermelk...................................................................................................... 31
1. Colostrum............................................................................................................................ 31
2. Rijpe en preterme moedermelk........................................................................................... 32
3. Invloed voeding van de moeder op samenstelling moedermelk..........................................32
4. Supplementen..................................................................................................................... 32
5. Lichaamsvreemde stoffen in moedermelk...........................................................................32
4.5 Gezondheidseffect van borstvoeding.......................................................................................33
1. Gezondheid van de baby..................................................................................................... 33
2. Gezondheid van de moeder................................................................................................ 34
2
, 4.6 Zuigtechniek van de baby bij drinken aan de borst..................................................................34
4.7 Voedingsgedrag........................................................................................................................ 35
1. Optimale voedingshouding – Reflexen en gedragingen baby..............................................35
2. Bewustzijnstoestand/ alertheid van de baby.......................................................................36
3. Hormonale staat van de moeder......................................................................................... 36
4.8 Voedingshoudingen.................................................................................................................. 36
1. Achteroverleunend borstvoeding geven.............................................................................36
2. Traditionele voedingshoudingen.......................................................................................... 36
................................................................................................................................................ 37
3. Bijzondere situaties............................................................................................................. 37
4.9 Starten met borstvoeding geven.............................................................................................. 38
1. Moeder-kindnabijheid in de kraamtijd.................................................................................38
2. De eerste voeding............................................................................................................... 38
3. De eerste dagen.................................................................................................................. 39
4.11 Observatie en evaluatie BV.................................................................................................... 40
4.11 Groei van de borstvoedende baby..........................................................................................40
5. Kunstvoeding.......................................................................................................... 41
5.1 Risico’s en nadelen van het gebruik van MMVP........................................................................41
5.2 Voordelen van Kunstvoeding.................................................................................................... 41
5.3 Medische redenen om MMVP te gebruiken...............................................................................41
5.4 Internationale gedragscode voor het op de markt brengen van MMVP....................................42
5.5 Wat is kunstvoeding?................................................................................................................ 42
5.6 Soorten..................................................................................................................................... 42
5.7 Principes waaraan kunstmatige voeding moet voldoen............................................................42
5.8 Frequentie en hoeveelheden.................................................................................................... 43
5.9 Benodigdheden........................................................................................................................ 43
5.10 Kunstvoeding klaarmaken en bewaren...................................................................................43
5.11 Onderhoud van fles en spenen............................................................................................... 44
5.12 Voedingstechniek................................................................................................................... 44
7. Gezondheidsvoorlichting en promotie in het onmiddellijke en vroege postpartum......44
8 Transitie van ziekenhuis naar huis.............................................................................46
Les extra alleen PWP................................................................................................... 47
Les extra screening icterus..........................................................................................47
Fysiologie van het kraambed
Postpartum, = alle 3 dezelfde betekenis
Puerperium of - Deze periode begint na de uitdrijving van de placenta en de vliezen
postnatale en eindigt na 6 à 8 weken na de partus.
periode - Het is de periode waarin het vrouwelijk organisme terugkeert naar
een niet-zwangere toestand
Postnataal Na de geboorte van de neonaat
Postpartum Het herstel van de moeder na de bevalling
Onmiddellijke postnatale periode: de eerste 24 uur
3
, Vroege postnatale periode: dag 1 – dag 7
Late postnatale periode: Dag 8 – dag 42 (= 6weken)
Postnatale zorg Alle professionele medische en niet-medische zorg voor moeder en kind
tijdens de postnatale periode.
Intramurale zorg = de zorg die toegediend wordt in het ziekenhuis
Extramurale zorg = de zorg die toegediend wordt in haar eigen
omgeving.
Doel van postnatale zorg
4 hoofdoelen:
- Helpen met de moeder om zich aan te passen aan de ‘moederrol’
- Fysisch welbevinden
- Psychisch welbevinden
- Gezondheidspromotie en voorlichting i.v.m. de ontwikkelingen en noden van moeder en baby
Richtlijnen en aanbevelingen voor kwalitatieve postnatale zorg
Het is noodzakelijk dat de zorg die wordt toegediend gebaseerd is op EVM en dat er een sterk
perinataal netwerk wordt gebouwd rond de moeder, het kind en gezin
Internationale richtlijnen
NICE
In deze richtlijnen wordt de kern van de zorg voor de moeder en kind gedurende 6-8 weken na de
bevalling uitgeschreven, gebaseerd op wetenschappelijke evidentie.
-> de aanbevelingen zijn tot na een jaar vd bevalling
-> geven zowel de normale fysiologische verloop als alarmsignalen mee
-> patient-centered care
-> planning en inhoud postnatale zorg, gezondheid moeder, kind en voeding vh kind
WHO
Het doel om maternale en foetale mortaliteit en morbiditeit te bestrijden vooral in landen met lege
inkomensgrens. De richtlijnen zijn gericht naar de gezondheidsmedewerkers in eerstelijnszorg.
Nationale richtlijnen
KCE
Gaat over de organisatie en gebruik van postnatale zorg. Ze beogen een geïntegreerde postnatale
zorg voor de moeder en kind na een ongecompliceerde bevalling.
VBOV!!
De Vlaamse beroepsorganisatie van vroedvrouwen waarin kwaliteitscriteria voor de vroedvrouw
werkzaam in de eerste lijn beschreven staat. De aanbevelingen zijn gebaseerd op evidentie en zijn
een leidraad voor een goede praktijkvoering.
1. Organisatie en planning van zorg voor de moeder en kind in de onmiddellijke en
vroege postnatale periode
1.1 Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg
Opstellen van een postnataal zorgpad
Meestal start de zorg van de vroedvrouw intramuraal (in ziekenhuis), als ze ontslag krijgen
worden ze (zowel mama als baby) extramuraal opgevolgd. De opvolging wordt besproken met
de gynaecoloog, de vroedvrouw, pediater, huisarts.
Continuïteit = Doorheen de zwangerschap wordt er regelmatig geëvalueerd en bijgestuurd ook
doorheen de postnatale periode, zowel intramuraal als extramuraal (eerste 5 dagen na partus).
Om continuïteit te laten slagen is communicatie, interdisciplinaire en multidisciplinaire
samenwerking nodig. (one-to-one)
4
