1. Inleiding sociaal recht
Het sociaal recht bestaat uit twee grote onderdelen: het arbeidsrecht en de sociale
zekerheid. Het arbeidsrecht regelt de verhouding tussen werkgever en werknemer, terwijl
de sociale zekerheid instaat voor bescherming tegen sociale risico’s.
Arbeidsrecht
2.1. Tewerkstelling in het kader van een arbeidsovereenkomst
De Wet op de Arbeidsovereenkomst van 3 juli 1978 bepaalt dat een arbeidsovereenkomst
een overeenkomst is waarbij een werknemer arbeid verricht onder het gezag van een
werkgever en daarvoor loon ontvangt. Een arbeidsovereenkomst wordt meestal
schriftelijk opgesteld, maar een overeenkomst van onbepaalde duur kan ook mondeling
tot stand komen. Soms gaat een sollicitatieprocedure vooraf aan de tewerkstelling,
waarbij de werkgever rekening moet houden met basisprincipes zoals bescherming tegen
discriminatie en het verbod om kosten van de selectieprocedure door te rekenen aan de
sollicitant. In sommige gevallen wordt een sollicitatiebrief gevraagd.
3. Soorten arbeidsovereenkomsten
3.1. Arbeidsovereenkomsten volgens duurtijd
Arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd
Een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd kan mondeling worden afgesloten.
Arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een bepaald werk
Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een bepaald werk moet schriftelijk
worden opgesteld, en dit ten laatste bij indiensttreding. Wanneer verschillende
arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd of voor een bepaald werk elkaar opvolgen
zonder onderbreking die aan de werknemer te wijten is, worden deze geacht een
arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd te vormen, tenzij er een rechtvaardiging
bestaat. Er bestaan uitzonderingen waarbij maximaal vier arbeidsovereenkomsten van
minstens drie maanden binnen een periode van twee jaar kunnen worden afgesloten.
Daarnaast kan de arbeidsinspectie toestemming geven voor een totale duur van
maximaal drie jaar, op voorwaarde dat elke overeenkomst minstens zes maanden duurt.
Vervangingscontract
Een vervangingscontract mag maximaal twee jaar duren, behalve in uitzonderlijke
situaties zoals vervanging van werknemers met tijdskrediet. Wanneer de duur langer is
dan twee jaar, wordt het contract beschouwd als een arbeidsovereenkomst voor bepaalde
duur. Het contract moet schriftelijk worden opgesteld en moet de reden van vervanging,
de identiteit van de vervangen werknemer en de voorwaarden van indienstneming
vermelden.
Deeltijdse arbeid
Een arbeidsovereenkomst voor deeltijdse arbeid moet schriftelijk worden opgesteld en
moet een afgesproken werkrooster bevatten. Dit moet ten laatste bij indiensttreding
gebeuren. De wekelijkse arbeidsduur moet minstens één derde bedragen van een voltijds
uurrooster.
3.2. Arbeidsovereenkomsten volgens aard van het werk
1
, Arbeidsovereenkomst voor werklieden
Werklieden verrichten voornamelijk manuele arbeid.
Arbeidsovereenkomst voor bedienden
Bedienden verrichten voornamelijk intellectuele arbeid. Sinds 1 januari 2014 geldt een
gelijk statuut voor arbeiders en bedienden.
Arbeidsovereenkomst voor handelsvertegenwoordigers
Een handelsvertegenwoordiger spoort cliënteel op, bezoekt klanten en sluit zaken onder
het gezag van de werkgever.
Arbeidsovereenkomst voor dienstboden
Dienstboden verrichten huishoudelijke taken.
Arbeidsovereenkomst voor studenten
Studenten kunnen worden tewerkgesteld als arbeider, bediende,
handelsvertegenwoordiger of dienstbode. De eerste drie dagen van de tewerkstelling
vormen een proefperiode waarin zowel werkgever als werknemer de overeenkomst
kunnen beëindigen zonder opzegging of vergoeding. De arbeidsovereenkomst moet
schriftelijk worden opgesteld ten laatste bij indiensttreding, en een afschrift moet worden
bezorgd aan de arbeidsinspectie. Buiten de proefperiode gelden specifieke
opzegtermijnen: drie dagen bij een contract van één maand en zeven of drie dagen bij
contracten langer dan één maand tot maximaal twaalf maanden.
4. Proefbeding
Een proefbeding is enkel toegestaan bij uitzendarbeid en bij arbeidsovereenkomsten voor
studenten. Het proefbeding moet schriftelijk worden opgesteld ten laatste bij
indiensttreding. De duur bedraagt voor arbeiders minimaal zeven en maximaal veertien
dagen, en voor bedienden minimaal één en maximaal zes of twaalf maanden. Wanneer
het proefbeding niet wordt beëindigd, wordt de arbeidsovereenkomst verdergezet. Een
proefbeding kan niet worden hernieuwd.
5. Schorsing van de arbeidsovereenkomst
Een arbeidsovereenkomst wordt geschorst wanneer één van beide partijen tijdelijk of
definitief niet in staat is om te werken. Tijdens de schorsing moet de werknemer niet
werken en moet de werkgever in principe geen loon betalen, behalve in bepaalde
gevallen.
Overmacht
Bij overmacht, zoals een elektriciteitspanne, wordt de arbeidsovereenkomst tijdelijk
geschorst.
Klein verlet
Bij klein verlet behoudt de werknemer zijn normaal loon. De werknemer moet hiervoor
verlof gebruiken en de werkgever vooraf verwittigen. Voorbeelden zijn een huwelijk, een
overlijden in de naaste familie, het vervullen van een functie als bijzitter in een
kiesbureau of optreden als getuige in de rechtbank.
Gewaarborgd dagloon
2
Het sociaal recht bestaat uit twee grote onderdelen: het arbeidsrecht en de sociale
zekerheid. Het arbeidsrecht regelt de verhouding tussen werkgever en werknemer, terwijl
de sociale zekerheid instaat voor bescherming tegen sociale risico’s.
Arbeidsrecht
2.1. Tewerkstelling in het kader van een arbeidsovereenkomst
De Wet op de Arbeidsovereenkomst van 3 juli 1978 bepaalt dat een arbeidsovereenkomst
een overeenkomst is waarbij een werknemer arbeid verricht onder het gezag van een
werkgever en daarvoor loon ontvangt. Een arbeidsovereenkomst wordt meestal
schriftelijk opgesteld, maar een overeenkomst van onbepaalde duur kan ook mondeling
tot stand komen. Soms gaat een sollicitatieprocedure vooraf aan de tewerkstelling,
waarbij de werkgever rekening moet houden met basisprincipes zoals bescherming tegen
discriminatie en het verbod om kosten van de selectieprocedure door te rekenen aan de
sollicitant. In sommige gevallen wordt een sollicitatiebrief gevraagd.
3. Soorten arbeidsovereenkomsten
3.1. Arbeidsovereenkomsten volgens duurtijd
Arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd
Een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd kan mondeling worden afgesloten.
Arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een bepaald werk
Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een bepaald werk moet schriftelijk
worden opgesteld, en dit ten laatste bij indiensttreding. Wanneer verschillende
arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd of voor een bepaald werk elkaar opvolgen
zonder onderbreking die aan de werknemer te wijten is, worden deze geacht een
arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd te vormen, tenzij er een rechtvaardiging
bestaat. Er bestaan uitzonderingen waarbij maximaal vier arbeidsovereenkomsten van
minstens drie maanden binnen een periode van twee jaar kunnen worden afgesloten.
Daarnaast kan de arbeidsinspectie toestemming geven voor een totale duur van
maximaal drie jaar, op voorwaarde dat elke overeenkomst minstens zes maanden duurt.
Vervangingscontract
Een vervangingscontract mag maximaal twee jaar duren, behalve in uitzonderlijke
situaties zoals vervanging van werknemers met tijdskrediet. Wanneer de duur langer is
dan twee jaar, wordt het contract beschouwd als een arbeidsovereenkomst voor bepaalde
duur. Het contract moet schriftelijk worden opgesteld en moet de reden van vervanging,
de identiteit van de vervangen werknemer en de voorwaarden van indienstneming
vermelden.
Deeltijdse arbeid
Een arbeidsovereenkomst voor deeltijdse arbeid moet schriftelijk worden opgesteld en
moet een afgesproken werkrooster bevatten. Dit moet ten laatste bij indiensttreding
gebeuren. De wekelijkse arbeidsduur moet minstens één derde bedragen van een voltijds
uurrooster.
3.2. Arbeidsovereenkomsten volgens aard van het werk
1
, Arbeidsovereenkomst voor werklieden
Werklieden verrichten voornamelijk manuele arbeid.
Arbeidsovereenkomst voor bedienden
Bedienden verrichten voornamelijk intellectuele arbeid. Sinds 1 januari 2014 geldt een
gelijk statuut voor arbeiders en bedienden.
Arbeidsovereenkomst voor handelsvertegenwoordigers
Een handelsvertegenwoordiger spoort cliënteel op, bezoekt klanten en sluit zaken onder
het gezag van de werkgever.
Arbeidsovereenkomst voor dienstboden
Dienstboden verrichten huishoudelijke taken.
Arbeidsovereenkomst voor studenten
Studenten kunnen worden tewerkgesteld als arbeider, bediende,
handelsvertegenwoordiger of dienstbode. De eerste drie dagen van de tewerkstelling
vormen een proefperiode waarin zowel werkgever als werknemer de overeenkomst
kunnen beëindigen zonder opzegging of vergoeding. De arbeidsovereenkomst moet
schriftelijk worden opgesteld ten laatste bij indiensttreding, en een afschrift moet worden
bezorgd aan de arbeidsinspectie. Buiten de proefperiode gelden specifieke
opzegtermijnen: drie dagen bij een contract van één maand en zeven of drie dagen bij
contracten langer dan één maand tot maximaal twaalf maanden.
4. Proefbeding
Een proefbeding is enkel toegestaan bij uitzendarbeid en bij arbeidsovereenkomsten voor
studenten. Het proefbeding moet schriftelijk worden opgesteld ten laatste bij
indiensttreding. De duur bedraagt voor arbeiders minimaal zeven en maximaal veertien
dagen, en voor bedienden minimaal één en maximaal zes of twaalf maanden. Wanneer
het proefbeding niet wordt beëindigd, wordt de arbeidsovereenkomst verdergezet. Een
proefbeding kan niet worden hernieuwd.
5. Schorsing van de arbeidsovereenkomst
Een arbeidsovereenkomst wordt geschorst wanneer één van beide partijen tijdelijk of
definitief niet in staat is om te werken. Tijdens de schorsing moet de werknemer niet
werken en moet de werkgever in principe geen loon betalen, behalve in bepaalde
gevallen.
Overmacht
Bij overmacht, zoals een elektriciteitspanne, wordt de arbeidsovereenkomst tijdelijk
geschorst.
Klein verlet
Bij klein verlet behoudt de werknemer zijn normaal loon. De werknemer moet hiervoor
verlof gebruiken en de werkgever vooraf verwittigen. Voorbeelden zijn een huwelijk, een
overlijden in de naaste familie, het vervullen van een functie als bijzitter in een
kiesbureau of optreden als getuige in de rechtbank.
Gewaarborgd dagloon
2
