INFECTIEBEHEERSING
Inhoud
Deel 1: hygiëne en infectiepreventie............................................................................4
1. ziekenhuishygiëne en infectiepreventie.....................4
1.1 Hygiëne..................................................................................................................... 4
1.2 Ziekenhuishygiëne..................................................................................................... 5
1.3 HOSPITALISME........................................................................................................... 5
Sociaal.......................................................................................................................... 5
Psychosociale schade................................................................................................... 5
Fysieke schade............................................................................................................. 5
2. Zorginfecties............................................................6
2.1 Begripsomschrijving..................................................................................................6
2.2 zorginfectie................................................................................................................ 7
Definitie........................................................................................................................ 7
endogene infectie en exogene infectie.........................................................................7
Endemie – epidemie – pandemie..................................................................................7
De besmettingscyclus................................................................................................... 7
2.3 Meest voorkomende zorginfecties...........................................................................10
3. Handhygiëne..........................................................11
3.1 Huidflora.................................................................................................................. 11
3.2 Contacten en besmettingsrisico’s............................................................................12
3.3 Handen als overdrachtsweg.....................................................................................12
3.4 handen wassen of ontsmetten: begripsomschrijving...............................................12
3.5 Handhygiënetechnieken.......................................................................................... 13
1. Handen wassen...................................................................................................... 13
2. Handen ontsmetten................................................................................................ 13
3. Chirurgische handontsmetting................................................................................13
4. Handschoenen........................................................................................................ 14
3.6 Materiële voorzieningen.......................................................................................... 16
4. Reiniging, ontsmetting en sterilisatie van
oppervlakten, materiaal, instrumenten en levende
weefsels....................................................................16
4.1 Reiniging – Ontsmetting – Sterilisatie......................................................................16
1
, Begripsomschrijving................................................................................................... 16
Factoren die het ontsmettings- of sterilisatieproces beïnvloeden...............................17
4.2 Reiniging & ontsmetting van oppervlakken.............................................................18
Besmetting................................................................................................................. 18
Beperking van besmetting.......................................................................................... 19
Werkzaamheid van reiniging en ontsmetting.............................................................19
Keuze van reinigings- en ontsmettingsmiddelen........................................................19
Reiniging of ontsmetting............................................................................................ 19
4.3 Reiniging, ontsmetting en sterilisatie van materiaal en instrumenten.....................20
4.3.1 Reiniging, ontsmetting en sterilisatie van materiaal en instrumenten...............20
Reiniging van materiaal en instrumenten...................................................................20
Ontsmetten van materiaal en instrumenten...............................................................21
Sterelisatie................................................................................................................. 22
4.4 Reinigen en ontsmetten van levende weefsels........................................................22
Reinigen van levende weefsels...................................................................................22
Ontsmetten van levende weefsels..............................................................................22
4.5 Ontsmettingsmiddelen............................................................................................ 24
Werkingsmechanismen.............................................................................................. 24
Soorten....................................................................................................................... 24
5. Algemene voorzorgsmaatregelen en
isolatiemaatregelen....................................................25
5.1 omschrijving............................................................................................................ 25
5.2 algemene voorzorgsmaatregelen............................................................................25
1. Handhygiëne.......................................................................................................... 25
2. Persoonlijke beschermingsmiddelen.......................................................................26
3. Hoest-, nies- en snuithygiëne.................................................................................26
4. Patiëntenkamer...................................................................................................... 26
5. Verzorgingsmateriaal............................................................................................. 26
6. Omgevingscontrole................................................................................................. 27
7. Linnen..................................................................................................................... 27
8. Veilige injectiepraktijken........................................................................................27
5.3 Specifieke voorzorgsmaatregelen............................................................................27
specifieke voorzorgsmaatregelen ter preventie van overdracht via contact..............27
specifieke voorzorgsmaatregelen ter preventie van overdracht via druppels............28
specifieke voorzorgsmaatregelen ter preventie van overdracht via lucht..................28
specifieke voorzorgsmaatregelen overdracht lucht en druppels.................................28
Materiële & organisatorische voorzieningen bij specifieke maatregelen....................29
2
, 5.4 Protectieve isolatie.................................................................................................. 29
toepassingsgebied...................................................................................................... 29
Overzicht van de protectieve isolatiesystemen..........................................................30
Inleiding....................................................................30
1. Pathogenese van infectieziekten.............................30
1.1 Commensale bacteriële flora...................................................................................30
De normale commensale flora is van belang voor het menselijk lichaam...................31
invloed van gebruik van antibiotica op de commensale flora.....................................31
2. bacteriologie..........................................................31
2.1 morfologie van bacteriën......................................................................................... 31
afmetingen en uitwendige vorm.................................................................................31
inwendige structuur.................................................................................................... 32
precieze werking van antibiotica................................................................................33
de spore, een speciale vorm van de bacterie.............................................................33
2.2 Fysiologie van de bacteriën.....................................................................................33
Groeivoorwaarden...................................................................................................... 34
beweeglijkheid van bacteriën.....................................................................................34
Virulentiewapens van bacteriën.................................................................................34
Resistentie van bacteriën tegen antibiotica................................................................34
2.3 classificatie.............................................................................................................. 35
3. Virologie................................................................35
3.1 Morfologie van virussen........................................................................................... 35
Afmetingen en Uitwendige vorm................................................................................35
Inwendige structuur.................................................................................................... 36
3.2 fysiologie van virussen............................................................................................ 36
de vermenigvuldiging of replicatie van een virus.......................................................36
kenmerken van een virus........................................................................................... 36
classificatie van een virus........................................................................................... 37
4. Parasitologie..........................................................37
Volgens plaats van parasiteren op gastheer...............................................................39
5. Mycologie...............................................................43
5.1 Schimmels versus gisten......................................................................................... 43
5.2 Schimmelinfectie of mycose....................................................................................44
3
, oppervlakkige mycose................................................................................................ 44
(Muco)cutale mycose.................................................................................................. 44
subcutane mycose...................................................................................................... 44
systemische (diepe) mycosen....................................................................................44
5.3 Behandeling van mycosen.......................................................................................44
6.4 Preventie van mycosen............................................................................................ 44
DEEL 1: HYGIËNE EN INFECTIEPREVENTIE
1. ZIEKENHUISHYGIËNE EN INFECTIEPREVENTIE
(Ziekenhuis)hygiëne: fysiek, psychisch en sociaal welzijn van zorgontvanger in het ZH
of in een zorginstelling. Schade mogelijk op elk van deze drie domeinen. Fysieke schade
=> ziekenhuisinfectie (ZI). = nosocomiaal, hospital acquired, health care acquired.
Voorkomen van schade met specifieke aandacht voor infectiepreventie.
Beïnvloedende factoren zijn:
- Toenemend gebruik AB
- Stijgend aantal resistente kiemen
- Toename verzwakte patiënten
- Complexe diagnostiek en therapie
- Pt bewegen zich meer doorheen het ZH
- Pt door zeel veel verschillende zorgverstrekkers verzorgd
- Zorgverlening sneller en drukker tempo
Gevolgen:
- Verlengde ligduur
- Verhoogd GM-verbruik
- Meer nood aan zorg
- Hogere kosten
Ziekenhuishygiëne wordt meer infectiepreventie genoemd, omdat infecties meer de
aandacht opeisen. Ziekenhuisinfecties worden ook wel zorginfectie genoemd, de
infectie is het gevolg van het ondergaan van een bepaalde zorg. 1/3 van zorginfecties
kan vermeden worden door preventiemaatregelen. Infecties leiden tot langere
opnames, meer kosten, meer complicaties en soms sterfte.
1.1 HYGIËNE
= de zorg voor het in stand houden van de gezondheid: het voorkomen van ziekte en
bevorderen van welzijn. Volgens WHO: een toestand van optimaal lichamelijk, geestelijk
en maatschappelijk welzijn.
Extra aandacht voor hygiënische maatregelen in ZH, ook eerstelijn! (nood aan
onderzoek).
Elk jaar 2x meer ziekenhuisinfecties dan verkeersongevallen. Geschiedenis: 1848 =>
eerste bewijs nut van handhygiëne, kraambedkoorts. 1928 revolutie in geneeskunde door
Fleming: Penicilline. Probleem = resistentie.
4
Inhoud
Deel 1: hygiëne en infectiepreventie............................................................................4
1. ziekenhuishygiëne en infectiepreventie.....................4
1.1 Hygiëne..................................................................................................................... 4
1.2 Ziekenhuishygiëne..................................................................................................... 5
1.3 HOSPITALISME........................................................................................................... 5
Sociaal.......................................................................................................................... 5
Psychosociale schade................................................................................................... 5
Fysieke schade............................................................................................................. 5
2. Zorginfecties............................................................6
2.1 Begripsomschrijving..................................................................................................6
2.2 zorginfectie................................................................................................................ 7
Definitie........................................................................................................................ 7
endogene infectie en exogene infectie.........................................................................7
Endemie – epidemie – pandemie..................................................................................7
De besmettingscyclus................................................................................................... 7
2.3 Meest voorkomende zorginfecties...........................................................................10
3. Handhygiëne..........................................................11
3.1 Huidflora.................................................................................................................. 11
3.2 Contacten en besmettingsrisico’s............................................................................12
3.3 Handen als overdrachtsweg.....................................................................................12
3.4 handen wassen of ontsmetten: begripsomschrijving...............................................12
3.5 Handhygiënetechnieken.......................................................................................... 13
1. Handen wassen...................................................................................................... 13
2. Handen ontsmetten................................................................................................ 13
3. Chirurgische handontsmetting................................................................................13
4. Handschoenen........................................................................................................ 14
3.6 Materiële voorzieningen.......................................................................................... 16
4. Reiniging, ontsmetting en sterilisatie van
oppervlakten, materiaal, instrumenten en levende
weefsels....................................................................16
4.1 Reiniging – Ontsmetting – Sterilisatie......................................................................16
1
, Begripsomschrijving................................................................................................... 16
Factoren die het ontsmettings- of sterilisatieproces beïnvloeden...............................17
4.2 Reiniging & ontsmetting van oppervlakken.............................................................18
Besmetting................................................................................................................. 18
Beperking van besmetting.......................................................................................... 19
Werkzaamheid van reiniging en ontsmetting.............................................................19
Keuze van reinigings- en ontsmettingsmiddelen........................................................19
Reiniging of ontsmetting............................................................................................ 19
4.3 Reiniging, ontsmetting en sterilisatie van materiaal en instrumenten.....................20
4.3.1 Reiniging, ontsmetting en sterilisatie van materiaal en instrumenten...............20
Reiniging van materiaal en instrumenten...................................................................20
Ontsmetten van materiaal en instrumenten...............................................................21
Sterelisatie................................................................................................................. 22
4.4 Reinigen en ontsmetten van levende weefsels........................................................22
Reinigen van levende weefsels...................................................................................22
Ontsmetten van levende weefsels..............................................................................22
4.5 Ontsmettingsmiddelen............................................................................................ 24
Werkingsmechanismen.............................................................................................. 24
Soorten....................................................................................................................... 24
5. Algemene voorzorgsmaatregelen en
isolatiemaatregelen....................................................25
5.1 omschrijving............................................................................................................ 25
5.2 algemene voorzorgsmaatregelen............................................................................25
1. Handhygiëne.......................................................................................................... 25
2. Persoonlijke beschermingsmiddelen.......................................................................26
3. Hoest-, nies- en snuithygiëne.................................................................................26
4. Patiëntenkamer...................................................................................................... 26
5. Verzorgingsmateriaal............................................................................................. 26
6. Omgevingscontrole................................................................................................. 27
7. Linnen..................................................................................................................... 27
8. Veilige injectiepraktijken........................................................................................27
5.3 Specifieke voorzorgsmaatregelen............................................................................27
specifieke voorzorgsmaatregelen ter preventie van overdracht via contact..............27
specifieke voorzorgsmaatregelen ter preventie van overdracht via druppels............28
specifieke voorzorgsmaatregelen ter preventie van overdracht via lucht..................28
specifieke voorzorgsmaatregelen overdracht lucht en druppels.................................28
Materiële & organisatorische voorzieningen bij specifieke maatregelen....................29
2
, 5.4 Protectieve isolatie.................................................................................................. 29
toepassingsgebied...................................................................................................... 29
Overzicht van de protectieve isolatiesystemen..........................................................30
Inleiding....................................................................30
1. Pathogenese van infectieziekten.............................30
1.1 Commensale bacteriële flora...................................................................................30
De normale commensale flora is van belang voor het menselijk lichaam...................31
invloed van gebruik van antibiotica op de commensale flora.....................................31
2. bacteriologie..........................................................31
2.1 morfologie van bacteriën......................................................................................... 31
afmetingen en uitwendige vorm.................................................................................31
inwendige structuur.................................................................................................... 32
precieze werking van antibiotica................................................................................33
de spore, een speciale vorm van de bacterie.............................................................33
2.2 Fysiologie van de bacteriën.....................................................................................33
Groeivoorwaarden...................................................................................................... 34
beweeglijkheid van bacteriën.....................................................................................34
Virulentiewapens van bacteriën.................................................................................34
Resistentie van bacteriën tegen antibiotica................................................................34
2.3 classificatie.............................................................................................................. 35
3. Virologie................................................................35
3.1 Morfologie van virussen........................................................................................... 35
Afmetingen en Uitwendige vorm................................................................................35
Inwendige structuur.................................................................................................... 36
3.2 fysiologie van virussen............................................................................................ 36
de vermenigvuldiging of replicatie van een virus.......................................................36
kenmerken van een virus........................................................................................... 36
classificatie van een virus........................................................................................... 37
4. Parasitologie..........................................................37
Volgens plaats van parasiteren op gastheer...............................................................39
5. Mycologie...............................................................43
5.1 Schimmels versus gisten......................................................................................... 43
5.2 Schimmelinfectie of mycose....................................................................................44
3
, oppervlakkige mycose................................................................................................ 44
(Muco)cutale mycose.................................................................................................. 44
subcutane mycose...................................................................................................... 44
systemische (diepe) mycosen....................................................................................44
5.3 Behandeling van mycosen.......................................................................................44
6.4 Preventie van mycosen............................................................................................ 44
DEEL 1: HYGIËNE EN INFECTIEPREVENTIE
1. ZIEKENHUISHYGIËNE EN INFECTIEPREVENTIE
(Ziekenhuis)hygiëne: fysiek, psychisch en sociaal welzijn van zorgontvanger in het ZH
of in een zorginstelling. Schade mogelijk op elk van deze drie domeinen. Fysieke schade
=> ziekenhuisinfectie (ZI). = nosocomiaal, hospital acquired, health care acquired.
Voorkomen van schade met specifieke aandacht voor infectiepreventie.
Beïnvloedende factoren zijn:
- Toenemend gebruik AB
- Stijgend aantal resistente kiemen
- Toename verzwakte patiënten
- Complexe diagnostiek en therapie
- Pt bewegen zich meer doorheen het ZH
- Pt door zeel veel verschillende zorgverstrekkers verzorgd
- Zorgverlening sneller en drukker tempo
Gevolgen:
- Verlengde ligduur
- Verhoogd GM-verbruik
- Meer nood aan zorg
- Hogere kosten
Ziekenhuishygiëne wordt meer infectiepreventie genoemd, omdat infecties meer de
aandacht opeisen. Ziekenhuisinfecties worden ook wel zorginfectie genoemd, de
infectie is het gevolg van het ondergaan van een bepaalde zorg. 1/3 van zorginfecties
kan vermeden worden door preventiemaatregelen. Infecties leiden tot langere
opnames, meer kosten, meer complicaties en soms sterfte.
1.1 HYGIËNE
= de zorg voor het in stand houden van de gezondheid: het voorkomen van ziekte en
bevorderen van welzijn. Volgens WHO: een toestand van optimaal lichamelijk, geestelijk
en maatschappelijk welzijn.
Extra aandacht voor hygiënische maatregelen in ZH, ook eerstelijn! (nood aan
onderzoek).
Elk jaar 2x meer ziekenhuisinfecties dan verkeersongevallen. Geschiedenis: 1848 =>
eerste bewijs nut van handhygiëne, kraambedkoorts. 1928 revolutie in geneeskunde door
Fleming: Penicilline. Probleem = resistentie.
4
