1 Definitie
-normatieve analyse: zoals het zou moeten zijn (waardeoordelen: op basis van moreel ethische
of subjectieve criteria)
-positieve analyse: zoals het is (feiten)
-statische analyse: ceteris paribus: binnen een bepaalde tijdsperiode bestudeerd, zonder
veranderingen doorheen de tijd ⇒ beschrijven en analyseren relatie variabelen in evenwicht
(vraag = aanbod)
-dynamische analyse: onderzoekt evolutie economische variabelen doorheen de tijd
-deductieve methode: men gaat van een algemene regel/theorie naar een specifiek geval →
conclusie is noodzakelijk waar
-inductieve methode: men gaat van een specifieke gevallen of waarnemingen naar een
algemene regel/conclusie → conclusie is waarschijnlijk waar, maar niet zeker
-stabilisatieprobleem: volledige aanwending/evenwicht van de schaarse middelen
-allocatieprobleem: toewijzing/verdelen van schaarse middelen
-verdelingsprobleem: distributie economische goederen tussen economische subjecten
-productiefunctie: outputs vs inputs ⇒ X = f(L arbeid, N natuur, K kapitaal) Cobb-Douglas
-productiemogelijkhedencurve: -lineair: constante opportuniteitskosten
-convex: afnemende opportuniteitskosten
-concaaf: toenemende opportuniteitskosten
-gemengde economie: marktwerking met overheidsinterventie
-centraal geleide economie: plan centraal overheidsorgaan over de productie en verdeling van
goederen en diensten: motivatieprobleem, informatieprobleem, rantsoeneringsprobleem
-rantsoeneringsprobleem: beschikbare hoeveelheid voldoet niet aan de vraag ⇒ verdelen
-partiële analyse: beschouwt enkel het effect van prijs van het goed op de vraag naar het goed
-vraagcurve:
-verschuiving van curve: hele curve verschuift
→ externe factor verandert, waardoor vraag/aanbod
verandert
Vb. vraag: inkomen verandert, wijziging voorkeuren
aanbod: wijziging productiekosten, technologie
-aanbodcurve:
-verschuiving langs curve: van 1 punt naar de andere
→ verandering in prijs
-marktevenwicht: Xa (p) = Xv (p)
,2 Marktmechanisme
△𝑥𝑣
𝑝𝑟𝑜𝑐𝑒𝑛𝑡𝑢𝑒𝑙𝑒 𝑣𝑒𝑟𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑛 𝑔𝑒𝑣𝑟𝑎𝑎𝑔𝑑𝑒 ℎ𝑜𝑒𝑣𝑒𝑒𝑙ℎ𝑒𝑖𝑑 𝑥𝑣 △𝑥𝑣 𝑝
ε𝑣𝑝 = 𝑝𝑟𝑜𝑐𝑒𝑛𝑡𝑢𝑒𝑙𝑒 𝑣𝑒𝑟𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑛 𝑝𝑟𝑖𝑗𝑠
= △𝑝 = △𝑝
· 𝑥𝑣
𝑝
|ε| < 1 = prijsinelastische vraag
|ε| > 1 = prijselastische vraag
|ε| = 1 unitair elastische vraag (% verandering in P = % verandering in V)
|ε| = ∞ wanneer prijs = constant (perfect prijselastisch)
|ε | = 0 wanneer vraag is constant (perfect prijsinelastisch)
-prijselastisch aanbod: elastisch wanneer de hoeveelheid proportieel meer toeneemt dan de
prijstoename, inelastisch wanneer de hoeveelheid proportioneel minder toeneemt dan de
prijstoename → neemt toe met flexibiliteit (aanpassen) en mobiliteit (verplaatsen)
-kruiselingse elasticiteit: met hoeveel % verandert de vraag naar goed i, indien de prijs van goed
j stijgt met 1% (substituten: +, complement: -, onafhankelijke goederen: 0)
-inkomenselasticiteit: met hoeveel % verandert de vraag, indien het inkomen v/d consumenten
stijgt met 1% noodzakelijke goederen: 0 <= ε <= 1
luxegoederen: 1 < ε < ∞
inferieure goederen -∞ < ε < 0
-directe prijsreglementering: minimum- en maximumprijzen
-indirecte prijsinterventies: indirecte belastingen en subsidies
-accijnzen: constante belasting per eenheid product
-‘ad-valorem’ belasting: %-belasting op productwaarde
-producentensurplus: gebied onder evenwichtsprijs + boven aanbodcurve = verschil ontvangen
prijs en minimale prijs
-consumentensurplus: verschil betalingsbereidheid en betaalde prijs
-quota: beperking die door de overheid of internationale instantie wordt opgelegd aan de
hoeveelheid of waarde van een bepaald goed die in een specifieke periode mag worden
geproduceerd, geïmporteerd, geëxporteerd (handelsbeleid of marktregulering)
-inkomenseffect: effect verandering reële inkomen van consument op de gevraagde
hoeveelheid van een goed of een dienst (P = cte)
+ wanneer het inkomen stijgt, neemt de vraag naar een goed toe (normale goederen)
- wanneer het inkomen stijgt, neemt de vraag naar een goed af (inferieure goederen)
-substitutieeffect: effect verandering relatieve prijzen, waardoor duurdere goederen worden
vervangen door alternatieven (inkomen = cte)
+ wanneer de prijs van een goed daalt, neemt de vraag naar dat goed toe (normaal goed)
- wanneer de prijs van een goed stijgt, neemt de vraag naar dat goed toch toe (giffen goed)
,3 Consumentengedrag
-waardeparadox: sommige goederen hebben een lage marktwaarde en een hoog nut (lucht,
water) + andere goederen hebben een hoge marktwaarde en een laag nut(diamanten)
-verloop indifferentiecurve: -dalend: meer consumptie van goed 1 nodig om het nut
constant te houden indien minder van goed 2 beschikbaar is voor
consumptie
-convex: de betalingsbereidheid van de consument voor
extra eenheden van een willekeurig goed daalt naarmate zij er
reeds meer van consumeert (Hoeveel is de consument maximaal
bereid op te geven van goed 2 voor een extra eenheid van goed 1)
→ opportuniteitskost
-subjectieve ruilverhouding: mate waarin een consument bereid is een aantal eenheden van
een goed op te geven in ruil voor één extra eenheid van een ander goed, terwijl het nut gelijk
blijft (hangt af van persoonlijke voorkeuren)
-nutsfunctie: een nuts functie legt de relatie tussen de consumptie van diverse hoeveelheden
van diverse goederen en het totale nut verkregen door die consumptie
-marginale substitutiegraad:
-budgetrechte:
→ hellingshoek: verhouding prijzen goederen → hoeveel van het ene goed opgeven om
eenheid van ander goed te verkrijgen
→ optimalisatie nut + keuzes maken
, -absolute waarde van de helling van de budgetrechte = objectieve ruilverhouding op de markt
= marginale substitutiegraad
→ marginale opportuniteitskost voor de consument van een extra eenheid van goed 1
uitgedrukt in goed 2, het aantal van goed 2 dat men opgeeft voor goed 1
-1ste Wet van Gossen: het marginaal nut van een goed daalt naarmate de consumptie ervan
stijgt
-2de Wet van Gossen: Een consument die zijn nut wil maximaliseren zal zijn bestedingen
zodanig alloceren dat de laatste eurocent die aan de verschillende goederen wordt besteed
overal eenzelfde marginaal nut oplevert (ordinaal nut: goederen bundels rangschikken, maar
niet kwantificeren → kardinaal nut: numerieke waarde)
-de consument maximaliseert wanneer de marginale nuttigheden van elk goed per euro gelijk
zijn aan elkaar
→ subjectieve ruilverhouding (marginale nuttigheden) = objectieve ruilverhouding
(verhouding prijzen)
→ relatieve marktprijs = betalen om goed 2 te ruilen voor goed 1
-substitutie-effect = veranderende prijzen + constante koopkracht (P1 daalt: goed 2 duurder,
meer goed 1, minder goed 2, stijgende vraag goed 1)
-inkomenseffect = veranderende koopkracht + constante prijzen (P1 daalt: koopkracht stijgt,
meer goederen kopen)
-horizontale opsomming van individuele vraagcurve resulteert in marktvraag → positieve
netwerkeffecten zorgen voor meer dan horizontale optelling + publieke goederen zorgen voor
minder dan horizontale optelling (= niet-rivaal: consumptie door ene persoon vermindert het nut
voor de andere niet = verticaal optellen)
-preferentieveld: verzameling alle mogelijke combinaties goederen en diensten waaruit een
consument kan kiezen gebaseerd op zijn/haar voorkeuren en smaak → houdt geen rekening
met prijzen/inkomen
→ consumentengedrag analyseren, optimale keuze bepalen met budgetbeperking
-substitutie(vervangen)verhouding: beschrijft hoeveelheid van het ene goed die een consument
bereid is te ruilen voor een eenheid van een ander goed terwijl het algemeen welzijn of de
tevredenheid van de consument constant blijft = uitdrukking subjectieve verhouding (bredere
betekenis)
-marginale substitute graad: de mate waarin een consument bereid is één goed op te geven
voor een ander MRS =ΔY/ΔX
→ keuze en nut + indifferentiecurves
-Engel-curve: economische grafiek die de relatie weergeeft tussen het inkomen van een
consument en de hoeveelheid van een bepaald goed die de consument koopt, terwijl andere
factoren (prijzen, voorkeuren) constant blijven → hoe verandert de vraag naar een goed als het
inkomen verandert Q=f(I) ⇒ inkomenselasticiteit vraag en consumptiepatronen begrijpen
→ normale goederen: vraag stijgt bij stijging inkomen = positieve helling
→ inferieure goederen: vraag neemt af naarmate inkomen stijgt (consumenten stappen over
naar alternatieven) = negatieve helling
→ noodzakelijke goederen: vraag naar goederen neemt toe met het inkomen, maar in een lager
tempo = buiging curve
-normatieve analyse: zoals het zou moeten zijn (waardeoordelen: op basis van moreel ethische
of subjectieve criteria)
-positieve analyse: zoals het is (feiten)
-statische analyse: ceteris paribus: binnen een bepaalde tijdsperiode bestudeerd, zonder
veranderingen doorheen de tijd ⇒ beschrijven en analyseren relatie variabelen in evenwicht
(vraag = aanbod)
-dynamische analyse: onderzoekt evolutie economische variabelen doorheen de tijd
-deductieve methode: men gaat van een algemene regel/theorie naar een specifiek geval →
conclusie is noodzakelijk waar
-inductieve methode: men gaat van een specifieke gevallen of waarnemingen naar een
algemene regel/conclusie → conclusie is waarschijnlijk waar, maar niet zeker
-stabilisatieprobleem: volledige aanwending/evenwicht van de schaarse middelen
-allocatieprobleem: toewijzing/verdelen van schaarse middelen
-verdelingsprobleem: distributie economische goederen tussen economische subjecten
-productiefunctie: outputs vs inputs ⇒ X = f(L arbeid, N natuur, K kapitaal) Cobb-Douglas
-productiemogelijkhedencurve: -lineair: constante opportuniteitskosten
-convex: afnemende opportuniteitskosten
-concaaf: toenemende opportuniteitskosten
-gemengde economie: marktwerking met overheidsinterventie
-centraal geleide economie: plan centraal overheidsorgaan over de productie en verdeling van
goederen en diensten: motivatieprobleem, informatieprobleem, rantsoeneringsprobleem
-rantsoeneringsprobleem: beschikbare hoeveelheid voldoet niet aan de vraag ⇒ verdelen
-partiële analyse: beschouwt enkel het effect van prijs van het goed op de vraag naar het goed
-vraagcurve:
-verschuiving van curve: hele curve verschuift
→ externe factor verandert, waardoor vraag/aanbod
verandert
Vb. vraag: inkomen verandert, wijziging voorkeuren
aanbod: wijziging productiekosten, technologie
-aanbodcurve:
-verschuiving langs curve: van 1 punt naar de andere
→ verandering in prijs
-marktevenwicht: Xa (p) = Xv (p)
,2 Marktmechanisme
△𝑥𝑣
𝑝𝑟𝑜𝑐𝑒𝑛𝑡𝑢𝑒𝑙𝑒 𝑣𝑒𝑟𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑛 𝑔𝑒𝑣𝑟𝑎𝑎𝑔𝑑𝑒 ℎ𝑜𝑒𝑣𝑒𝑒𝑙ℎ𝑒𝑖𝑑 𝑥𝑣 △𝑥𝑣 𝑝
ε𝑣𝑝 = 𝑝𝑟𝑜𝑐𝑒𝑛𝑡𝑢𝑒𝑙𝑒 𝑣𝑒𝑟𝑎𝑛𝑑𝑒𝑟𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑛 𝑝𝑟𝑖𝑗𝑠
= △𝑝 = △𝑝
· 𝑥𝑣
𝑝
|ε| < 1 = prijsinelastische vraag
|ε| > 1 = prijselastische vraag
|ε| = 1 unitair elastische vraag (% verandering in P = % verandering in V)
|ε| = ∞ wanneer prijs = constant (perfect prijselastisch)
|ε | = 0 wanneer vraag is constant (perfect prijsinelastisch)
-prijselastisch aanbod: elastisch wanneer de hoeveelheid proportieel meer toeneemt dan de
prijstoename, inelastisch wanneer de hoeveelheid proportioneel minder toeneemt dan de
prijstoename → neemt toe met flexibiliteit (aanpassen) en mobiliteit (verplaatsen)
-kruiselingse elasticiteit: met hoeveel % verandert de vraag naar goed i, indien de prijs van goed
j stijgt met 1% (substituten: +, complement: -, onafhankelijke goederen: 0)
-inkomenselasticiteit: met hoeveel % verandert de vraag, indien het inkomen v/d consumenten
stijgt met 1% noodzakelijke goederen: 0 <= ε <= 1
luxegoederen: 1 < ε < ∞
inferieure goederen -∞ < ε < 0
-directe prijsreglementering: minimum- en maximumprijzen
-indirecte prijsinterventies: indirecte belastingen en subsidies
-accijnzen: constante belasting per eenheid product
-‘ad-valorem’ belasting: %-belasting op productwaarde
-producentensurplus: gebied onder evenwichtsprijs + boven aanbodcurve = verschil ontvangen
prijs en minimale prijs
-consumentensurplus: verschil betalingsbereidheid en betaalde prijs
-quota: beperking die door de overheid of internationale instantie wordt opgelegd aan de
hoeveelheid of waarde van een bepaald goed die in een specifieke periode mag worden
geproduceerd, geïmporteerd, geëxporteerd (handelsbeleid of marktregulering)
-inkomenseffect: effect verandering reële inkomen van consument op de gevraagde
hoeveelheid van een goed of een dienst (P = cte)
+ wanneer het inkomen stijgt, neemt de vraag naar een goed toe (normale goederen)
- wanneer het inkomen stijgt, neemt de vraag naar een goed af (inferieure goederen)
-substitutieeffect: effect verandering relatieve prijzen, waardoor duurdere goederen worden
vervangen door alternatieven (inkomen = cte)
+ wanneer de prijs van een goed daalt, neemt de vraag naar dat goed toe (normaal goed)
- wanneer de prijs van een goed stijgt, neemt de vraag naar dat goed toch toe (giffen goed)
,3 Consumentengedrag
-waardeparadox: sommige goederen hebben een lage marktwaarde en een hoog nut (lucht,
water) + andere goederen hebben een hoge marktwaarde en een laag nut(diamanten)
-verloop indifferentiecurve: -dalend: meer consumptie van goed 1 nodig om het nut
constant te houden indien minder van goed 2 beschikbaar is voor
consumptie
-convex: de betalingsbereidheid van de consument voor
extra eenheden van een willekeurig goed daalt naarmate zij er
reeds meer van consumeert (Hoeveel is de consument maximaal
bereid op te geven van goed 2 voor een extra eenheid van goed 1)
→ opportuniteitskost
-subjectieve ruilverhouding: mate waarin een consument bereid is een aantal eenheden van
een goed op te geven in ruil voor één extra eenheid van een ander goed, terwijl het nut gelijk
blijft (hangt af van persoonlijke voorkeuren)
-nutsfunctie: een nuts functie legt de relatie tussen de consumptie van diverse hoeveelheden
van diverse goederen en het totale nut verkregen door die consumptie
-marginale substitutiegraad:
-budgetrechte:
→ hellingshoek: verhouding prijzen goederen → hoeveel van het ene goed opgeven om
eenheid van ander goed te verkrijgen
→ optimalisatie nut + keuzes maken
, -absolute waarde van de helling van de budgetrechte = objectieve ruilverhouding op de markt
= marginale substitutiegraad
→ marginale opportuniteitskost voor de consument van een extra eenheid van goed 1
uitgedrukt in goed 2, het aantal van goed 2 dat men opgeeft voor goed 1
-1ste Wet van Gossen: het marginaal nut van een goed daalt naarmate de consumptie ervan
stijgt
-2de Wet van Gossen: Een consument die zijn nut wil maximaliseren zal zijn bestedingen
zodanig alloceren dat de laatste eurocent die aan de verschillende goederen wordt besteed
overal eenzelfde marginaal nut oplevert (ordinaal nut: goederen bundels rangschikken, maar
niet kwantificeren → kardinaal nut: numerieke waarde)
-de consument maximaliseert wanneer de marginale nuttigheden van elk goed per euro gelijk
zijn aan elkaar
→ subjectieve ruilverhouding (marginale nuttigheden) = objectieve ruilverhouding
(verhouding prijzen)
→ relatieve marktprijs = betalen om goed 2 te ruilen voor goed 1
-substitutie-effect = veranderende prijzen + constante koopkracht (P1 daalt: goed 2 duurder,
meer goed 1, minder goed 2, stijgende vraag goed 1)
-inkomenseffect = veranderende koopkracht + constante prijzen (P1 daalt: koopkracht stijgt,
meer goederen kopen)
-horizontale opsomming van individuele vraagcurve resulteert in marktvraag → positieve
netwerkeffecten zorgen voor meer dan horizontale optelling + publieke goederen zorgen voor
minder dan horizontale optelling (= niet-rivaal: consumptie door ene persoon vermindert het nut
voor de andere niet = verticaal optellen)
-preferentieveld: verzameling alle mogelijke combinaties goederen en diensten waaruit een
consument kan kiezen gebaseerd op zijn/haar voorkeuren en smaak → houdt geen rekening
met prijzen/inkomen
→ consumentengedrag analyseren, optimale keuze bepalen met budgetbeperking
-substitutie(vervangen)verhouding: beschrijft hoeveelheid van het ene goed die een consument
bereid is te ruilen voor een eenheid van een ander goed terwijl het algemeen welzijn of de
tevredenheid van de consument constant blijft = uitdrukking subjectieve verhouding (bredere
betekenis)
-marginale substitute graad: de mate waarin een consument bereid is één goed op te geven
voor een ander MRS =ΔY/ΔX
→ keuze en nut + indifferentiecurves
-Engel-curve: economische grafiek die de relatie weergeeft tussen het inkomen van een
consument en de hoeveelheid van een bepaald goed die de consument koopt, terwijl andere
factoren (prijzen, voorkeuren) constant blijven → hoe verandert de vraag naar een goed als het
inkomen verandert Q=f(I) ⇒ inkomenselasticiteit vraag en consumptiepatronen begrijpen
→ normale goederen: vraag stijgt bij stijging inkomen = positieve helling
→ inferieure goederen: vraag neemt af naarmate inkomen stijgt (consumenten stappen over
naar alternatieven) = negatieve helling
→ noodzakelijke goederen: vraag naar goederen neemt toe met het inkomen, maar in een lager
tempo = buiging curve
