POLITIEKE GESCHIEDENIS VAN
BELGIË – SAMENVATTING
1. DE BELGISCHE REVOLUTIE
1.1 ACHTERGRONDEN, OORZAKEN & AANLEIDING
1777: Ferrariskaart
• Eerste historische bron
• Militair doel
• Hier al de vorm van het onafhankelijke België te zien
• Aparte politieke entiteit, zuidelijk deel van Nederlanden
• Geen deel van Frankrijk, Duitsland of Nederland
• België was geen kunstmatig geheel tot 1830
1.1.1 AFBRAAK VAN HET ANCIEN REGIME
Kenmerken Ancien régime
• Grootgrondbezit adel & kerk
• Beperkte stedelijkheid
• Standen met privileges
• Vorstelijk absolutisme
Omwenteling vanaf einde 18e eeuw
• Start gemechaniseerde grootindustrie
• Expansie kapitalisme
• Nieuwe sociale verhoudingen
• Verstedelijking
• Franse revolutie als mijlpaal: gooit bestaande structuren in Europa weg
• Instellingen nieuwe Franse republiek worden ingevoerd in de veroverde Zuidelijke Nederlanden
• Zuidelijke Nederlanden tussen 1795-1814 bij Frankrijk ingelijfd
• BE revolutie als verdere afbraak AR
• 1815-48: periode van restauratie in Europa
BELEID VAN WILLEM I
Tijdlijn
• 1789: Brabantse Revolutie & Verenigde Nederlandse Staten
• 1790: Militaire herovering & herstel van het gezag van de Habsburgers
• 1792: Franse bezetting
• 1793: Militaire herovering & herstel van gezag Habsburgers
• 1794: Franse bezetting & (1975) aanhechting bij Franse Republiek
• 1799-04: Franse Republiek wordt Franse Keizerrijk, Napoleon
• 1814: Militaire verovering door geallieerde legers & voorlopig bestuur
• 1815: Congres van Wenen: Koninkrijk der Nederlanden
• 1830: ???
1
,Veel revolutie maken het Koninkrijk onstabiel
• 1814: val van Napoleon zorgt ervoor dat Noordelijk & Zuidelijke Nederlanden + prinsenbisdom
• Het zuiden is liberaler dan het Noorden, logisch want onder controle van Frankrijk gestaan
• Luik samenvoegen tot Koninkrijk der Nederlanden
• Olv. Willem I van Oranje
• Doel was bufferzone tegen Frankrijk
• Noord & Zuid moeten op dezelfde manier behandeld worden
• Grenzen vastgelegd tijdens congres van Wenen
• Was eigenlijk een schepping van de grote mogendheden
• Heilige alliantie (= Rusland, Pruisen & Oostenrijk) willen FR terugdraaien tot voor de revolutie
• Samensmelting is moeilijk want grote verschillen
Noord Zuid
Calvinistisch Katholiek
Taalhomogeniteit Taaldiversiteit
Afgestemd op koloniale handel Begin van Industriële revolutie
Regeervorm Willem I
• Koninkrijk der Nederlanden is een grondwettelijke maar geen parlementaire monarchie
• Verlichte politiek: zoveel mogelijk OH-controle op onderwijs, godsdienst & kerk.
• bv. °Société Générale = in Brussel gevestigde investeringsbank voor startende IR in Zuiden
• Maar ook trekken van VA: er is een grondwet maar vorst heerst
o Staten-Generaal (= parlement) heeft geen reële macht
o Streeft naar versterken natiebesef door oa. taalpolitiek = overal NL praten ook in BXL
o Belgen hebben meer inwoners maar evenveel parlementsleden (55) als NL
o Noord & Zuid elk eigen hoofdstad
• GEVOLG: parlement weinig te zeggen tov. de koning
• GEVOLG: protest, vooral in het Zuiden (niet Wallonië maar België) van het land
• Willem weigert liberale eisen want dan zou koninkrijk gedomineerd worden door Belgen
• Protestante vorst geeft niet toe aan Katholieken
Reactie van het volk
• Groei van dubbele oppositie (= katholieken + liberalen) in Zuiden
• GEVOLG: creatie liberaal-katholieke stroming
• Vooral jonge generaties, eisen ministeriële verantwoordelijkheid & vrijheid van de drukpers
• Kerk verzet zich tegen principe van godsdienstvrijheid maar roept het dan wel weer in om
staatsvoogdij af te schudden & kerkelijke invloed in openbaar leven (onderwijs) te herstellen
• Monsterverbond = UNIEK: katholieken en liberalen vinden elkaar in de unie van opposities rond
het begrip vrijheid, liberalen willen een moderne staat en kerk streeft herstel vroegere invloed na.
• GEVOLG monsterverbond: volledige Zuiden vormt blok tegen Noorden
• GEVOLG: er raakt niets gestemd
REVOLUTIEJAAR 1830
• Frankrijk: Julirevolutie → burgerkoning aan de macht
• Doordat deze revolutie slaagt wordt Willem nerveus
• 1830: sociale onrust door slechte economische toestand
• Strenge winter → slechte gewassen → voedselprijs stijgt → voedselrellen
• Conservatieve autoriteiten kunnen elkaar niet helpen want overal rellen
• Ontevredenheid van het volk speelt in voordeel voor de revolutie
2
,1.2 VERLOOP VAN DE REVOLUTIE
1.2.1 VERLOOP VAN DE REVOLUTIE
Juli 1830: revolutie in Parijs
• 27-29 juli: binnenstad in opstand maar leger kan ze niet overheersen
• Na 3 dagen valt de monarchie voor gematigdere Franse vorst voor Parlementaire monarchie
• Zorgt voor revolutiegolf in Europa, ook bij ons
Augustus 1830: machtsvacuüm in Brussel
• Start: Stomme van Portici
• In Brussel wisten ze dat de tekst gevoelig lag omdat hij vol dit met patriottische retoriek
• GEVOLG: schrik voor rellen => Willem stuurt troepen
• GEVOLG: radicalisering van de opstand
• Burgerwacht neemt stad over
• Evolutie tot afscheidingsbeweging
23-26 september 1830: septemberdagen
• Hollandse troepen falen Brussel in te nemen
• Revolutie veralgemeent zich tot het Zuiden, Noorden verliest grip en trekt zich terug
• 26/9: Voorlopig bewind
• 4/10: uitroepen onafhankelijkheid + uitschrijven verkiezingen voor Nationaal Congres
Taak voorlopig bewind
• First job: opstellen van grondwet die liberalen & katholieken tevreden houdt
• !! heel liberale grondwet voor die tijd
• 7/2/1831: uitvaardigen Grondwet
• Keuze voor een vorst (Britse model): Leopold van Saksen-Coburg, legt op 21/7/1831 eed af
• Dag van eedaflegging is nu nationale feestdag
1.2.2 INTERNATIONALE CONSTELLATIE
4 beslissende momenten
• Instelling van een voorlopige regering lijkt vanzelfsprekend maar is dat niet
• Verkiezing nationaal congres onafhankelijk ook gevolg van gunstige
• Aanvaarding van de Grondwet internationale constellatie
• Keuze voor een vorst
Verdeeldheid bij de mogendheden
• Opgericht als anti-Frans bolwerk
• Ontbinding dus onmogelijk zonder instemming van de mogendheden
• Maar: Heilige Alliantie aan de kant van Willem
o Rusland overweegt militair in te grijpen maar moet al brandjes blussen in Polen
o Pruisen overweegt maar is bang zelf onrust te creëren
• Frankrijk is pro want zien die anti-Franse barrières graag verdwijnen
• FR dreigt zelfs met oorlog als andere mogendheden ingrijpen
• Londen aan Belgische kant
3
, 1810: Geopolitiek in Antwerpen
“Antwerpen is een geladen vuurwapen, gericht op hart van Engeland”
• Strategische ligging
• Britten willen België & zijn bereid om KdN op te geven
• UK wil absoluut vermijden dat België in Franse handen valt
• Later (1914) ziet DU Antwerpen als Britse constructie om snel het Ruhrgebied binnen te vallen
Militaire belangen van steden Maastricht & Luxemburg
• Antwerpen mag nooit een militaire rol krijgen
• Grens met NL is absurd (uitsteeksel Maastricht) omdat het niet bij BE mag horen
• Waarom zijn de grenzen zo getrokken? FR wint in situatie van onafhankelijkheid voor BE daarom
moeten er in Maastricht DU militairen gezet worden om FR tegen te kunnen houden indien oorlog
November 1830: internationale conferentie Londen
• 5 grote mogendheden + 2 betrokken partijen komen samen in Londen om oplossing te vinden
• Roepen op tot wapenstilstand en erkennen daardoor het België als toekomstige staat
• Werken met regelingen van grenzen en verdeling staatschuld
• Opleggen eeuwigdurende neutraliteit om te vermijden dat BE in FR invloedsfeer komt
Verzet België
• Weigert grenzen van 1790 te aanvaarden
• Eist Zeeuws-Vlaanderen, Maastricht, Luxemburg etc. op
• Sluiten Oranjedynastie uit voor de Belgische troon
• Onenigheid over koning: FR koning aanvaardt troon voor zijn zoon niet want kan leiden tot oorlog
• Oplossing: Britse kandidaat => Nationaal Congres gaat hier ook mee akkoord = XXVIII-artikelen
Verzet Willem I
• Aanvaardt XXVIII-artikelen niet en verbreekt wapenstilstand => valt BE binnen
• BE heeft slecht georganiseerde troepen en de Nederlanders trekken snel op
• Leopold I verzoekt Franse expeditie-macht om te komen helpen
o 10-daagse veldtocht
o Franse ingrijpen wordt vaak gezien als annexatie van BE
• Nu wordt BE des te meer een buffer tussen NL & FR
• GEVOLG: gunstigere regels: XXIV-artikelen
XXIV-artikelen = verdrag waarin België deel van Groothertogdom Luxemburg & Limburg-over-de-
Maas verliest
• BE keurt dit goed onder internationale druk
• Deze ook verworpen door Willem maar dan zijn de andere mogendheden er klaar mee
• GEVOLG: Nederlanders worden verdreven uit Antwerpen
• GEVOLG: Willem I aanvaardt in 1838 de voorwaarden (onder veel druk)
• 19/3/1839: BE & NL teken verdrag dat scheiding tussen landen bezegelt, geldt tot WOI
4
BELGIË – SAMENVATTING
1. DE BELGISCHE REVOLUTIE
1.1 ACHTERGRONDEN, OORZAKEN & AANLEIDING
1777: Ferrariskaart
• Eerste historische bron
• Militair doel
• Hier al de vorm van het onafhankelijke België te zien
• Aparte politieke entiteit, zuidelijk deel van Nederlanden
• Geen deel van Frankrijk, Duitsland of Nederland
• België was geen kunstmatig geheel tot 1830
1.1.1 AFBRAAK VAN HET ANCIEN REGIME
Kenmerken Ancien régime
• Grootgrondbezit adel & kerk
• Beperkte stedelijkheid
• Standen met privileges
• Vorstelijk absolutisme
Omwenteling vanaf einde 18e eeuw
• Start gemechaniseerde grootindustrie
• Expansie kapitalisme
• Nieuwe sociale verhoudingen
• Verstedelijking
• Franse revolutie als mijlpaal: gooit bestaande structuren in Europa weg
• Instellingen nieuwe Franse republiek worden ingevoerd in de veroverde Zuidelijke Nederlanden
• Zuidelijke Nederlanden tussen 1795-1814 bij Frankrijk ingelijfd
• BE revolutie als verdere afbraak AR
• 1815-48: periode van restauratie in Europa
BELEID VAN WILLEM I
Tijdlijn
• 1789: Brabantse Revolutie & Verenigde Nederlandse Staten
• 1790: Militaire herovering & herstel van het gezag van de Habsburgers
• 1792: Franse bezetting
• 1793: Militaire herovering & herstel van gezag Habsburgers
• 1794: Franse bezetting & (1975) aanhechting bij Franse Republiek
• 1799-04: Franse Republiek wordt Franse Keizerrijk, Napoleon
• 1814: Militaire verovering door geallieerde legers & voorlopig bestuur
• 1815: Congres van Wenen: Koninkrijk der Nederlanden
• 1830: ???
1
,Veel revolutie maken het Koninkrijk onstabiel
• 1814: val van Napoleon zorgt ervoor dat Noordelijk & Zuidelijke Nederlanden + prinsenbisdom
• Het zuiden is liberaler dan het Noorden, logisch want onder controle van Frankrijk gestaan
• Luik samenvoegen tot Koninkrijk der Nederlanden
• Olv. Willem I van Oranje
• Doel was bufferzone tegen Frankrijk
• Noord & Zuid moeten op dezelfde manier behandeld worden
• Grenzen vastgelegd tijdens congres van Wenen
• Was eigenlijk een schepping van de grote mogendheden
• Heilige alliantie (= Rusland, Pruisen & Oostenrijk) willen FR terugdraaien tot voor de revolutie
• Samensmelting is moeilijk want grote verschillen
Noord Zuid
Calvinistisch Katholiek
Taalhomogeniteit Taaldiversiteit
Afgestemd op koloniale handel Begin van Industriële revolutie
Regeervorm Willem I
• Koninkrijk der Nederlanden is een grondwettelijke maar geen parlementaire monarchie
• Verlichte politiek: zoveel mogelijk OH-controle op onderwijs, godsdienst & kerk.
• bv. °Société Générale = in Brussel gevestigde investeringsbank voor startende IR in Zuiden
• Maar ook trekken van VA: er is een grondwet maar vorst heerst
o Staten-Generaal (= parlement) heeft geen reële macht
o Streeft naar versterken natiebesef door oa. taalpolitiek = overal NL praten ook in BXL
o Belgen hebben meer inwoners maar evenveel parlementsleden (55) als NL
o Noord & Zuid elk eigen hoofdstad
• GEVOLG: parlement weinig te zeggen tov. de koning
• GEVOLG: protest, vooral in het Zuiden (niet Wallonië maar België) van het land
• Willem weigert liberale eisen want dan zou koninkrijk gedomineerd worden door Belgen
• Protestante vorst geeft niet toe aan Katholieken
Reactie van het volk
• Groei van dubbele oppositie (= katholieken + liberalen) in Zuiden
• GEVOLG: creatie liberaal-katholieke stroming
• Vooral jonge generaties, eisen ministeriële verantwoordelijkheid & vrijheid van de drukpers
• Kerk verzet zich tegen principe van godsdienstvrijheid maar roept het dan wel weer in om
staatsvoogdij af te schudden & kerkelijke invloed in openbaar leven (onderwijs) te herstellen
• Monsterverbond = UNIEK: katholieken en liberalen vinden elkaar in de unie van opposities rond
het begrip vrijheid, liberalen willen een moderne staat en kerk streeft herstel vroegere invloed na.
• GEVOLG monsterverbond: volledige Zuiden vormt blok tegen Noorden
• GEVOLG: er raakt niets gestemd
REVOLUTIEJAAR 1830
• Frankrijk: Julirevolutie → burgerkoning aan de macht
• Doordat deze revolutie slaagt wordt Willem nerveus
• 1830: sociale onrust door slechte economische toestand
• Strenge winter → slechte gewassen → voedselprijs stijgt → voedselrellen
• Conservatieve autoriteiten kunnen elkaar niet helpen want overal rellen
• Ontevredenheid van het volk speelt in voordeel voor de revolutie
2
,1.2 VERLOOP VAN DE REVOLUTIE
1.2.1 VERLOOP VAN DE REVOLUTIE
Juli 1830: revolutie in Parijs
• 27-29 juli: binnenstad in opstand maar leger kan ze niet overheersen
• Na 3 dagen valt de monarchie voor gematigdere Franse vorst voor Parlementaire monarchie
• Zorgt voor revolutiegolf in Europa, ook bij ons
Augustus 1830: machtsvacuüm in Brussel
• Start: Stomme van Portici
• In Brussel wisten ze dat de tekst gevoelig lag omdat hij vol dit met patriottische retoriek
• GEVOLG: schrik voor rellen => Willem stuurt troepen
• GEVOLG: radicalisering van de opstand
• Burgerwacht neemt stad over
• Evolutie tot afscheidingsbeweging
23-26 september 1830: septemberdagen
• Hollandse troepen falen Brussel in te nemen
• Revolutie veralgemeent zich tot het Zuiden, Noorden verliest grip en trekt zich terug
• 26/9: Voorlopig bewind
• 4/10: uitroepen onafhankelijkheid + uitschrijven verkiezingen voor Nationaal Congres
Taak voorlopig bewind
• First job: opstellen van grondwet die liberalen & katholieken tevreden houdt
• !! heel liberale grondwet voor die tijd
• 7/2/1831: uitvaardigen Grondwet
• Keuze voor een vorst (Britse model): Leopold van Saksen-Coburg, legt op 21/7/1831 eed af
• Dag van eedaflegging is nu nationale feestdag
1.2.2 INTERNATIONALE CONSTELLATIE
4 beslissende momenten
• Instelling van een voorlopige regering lijkt vanzelfsprekend maar is dat niet
• Verkiezing nationaal congres onafhankelijk ook gevolg van gunstige
• Aanvaarding van de Grondwet internationale constellatie
• Keuze voor een vorst
Verdeeldheid bij de mogendheden
• Opgericht als anti-Frans bolwerk
• Ontbinding dus onmogelijk zonder instemming van de mogendheden
• Maar: Heilige Alliantie aan de kant van Willem
o Rusland overweegt militair in te grijpen maar moet al brandjes blussen in Polen
o Pruisen overweegt maar is bang zelf onrust te creëren
• Frankrijk is pro want zien die anti-Franse barrières graag verdwijnen
• FR dreigt zelfs met oorlog als andere mogendheden ingrijpen
• Londen aan Belgische kant
3
, 1810: Geopolitiek in Antwerpen
“Antwerpen is een geladen vuurwapen, gericht op hart van Engeland”
• Strategische ligging
• Britten willen België & zijn bereid om KdN op te geven
• UK wil absoluut vermijden dat België in Franse handen valt
• Later (1914) ziet DU Antwerpen als Britse constructie om snel het Ruhrgebied binnen te vallen
Militaire belangen van steden Maastricht & Luxemburg
• Antwerpen mag nooit een militaire rol krijgen
• Grens met NL is absurd (uitsteeksel Maastricht) omdat het niet bij BE mag horen
• Waarom zijn de grenzen zo getrokken? FR wint in situatie van onafhankelijkheid voor BE daarom
moeten er in Maastricht DU militairen gezet worden om FR tegen te kunnen houden indien oorlog
November 1830: internationale conferentie Londen
• 5 grote mogendheden + 2 betrokken partijen komen samen in Londen om oplossing te vinden
• Roepen op tot wapenstilstand en erkennen daardoor het België als toekomstige staat
• Werken met regelingen van grenzen en verdeling staatschuld
• Opleggen eeuwigdurende neutraliteit om te vermijden dat BE in FR invloedsfeer komt
Verzet België
• Weigert grenzen van 1790 te aanvaarden
• Eist Zeeuws-Vlaanderen, Maastricht, Luxemburg etc. op
• Sluiten Oranjedynastie uit voor de Belgische troon
• Onenigheid over koning: FR koning aanvaardt troon voor zijn zoon niet want kan leiden tot oorlog
• Oplossing: Britse kandidaat => Nationaal Congres gaat hier ook mee akkoord = XXVIII-artikelen
Verzet Willem I
• Aanvaardt XXVIII-artikelen niet en verbreekt wapenstilstand => valt BE binnen
• BE heeft slecht georganiseerde troepen en de Nederlanders trekken snel op
• Leopold I verzoekt Franse expeditie-macht om te komen helpen
o 10-daagse veldtocht
o Franse ingrijpen wordt vaak gezien als annexatie van BE
• Nu wordt BE des te meer een buffer tussen NL & FR
• GEVOLG: gunstigere regels: XXIV-artikelen
XXIV-artikelen = verdrag waarin België deel van Groothertogdom Luxemburg & Limburg-over-de-
Maas verliest
• BE keurt dit goed onder internationale druk
• Deze ook verworpen door Willem maar dan zijn de andere mogendheden er klaar mee
• GEVOLG: Nederlanders worden verdreven uit Antwerpen
• GEVOLG: Willem I aanvaardt in 1838 de voorwaarden (onder veel druk)
• 19/3/1839: BE & NL teken verdrag dat scheiding tussen landen bezegelt, geldt tot WOI
4
