1e semester
Inleiding in de criminologie
Inleidend deel: Wat is criminaliteit en wat is criminologie?
HOOFDSTUK 1: Criminologie als ‘een huis met vele kamers’ (hoorcollege 22/09/’25)
1.1 Wat is de criminologie?
Wat bestudeert de criminologie?
• criminaliteit in de samenleving: criminelen (té negatief beladen woord?: niet enkel criminelen) en hun gedrag
(bv. misdrijven plegen)/ criminele activiteiten
• waarom bepaalde mensen misdaden plegen? oorzaken van criminaliteit?...
• beleid voor hoe criminaliteit tegengaan (belangrijke taak !!)
• hoe criminaliteitsbeleid eruit ziet (wat door overheid gebruikt), bestuderen in hoeverre de interventies
effectief zijn (doel bereiken)
• kijken hoe gewone burgers reageren op criminaliteit, in hoeverre burgers bang zijn
• hoe criminaliteit ontstaat (thema is vooral gelinkt aan de oorzaken van criminaliteit): oorzaken
• plaatsen aantrekkelijk voor criminaliteit, waarom?
• specialisaties op verschillende criminaliteitsfenomenen (bv. drugshandel, terrorisme…)
Wat doen criminologen?
• bestuderen de oorzaken van criminaliteit
• bestuderen gevolgen van criminaliteit & oorzaken van de gevolgen
• adhv resultaten criminaliteit proberen te voorkomen
• werken in preventiesectors, veiligheidsambtenaren, politie
• preventie op stedelijk niveau, sociaaleconomisch niveau
1.1.1 DE CRIMINOLOGIE ALS ZELFSTANDIGE DISCIPLINE?
Enkele definities, maar heel vreemd allemaal want…
• is intrinsiek multidisciplinair:
− eigen thema, geen materieel en formeel voorwerp
− set van assumpties (aannames/ veronderstellingen)
− geen eigen definitie, geen vast, natuurlijk onderwerp
Om criminaliteit de bestuderen heb je inzichten, methoden nodig uit verschillende wetenschappen, bv. zoals
psychologie, sociologie, politieke wetenschappen, rechten (om te weten wat strafrecht is)…
= multidisciplinair
Een wetenschap kan een ‘discipline’ genoemd worden als zij zowel over een eigen materieel als een formeel
voorwerp beschikt.
David Garland (1997) heeft 2 hoofdkenmerken binnen de criminologie besloten:
• het is een empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak: onderscheiden van strafrecht, moreel discours
(bekijken van normatief perspectief)
• focus op criminaliteit: door de staat gedefinieerde criminaliteit – hoofdthema is de criminaliteit (gedragingen
die door de overheid als criminaliteit wordt bestempeld): kleiner onderwerp
1
, 1e semester
1.1.2 TWEE GROTE PROJECTEN BINNEN DE CRIMINOLOGIE
1) Het “Lombrosiaanse project ”
• ‘Lombroso’ (einde 19e eeuw): eerste op systematische wijze die is gaan onderzoeken wat oorzaken zijn
van criminologisch gedrag + onderscheiden (niet) criminelen
• zocht naar de kenmerken van criminelen mannen (enkel aandacht voor mannen)
• fundamenteel onderzoek, meer theoretisch
2) Het “Gouvernementele project”
• theoretische vragen binnen criminologie beantwoorden
• veel meer hands-on
• beleidsmakers helpen voor concrete oplossingen te vinden voor criminaliteit: beheersbaarheid van
criminaliteit en criminelen
Deze twee projecten zijn (toevallig) samengekomen: twijfels van mensen. Zo is criminologie ontstaan als een
discipline.
1.1.3 EEN BEROEMDE DEFINITIE EN EEN EIGEN INVULLING
Criminology is the study of the process of law-making, law-breaking and law-enforcing (Sutherland, 1937), maar…
• té breed: kan geen verschil maken tussen strafrecht en andere taken van recht, bv. law-making is heel breed
genomen
• ook té smal: alleen aandacht voor de wetaanduiding, en niet voor de maatschappelijke reacties op
criminaliteit
Definitie (prof Paoli): de studie van gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zij of als schadelijk/ deviant/
verkeerd worden ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de (de-)criminalisering, controle en preventie ervan en
de andere maatschappelijke reacties erop.
Het (normatieve) einddoel: schadebeperking in brede zin (voor slachtoffers, daders en maatschappij).
1.1.4 DRIE HOOFDTHEMA’S
1) Onderzoek naar criminaliteit/ daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen (longitudinaal onderzoek)
2) Onderzoek naar de processen van (de-)criminalisering: hoe worden bepaalde mensen bestempeld?
3) Onderzoek naar het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op criminaliteit: gevangenisstraffen ipv
lichamelijke straffen (zie boek: La naissance de la prison)
1.1.5 ACHT ONDERZOEKSLIJNEN BINNEN LINC
a) Mensenrechten en justitie in transitie
b) Ernstige en georganiseerde misdaad
c) Jeugdcriminologie en jeugdrecht
d) Herstelrecht en victimologie
e) Bestuurlijke en strafrechtelijke rechtshandhaving in Europees en vergelijkend perspectief
f) Beleid en management in het criminologische domein
g) Criminologische diagnostiek en gedragsinterventies
h) Bestraffing en controle
2
, 1e semester
Deze werken multidisciplinair adhv verschillende (kwalitatieve/ kwantitatieve) methodes. Ze vertrekken vanuit
ontologische en epistemologische uitgangspunten (oorzaken, gevolgen, interventies…). Afhankelijk van de
onderzoeksvragen variëren:
− de onderzoeksmethoden
− de relatieve ontologische en epistemologische uitgangspunten
− de onderzoeksaanpak
2. Wat doen criminologen
• overheid, justitie en politie, bv. federale politie, analisten, slachtofferonthaal, beleidsadviseurs,
gevangeniswezen…
• bijzondere jeugdzorg, bv. sociale dienst jeugdrechtbank, hulpverlener gemeenschapsinstelling…
• non-profitinstellingen, bv. hulpverlener, adviseur…
• privésector, bv. private beveiliging, compliance…
Criminologisch onderzoek is noodzakelijk multidisciplinair, vanuit meerdere paradigma’s (hoe wereld eruit ziet) en
aan de hand van verschillende methodes. Ze oefenen heel veel verschillende jobs in verschillende domeinen.
1) Vanuit onderzoek:
» meerdere onderzoeksthema’s, adhv meerdere onderzoeksmethodes
» vanuit meerdere disciplines
» vanuit meerdere paradigma’s (waarden, opvattingen over mens en maatschappij)
2) Vanuit de arbeidsmarkt:
» meerdere domeinen
» meerdere types van functies
Conclusie deel 1:
• is de study of the process of law-making… = én ook sociale constructieve, onveiligheid, deviantie
• twee hoofdkenmerken: empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak & focus op criminaliteit
• maar “huis met vele kamers”: onderzoek van verschillende thema’s met verschillende methodes
3
, 1e semester
HOOFDSTUK 2: Inleiding tot de wetenschapsfilosofie
2.1 Wat is criminaliteit? (hoorcollege 26/09/’25)
2.1.1 ‘CRIMINALITEIT’ IN WEZEN BETWIST?
Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist” (Gallie, 1956) 1:
• normatief: geen objectief concept (vele hebben dit lang ontkent: beschouwd als on-objectief feit)
• complex: er zijn vele opvattingen rond criminaliteit (politieke, maatschappelijke, moreel…) = moeilijk om
de kern van criminaliteit te herkennen
Normativiteit (CURSUS): “Veel criminologen hebben vaak gedaan alsof hun wetenschap puur objectief
en neutraal was, hoewel criminologie altijd te maken heeft gehad met waarden en normen.”
Criminaliteit is een uitdrukking die we gebruiken om afkeuring uit te drukken.
2.1.2 DE LEGALISTISCHE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT, DE BEPERKINGEN ERVAN, EN DE CONSTRUCTIVISTISCHE
REACTIES EROP
Strafrechtelijke definities van criminaliteit stellen een “anker” (Reiner, gaat verder op Gallie):
• Een vast punt
• Ondanks gebrek aan eensgezindheid
• Op mechanische wijze
• Vertrekken vanuit officiële definities van criminaliteit, bv. “criminaliteit is een daad of een nalatigheid, die
wordt beschouwd als een misdrijf dat wordt bestraft via het strafrecht” (formalistische definitie van
criminaliteit: geeft geen inhoudelijke reden waarom)
• Criminaliteit samenvatten als inbreuk op de strafwet(ten) DUS definiëren als gedrag dat door het strafwetboek
en andere strafwetten als strafbaar wordt opgesteld
Criminaliteit is “een daad of een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf dat wordt bestraft via het
strafrecht”.
Criminologen gebruiken vaak strafrechtelijke definities MAAR er zijn beperkingen:
− Elementen van nalatigheid, maar ook van misdrijf (zie voorbeeld 1)
− Behandelt adhv 2 verschillende procedures (zie voorbeeld 2)
− Kan als volledig legitiem gezien worden na enkele jaren (zie voorbeeld 3, 4)
− Schadevolle feiten niet vaak behandelen als vorm van criminaliteit (zie voorbeeld 5)
− Controversiële statements (zie voorbeeld 6)
− Socrates, Christus, Nelson Mandela, Martin Luther King : voor overheid van hun tijd waren ze crimineel
(gevangenisstraf) – bijdragen aan maatschappij, maar toch TOEN als crimineel behandelt
Beperkingen van strafrechtelijke definities van criminaliteit:
• Gaat niet dieper in op ware aard van criminaliteit: formalistische definities (misdrijf omdat het strafrecht het
zo vooropstelt)
• Dynamisch: veranderen in loop van de tijd (misdrijven kunnen op een bepaald ogenblik uit het strafwetboek
verdwijnen)
• Niet steeds duidelijk: kan crimineel zijn én tegelijk met burgerlijk recht, bv. in één gemeente als gaswet
behandelt worden, in andere gemeente op strafrechtelijke weg behandelt worden
1
“essentially contested”: concepten omschrijven die in abstracte en theoretische termen worden aangenomen,
maar waarover geen consensus bestaat omdat ze normatief en complex zijn.
4
Inleiding in de criminologie
Inleidend deel: Wat is criminaliteit en wat is criminologie?
HOOFDSTUK 1: Criminologie als ‘een huis met vele kamers’ (hoorcollege 22/09/’25)
1.1 Wat is de criminologie?
Wat bestudeert de criminologie?
• criminaliteit in de samenleving: criminelen (té negatief beladen woord?: niet enkel criminelen) en hun gedrag
(bv. misdrijven plegen)/ criminele activiteiten
• waarom bepaalde mensen misdaden plegen? oorzaken van criminaliteit?...
• beleid voor hoe criminaliteit tegengaan (belangrijke taak !!)
• hoe criminaliteitsbeleid eruit ziet (wat door overheid gebruikt), bestuderen in hoeverre de interventies
effectief zijn (doel bereiken)
• kijken hoe gewone burgers reageren op criminaliteit, in hoeverre burgers bang zijn
• hoe criminaliteit ontstaat (thema is vooral gelinkt aan de oorzaken van criminaliteit): oorzaken
• plaatsen aantrekkelijk voor criminaliteit, waarom?
• specialisaties op verschillende criminaliteitsfenomenen (bv. drugshandel, terrorisme…)
Wat doen criminologen?
• bestuderen de oorzaken van criminaliteit
• bestuderen gevolgen van criminaliteit & oorzaken van de gevolgen
• adhv resultaten criminaliteit proberen te voorkomen
• werken in preventiesectors, veiligheidsambtenaren, politie
• preventie op stedelijk niveau, sociaaleconomisch niveau
1.1.1 DE CRIMINOLOGIE ALS ZELFSTANDIGE DISCIPLINE?
Enkele definities, maar heel vreemd allemaal want…
• is intrinsiek multidisciplinair:
− eigen thema, geen materieel en formeel voorwerp
− set van assumpties (aannames/ veronderstellingen)
− geen eigen definitie, geen vast, natuurlijk onderwerp
Om criminaliteit de bestuderen heb je inzichten, methoden nodig uit verschillende wetenschappen, bv. zoals
psychologie, sociologie, politieke wetenschappen, rechten (om te weten wat strafrecht is)…
= multidisciplinair
Een wetenschap kan een ‘discipline’ genoemd worden als zij zowel over een eigen materieel als een formeel
voorwerp beschikt.
David Garland (1997) heeft 2 hoofdkenmerken binnen de criminologie besloten:
• het is een empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak: onderscheiden van strafrecht, moreel discours
(bekijken van normatief perspectief)
• focus op criminaliteit: door de staat gedefinieerde criminaliteit – hoofdthema is de criminaliteit (gedragingen
die door de overheid als criminaliteit wordt bestempeld): kleiner onderwerp
1
, 1e semester
1.1.2 TWEE GROTE PROJECTEN BINNEN DE CRIMINOLOGIE
1) Het “Lombrosiaanse project ”
• ‘Lombroso’ (einde 19e eeuw): eerste op systematische wijze die is gaan onderzoeken wat oorzaken zijn
van criminologisch gedrag + onderscheiden (niet) criminelen
• zocht naar de kenmerken van criminelen mannen (enkel aandacht voor mannen)
• fundamenteel onderzoek, meer theoretisch
2) Het “Gouvernementele project”
• theoretische vragen binnen criminologie beantwoorden
• veel meer hands-on
• beleidsmakers helpen voor concrete oplossingen te vinden voor criminaliteit: beheersbaarheid van
criminaliteit en criminelen
Deze twee projecten zijn (toevallig) samengekomen: twijfels van mensen. Zo is criminologie ontstaan als een
discipline.
1.1.3 EEN BEROEMDE DEFINITIE EN EEN EIGEN INVULLING
Criminology is the study of the process of law-making, law-breaking and law-enforcing (Sutherland, 1937), maar…
• té breed: kan geen verschil maken tussen strafrecht en andere taken van recht, bv. law-making is heel breed
genomen
• ook té smal: alleen aandacht voor de wetaanduiding, en niet voor de maatschappelijke reacties op
criminaliteit
Definitie (prof Paoli): de studie van gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zij of als schadelijk/ deviant/
verkeerd worden ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de (de-)criminalisering, controle en preventie ervan en
de andere maatschappelijke reacties erop.
Het (normatieve) einddoel: schadebeperking in brede zin (voor slachtoffers, daders en maatschappij).
1.1.4 DRIE HOOFDTHEMA’S
1) Onderzoek naar criminaliteit/ daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen (longitudinaal onderzoek)
2) Onderzoek naar de processen van (de-)criminalisering: hoe worden bepaalde mensen bestempeld?
3) Onderzoek naar het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op criminaliteit: gevangenisstraffen ipv
lichamelijke straffen (zie boek: La naissance de la prison)
1.1.5 ACHT ONDERZOEKSLIJNEN BINNEN LINC
a) Mensenrechten en justitie in transitie
b) Ernstige en georganiseerde misdaad
c) Jeugdcriminologie en jeugdrecht
d) Herstelrecht en victimologie
e) Bestuurlijke en strafrechtelijke rechtshandhaving in Europees en vergelijkend perspectief
f) Beleid en management in het criminologische domein
g) Criminologische diagnostiek en gedragsinterventies
h) Bestraffing en controle
2
, 1e semester
Deze werken multidisciplinair adhv verschillende (kwalitatieve/ kwantitatieve) methodes. Ze vertrekken vanuit
ontologische en epistemologische uitgangspunten (oorzaken, gevolgen, interventies…). Afhankelijk van de
onderzoeksvragen variëren:
− de onderzoeksmethoden
− de relatieve ontologische en epistemologische uitgangspunten
− de onderzoeksaanpak
2. Wat doen criminologen
• overheid, justitie en politie, bv. federale politie, analisten, slachtofferonthaal, beleidsadviseurs,
gevangeniswezen…
• bijzondere jeugdzorg, bv. sociale dienst jeugdrechtbank, hulpverlener gemeenschapsinstelling…
• non-profitinstellingen, bv. hulpverlener, adviseur…
• privésector, bv. private beveiliging, compliance…
Criminologisch onderzoek is noodzakelijk multidisciplinair, vanuit meerdere paradigma’s (hoe wereld eruit ziet) en
aan de hand van verschillende methodes. Ze oefenen heel veel verschillende jobs in verschillende domeinen.
1) Vanuit onderzoek:
» meerdere onderzoeksthema’s, adhv meerdere onderzoeksmethodes
» vanuit meerdere disciplines
» vanuit meerdere paradigma’s (waarden, opvattingen over mens en maatschappij)
2) Vanuit de arbeidsmarkt:
» meerdere domeinen
» meerdere types van functies
Conclusie deel 1:
• is de study of the process of law-making… = én ook sociale constructieve, onveiligheid, deviantie
• twee hoofdkenmerken: empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak & focus op criminaliteit
• maar “huis met vele kamers”: onderzoek van verschillende thema’s met verschillende methodes
3
, 1e semester
HOOFDSTUK 2: Inleiding tot de wetenschapsfilosofie
2.1 Wat is criminaliteit? (hoorcollege 26/09/’25)
2.1.1 ‘CRIMINALITEIT’ IN WEZEN BETWIST?
Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist” (Gallie, 1956) 1:
• normatief: geen objectief concept (vele hebben dit lang ontkent: beschouwd als on-objectief feit)
• complex: er zijn vele opvattingen rond criminaliteit (politieke, maatschappelijke, moreel…) = moeilijk om
de kern van criminaliteit te herkennen
Normativiteit (CURSUS): “Veel criminologen hebben vaak gedaan alsof hun wetenschap puur objectief
en neutraal was, hoewel criminologie altijd te maken heeft gehad met waarden en normen.”
Criminaliteit is een uitdrukking die we gebruiken om afkeuring uit te drukken.
2.1.2 DE LEGALISTISCHE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT, DE BEPERKINGEN ERVAN, EN DE CONSTRUCTIVISTISCHE
REACTIES EROP
Strafrechtelijke definities van criminaliteit stellen een “anker” (Reiner, gaat verder op Gallie):
• Een vast punt
• Ondanks gebrek aan eensgezindheid
• Op mechanische wijze
• Vertrekken vanuit officiële definities van criminaliteit, bv. “criminaliteit is een daad of een nalatigheid, die
wordt beschouwd als een misdrijf dat wordt bestraft via het strafrecht” (formalistische definitie van
criminaliteit: geeft geen inhoudelijke reden waarom)
• Criminaliteit samenvatten als inbreuk op de strafwet(ten) DUS definiëren als gedrag dat door het strafwetboek
en andere strafwetten als strafbaar wordt opgesteld
Criminaliteit is “een daad of een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf dat wordt bestraft via het
strafrecht”.
Criminologen gebruiken vaak strafrechtelijke definities MAAR er zijn beperkingen:
− Elementen van nalatigheid, maar ook van misdrijf (zie voorbeeld 1)
− Behandelt adhv 2 verschillende procedures (zie voorbeeld 2)
− Kan als volledig legitiem gezien worden na enkele jaren (zie voorbeeld 3, 4)
− Schadevolle feiten niet vaak behandelen als vorm van criminaliteit (zie voorbeeld 5)
− Controversiële statements (zie voorbeeld 6)
− Socrates, Christus, Nelson Mandela, Martin Luther King : voor overheid van hun tijd waren ze crimineel
(gevangenisstraf) – bijdragen aan maatschappij, maar toch TOEN als crimineel behandelt
Beperkingen van strafrechtelijke definities van criminaliteit:
• Gaat niet dieper in op ware aard van criminaliteit: formalistische definities (misdrijf omdat het strafrecht het
zo vooropstelt)
• Dynamisch: veranderen in loop van de tijd (misdrijven kunnen op een bepaald ogenblik uit het strafwetboek
verdwijnen)
• Niet steeds duidelijk: kan crimineel zijn én tegelijk met burgerlijk recht, bv. in één gemeente als gaswet
behandelt worden, in andere gemeente op strafrechtelijke weg behandelt worden
1
“essentially contested”: concepten omschrijven die in abstracte en theoretische termen worden aangenomen,
maar waarover geen consensus bestaat omdat ze normatief en complex zijn.
4
