Inhoudsopgave
Hoofdstuk 0 – inleiding...................................................................................4
Bestemming 1................................................................................................................ 4
Bestemming 2................................................................................................................ 4
Inleiding – Wat is sociale psychologie?............................................................................4
Uitgangspunten.............................................................................................................. 5
Examen........................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 1 – Methodes van sociaalpsychologisch onderzoek..........................7
1.1 Beschrijvende methode............................................................................................ 7
Observatie................................................................................................................... 7
Zelfbeschrijvingen....................................................................................................... 7
1.2 Correlationeel onderzoek.......................................................................................... 8
1.3 Experimentele methode............................................................................................ 8
Hoofdstuk 3 – Sociale invloed.........................................................................9
3.1 De invloed van de aanwezigheid van anderen..........................................................9
3.2 Impliciete sociale invloed: meerderheidsinvloed.......................................................9
3 mogelijke reacties – Aronson....................................................................................9
Basisparadigma Asch................................................................................................ 10
Determinanten van sociale invloed – Asch................................................................11
3.3 Impliciete sociale invloed: minderheidsinvloed.......................................................11
Omgekeerde paradigma van Asch.............................................................................11
Basisparadigma van Moscovici..................................................................................11
3.4 Expliciete sociale invloed: het inwilligen van verzoeken.........................................13
Milgram (leerling van Asch): Europa vs. Amerika......................................................13
Basisparadigma van Milgram – het ‘finale vooronderzoek’........................................13
3.5 Impliciete en expliciete invloed: fundamenteel verschillend?.................................16
Hoofdstuk 4 – Attitudes................................................................................17
4.1 De (voorspellende waarde van) metingen van attitudes.........................................17
Meting van attitudes door zelfbeschrijvingen............................................................17
Indirecte meting van attitudes..................................................................................18
4.2 De vorming van attitudes.......................................................................................19
Evaluatief leren (verbaal doorgegeven).....................................................................19
Waarheidseffect/ truth effect/ illusory truth effect.....................................................22
4.3 Attitudeveranderingen via gedragsveranderingen..................................................22
Cognitieve dissonantietheorie - Festinger..................................................................22
Zelfperceptie theorie – Bem......................................................................................24
Hoofdstuk 5 – Stereotypes............................................................................25
1
, 5.1 Wat zijn stereotypes?.............................................................................................. 25
Experiment: schrijf verhaal over de (intelligente) arbeider.......................................26
5.2 Hoe zijn stereotypes te meten?..............................................................................26
Impliciete associatie test (iat)...................................................................................26
5.3 Waar komen stereotypes vandaan?........................................................................27
Categoriseren als eigenschap van informatieverwerking..........................................27
Opbouwen van een (gunstig) zelfbeeld.....................................................................28
Het in stand houden v/d maatschappelijke status quo..............................................29
5.4 Stereotypes en de verwerking van informatie over personen.................................29
Invloed van steretypes op identificatie van gedrag...................................................29
Stereotypes bepalen mee hoe mensen gedrag verklaren.........................................29
5.8 Stereotypes houden zichzelf in stand.....................................................................30
Zelfvervullende voorspelling.....................................................................................30
Confirmatorische zoekstrategie.................................................................................31
Illusoire correlaties.................................................................................................... 31
5.9 Hoe kunnen stereotypes veranderen?....................................................................31
Contacthypothese – Allport.......................................................................................31
Hoofdstuk 6 – Agressief gedrag.....................................................................34
6.1 Hoe valt agressief gedrag te bestuderen?..............................................................34
Oorzaken van agressie.............................................................................................. 35
6.3 De frustratie-agressie hypothese............................................................................36
6.4 Provocatie en agressie............................................................................................ 36
Provocatie-agressie hypothese..................................................................................36
Perceptie van provocatie........................................................................................... 37
Verplaatste agressie.................................................................................................. 38
Agressie proportioneel aan de provocatie?................................................................38
Beter voelen na agressie door provocatie?................................................................38
6.5 Agressie, macht en onmacht..................................................................................40
Agressie en uitsluiting............................................................................................... 40
6.6 Het ‘General Aggression Model’ en computerspellen..............................................40
Gewelddadige computerspellen................................................................................41
Hoofdstuk 7 – Altruïstisch gedrag..................................................................43
7.1 Methodologie v onderzoek over altruïsme..............................................................43
De “altruïstische intentie” & beoordeling v/h gedrag................................................43
7.2 Waarom helpen mensen?........................................................................................ 44
Evolutionaire psychologie.......................................................................................... 44
Versterkers en straffen voor helpend gedrad............................................................44
7.3 Onderzoek over het bystander effect.....................................................................46
Epilepsie-experiment – Latané & Darley....................................................................46
Rookexperiment – Latané & Darley...........................................................................46
‘Gevallen vrouw’-experiment – Latané & Darley........................................................47
Virtueel of online bystander effect............................................................................47
Bijstanderseffect bij kinderen onderling....................................................................48
2
, 7.4 Kritische bedenkingen............................................................................................48
7.5 Altruïsme als uitoefenen van macht........................................................................49
7.6 Slotbeschouwing..................................................................................................... 49
Begrippenlijst.............................................................................................. 50
3
, Hoofdstuk 0 – inleiding
Bestemming 1
Eerste indrukken quick & dirty (= grof snel, en vaak verkeerd)
Negativity bias = negativiteitsdenkfout als mens te snel gefocust
op wat fout gaat ipv wat goed gaat
historische verklaring: voorouders in savanne moesten overleven
dus altijd op hoede zijn
Door media: meer aandacht op negatieve zaken = vertekening
werkelijkheid
Bestemming 2
Synesthesie = ene zintuigelijke ervaring leidt tot de andere zintuigelijke
ervaring. We doen dit niet enkel bij figuurtjes (kikki & buba) maar ook bij
elkaar, vanaf we een naam horen, vormen we al een beeld over iemand.
vooroordelen!
Aangeleerde hulpeloosheid= na pogingen om ergens uit te geraken,
om het beter te hebben en niks helpt je leert dat ongeacht de pogingen/
moeite, het niks uitmaakt
(voorbeeld olifant)
Klassiek behaviorisme: om gedrag te verklaren moet je gewoon naar
uitwendige gedrag kijken (niet naar gedachten)
Inleiding – Wat is sociale psychologie?
Voorbeeld brug:
Brug wordt gepimpt (foto’s, quotes) om zelfdodingen tegen te gaan
pervers effect (toename)
priming: brug wordt in aandacht gebracht, meer zelfdodingen
Sociale deprivatie (social isolation): tekort aan sociale prikkels, iedereen
heeft sociaal/ protectief netwerk nodig nodig voor hersenontwikkeling
Sociale paradox: zowel contact nodig als afstandig zijn tegenover elkaar
Sociale bubbels: intieme < persoonlijke < sociale < publieke
4
Hoofdstuk 0 – inleiding...................................................................................4
Bestemming 1................................................................................................................ 4
Bestemming 2................................................................................................................ 4
Inleiding – Wat is sociale psychologie?............................................................................4
Uitgangspunten.............................................................................................................. 5
Examen........................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 1 – Methodes van sociaalpsychologisch onderzoek..........................7
1.1 Beschrijvende methode............................................................................................ 7
Observatie................................................................................................................... 7
Zelfbeschrijvingen....................................................................................................... 7
1.2 Correlationeel onderzoek.......................................................................................... 8
1.3 Experimentele methode............................................................................................ 8
Hoofdstuk 3 – Sociale invloed.........................................................................9
3.1 De invloed van de aanwezigheid van anderen..........................................................9
3.2 Impliciete sociale invloed: meerderheidsinvloed.......................................................9
3 mogelijke reacties – Aronson....................................................................................9
Basisparadigma Asch................................................................................................ 10
Determinanten van sociale invloed – Asch................................................................11
3.3 Impliciete sociale invloed: minderheidsinvloed.......................................................11
Omgekeerde paradigma van Asch.............................................................................11
Basisparadigma van Moscovici..................................................................................11
3.4 Expliciete sociale invloed: het inwilligen van verzoeken.........................................13
Milgram (leerling van Asch): Europa vs. Amerika......................................................13
Basisparadigma van Milgram – het ‘finale vooronderzoek’........................................13
3.5 Impliciete en expliciete invloed: fundamenteel verschillend?.................................16
Hoofdstuk 4 – Attitudes................................................................................17
4.1 De (voorspellende waarde van) metingen van attitudes.........................................17
Meting van attitudes door zelfbeschrijvingen............................................................17
Indirecte meting van attitudes..................................................................................18
4.2 De vorming van attitudes.......................................................................................19
Evaluatief leren (verbaal doorgegeven).....................................................................19
Waarheidseffect/ truth effect/ illusory truth effect.....................................................22
4.3 Attitudeveranderingen via gedragsveranderingen..................................................22
Cognitieve dissonantietheorie - Festinger..................................................................22
Zelfperceptie theorie – Bem......................................................................................24
Hoofdstuk 5 – Stereotypes............................................................................25
1
, 5.1 Wat zijn stereotypes?.............................................................................................. 25
Experiment: schrijf verhaal over de (intelligente) arbeider.......................................26
5.2 Hoe zijn stereotypes te meten?..............................................................................26
Impliciete associatie test (iat)...................................................................................26
5.3 Waar komen stereotypes vandaan?........................................................................27
Categoriseren als eigenschap van informatieverwerking..........................................27
Opbouwen van een (gunstig) zelfbeeld.....................................................................28
Het in stand houden v/d maatschappelijke status quo..............................................29
5.4 Stereotypes en de verwerking van informatie over personen.................................29
Invloed van steretypes op identificatie van gedrag...................................................29
Stereotypes bepalen mee hoe mensen gedrag verklaren.........................................29
5.8 Stereotypes houden zichzelf in stand.....................................................................30
Zelfvervullende voorspelling.....................................................................................30
Confirmatorische zoekstrategie.................................................................................31
Illusoire correlaties.................................................................................................... 31
5.9 Hoe kunnen stereotypes veranderen?....................................................................31
Contacthypothese – Allport.......................................................................................31
Hoofdstuk 6 – Agressief gedrag.....................................................................34
6.1 Hoe valt agressief gedrag te bestuderen?..............................................................34
Oorzaken van agressie.............................................................................................. 35
6.3 De frustratie-agressie hypothese............................................................................36
6.4 Provocatie en agressie............................................................................................ 36
Provocatie-agressie hypothese..................................................................................36
Perceptie van provocatie........................................................................................... 37
Verplaatste agressie.................................................................................................. 38
Agressie proportioneel aan de provocatie?................................................................38
Beter voelen na agressie door provocatie?................................................................38
6.5 Agressie, macht en onmacht..................................................................................40
Agressie en uitsluiting............................................................................................... 40
6.6 Het ‘General Aggression Model’ en computerspellen..............................................40
Gewelddadige computerspellen................................................................................41
Hoofdstuk 7 – Altruïstisch gedrag..................................................................43
7.1 Methodologie v onderzoek over altruïsme..............................................................43
De “altruïstische intentie” & beoordeling v/h gedrag................................................43
7.2 Waarom helpen mensen?........................................................................................ 44
Evolutionaire psychologie.......................................................................................... 44
Versterkers en straffen voor helpend gedrad............................................................44
7.3 Onderzoek over het bystander effect.....................................................................46
Epilepsie-experiment – Latané & Darley....................................................................46
Rookexperiment – Latané & Darley...........................................................................46
‘Gevallen vrouw’-experiment – Latané & Darley........................................................47
Virtueel of online bystander effect............................................................................47
Bijstanderseffect bij kinderen onderling....................................................................48
2
, 7.4 Kritische bedenkingen............................................................................................48
7.5 Altruïsme als uitoefenen van macht........................................................................49
7.6 Slotbeschouwing..................................................................................................... 49
Begrippenlijst.............................................................................................. 50
3
, Hoofdstuk 0 – inleiding
Bestemming 1
Eerste indrukken quick & dirty (= grof snel, en vaak verkeerd)
Negativity bias = negativiteitsdenkfout als mens te snel gefocust
op wat fout gaat ipv wat goed gaat
historische verklaring: voorouders in savanne moesten overleven
dus altijd op hoede zijn
Door media: meer aandacht op negatieve zaken = vertekening
werkelijkheid
Bestemming 2
Synesthesie = ene zintuigelijke ervaring leidt tot de andere zintuigelijke
ervaring. We doen dit niet enkel bij figuurtjes (kikki & buba) maar ook bij
elkaar, vanaf we een naam horen, vormen we al een beeld over iemand.
vooroordelen!
Aangeleerde hulpeloosheid= na pogingen om ergens uit te geraken,
om het beter te hebben en niks helpt je leert dat ongeacht de pogingen/
moeite, het niks uitmaakt
(voorbeeld olifant)
Klassiek behaviorisme: om gedrag te verklaren moet je gewoon naar
uitwendige gedrag kijken (niet naar gedachten)
Inleiding – Wat is sociale psychologie?
Voorbeeld brug:
Brug wordt gepimpt (foto’s, quotes) om zelfdodingen tegen te gaan
pervers effect (toename)
priming: brug wordt in aandacht gebracht, meer zelfdodingen
Sociale deprivatie (social isolation): tekort aan sociale prikkels, iedereen
heeft sociaal/ protectief netwerk nodig nodig voor hersenontwikkeling
Sociale paradox: zowel contact nodig als afstandig zijn tegenover elkaar
Sociale bubbels: intieme < persoonlijke < sociale < publieke
4
