Samenvatting examenstof Nederlands 5H
1. Tekstdoelen: Wat een schrijver met de tekst wil bereiken, is het tekstdoel.
Bij elk tekstdoel hoort een tekstsoort. Belangrijkste tekstdoelen:
- Informeren: Je vertelt de lezer iets nieuws of je wil verslag doen van
een gebeurtenis of onderzoek. Je geeft informatie, blijft objectief en
houdt je aan de feiten. Voorbeelden informerende teksten (tekstsoort):
nieuwsberichten en verslagen (tekstvormen).
- Uiteenzetten: Het is een vorm van informeren, maar specifiek gericht
op iets uitleggen. Je geeft objectieve informatie. Bijvoorbeeld informatie
geven van verschillende mogelijkheden of ontwikkeling in de tijd
schetsen. Voorbeelden uiteenzettende teksten (tekstsoort): schoolboek
of encyclopedie (tekstvormen).
- Beschouwen/opiniëren: Je belicht een probleem van verschillende
kanten met objectieve informatie. Hierdoor zet je de lezer aan het
denken, de lezer vormt zijn eigen mening. Voorbeelden beschouwende
teksten (tekstsoort): beschouwingen en recensies (tekstvormen).
- Overtuigen/betogen: Je probeert de lezer over te halen om het eens
te zijn met jouw mening. Dit doe je door je mening te onderbouwen met
argumenten. Voorbeelden van betogende teksten (tekstsoort): betoog,
ingezonden brief en column (tekstvormen).
- Activeren: Je wil de lezer niet alleen overtuigen, maar ook tot actie
aanzetten. Je wil dat de lezer iets gaat doen. Bijvoorbeeld demonsteren
of een product of dienst kopen. Voorbeelden activerende teksten
(tekstsoort): advertenties en sollicitatiebrieven (tekstvormen).
- Amuseren: Je wil de lezer vermaken/laten genieten. Je kan
beeldspraak gebruiken om je doel te bereiken. Voorbeelden
amuserende teksten (tekstsoort) anekdotes, stripverhalen, romans en
columns (tekstvormen).
- Combineren: Je kan tekstdoelen combineren, maar er is maar één
hoofddoel. Wat wil de schrijver vooral bereiken?
2. Tekstsoort: uiteenzetting
Een uiteenzetting is een informatieve tekst waarin je iets uitlegt, beschrijft,
verklaart of meedeelt. Als schrijver blijf je objectief/zakelijk, je geeft NIET
jouw eigen mening. Je kunt een indelingsstructuur, verklaringsstructuur of
tijdsstructuur gebruiken tijdens het schrijven van een uiteenzetting.
3. Tekstsoort: beschouwing
Een beschouwing is een tekst waarin je interpretaties, verklaringen en
meningen beschrijft, zodat de lezer zijn eigen mening kan vormen
(opiniëren). Je belicht een onderwerp dus vanuit verschillende kanten. Je
blijft als schrijver objectief/zakelijk. Je mag wel de meningen van anderen
gebruiken. Je kunt een probleem-oplossingsstructuur, vraag-
antwoordstructuur of een verklaringsstructuur gebruiken tijdens het
schrijven van een beschouwing.
, 4. Tekstsoort: betoog
Een betoog is een overtuigende tekst. Je legt je standpunt uit en
ondersteunt het met argumenten. Je wil dat anderen jouw mening
overnemen. Een betoog is dus subjectief/persoonlijk. Je kunt een
voordelen-nadelenstructuur of een stelling-argumentenstructuur gebruiken
tijdens het schrijven van een betoog.
5. Tekstvormen
- Nieuwsbericht: feiten over een gebeurtenis of ontwikkeling
- Populairwetenschappelijk artikel: beschrijving laatste
wetenschappelijke ontdekkingen in begrijpelijke, niet-wetenschappelijke
taal
- Verslag: beschrijving van een gebeurtenis, activiteit of onderzoek op
basis van feiten
- Interviewverslag: verslaglegging van een afgenomen interview.
Letterlijk interviewverslag: de vragen en antwoorden schrijf je letterlijk
over. Samenvattend interviewverslag: Je laat de vragen weg en vat de
antwoorden samen.
- Werkstuk: verslag van een onderzoek dat je zelf hebt uitgevoerd.
Onderdelen verslag: omslag, voorwoord, inhoudsopgave, inleiding,
resultaten, conclusie/samenvatting, bronnenlijst en bijlagen. Voorbeeld:
PWS.
- Column: een korte, prikkelende, persoonlijke beschouwing, die bedoeld
is om te amuseren en een mening te geven. Vaak te vinden in een
krant of als blog op het internet. Het is persoonlijk, bevat een
prikkelende vraag, geschreven in een uitdagende, spitse stijl.
- Essay: tekst waarin je een persoonlijk zoektocht onderneemt naar een
onderwerp dat je bezighoudt. Je verleidt de lezer met originele
gedachten en ideeën, een boeiende manier van redeneren en een
sterke stijl. Je gaat uit van de werkelijkheid.
- Recensie: bespreking van kunstuiting, bijvoorbeeld een boek, film of
theatervoorstelling. Je gebruikt je eigen mening (subjectief).
- Achtergrondartikel: bespreking van de achtergronden van een
nieuwsbericht. Hoe en waarom is iets gebeurd en wat zijn de gevolgen?
- Zakelijke brief: schrijf je aan bedrijven en instelling. Je maakt gebruik
van een voorgeschreven indeling en opbouw. Voorbeeld: klachtenbrief
of sollicitatiebrief.
- Klachtenbrief: zakelijke brief waarin je je klacht met argumenten naar
voren brengt. Je hebt een klacht over een product of dienst en wil een
oplossing.
- Sollicitatiebrief: zakelijke brief met als doel uitgenodigd te worden
voor een sollicitatiegesprek. Vaak naar aanleiding van een advertentie.
Je moet jezelf goed presenteren. Naast een brief stuur je ook een CV
mee.
- Ingezonden brief: staat in de krant of in een tijdschrift. Lezers
reageren op een publicatie, actueel onderwerp of een andere
ingezonden brief. Doel is overtuigen.
1. Tekstdoelen: Wat een schrijver met de tekst wil bereiken, is het tekstdoel.
Bij elk tekstdoel hoort een tekstsoort. Belangrijkste tekstdoelen:
- Informeren: Je vertelt de lezer iets nieuws of je wil verslag doen van
een gebeurtenis of onderzoek. Je geeft informatie, blijft objectief en
houdt je aan de feiten. Voorbeelden informerende teksten (tekstsoort):
nieuwsberichten en verslagen (tekstvormen).
- Uiteenzetten: Het is een vorm van informeren, maar specifiek gericht
op iets uitleggen. Je geeft objectieve informatie. Bijvoorbeeld informatie
geven van verschillende mogelijkheden of ontwikkeling in de tijd
schetsen. Voorbeelden uiteenzettende teksten (tekstsoort): schoolboek
of encyclopedie (tekstvormen).
- Beschouwen/opiniëren: Je belicht een probleem van verschillende
kanten met objectieve informatie. Hierdoor zet je de lezer aan het
denken, de lezer vormt zijn eigen mening. Voorbeelden beschouwende
teksten (tekstsoort): beschouwingen en recensies (tekstvormen).
- Overtuigen/betogen: Je probeert de lezer over te halen om het eens
te zijn met jouw mening. Dit doe je door je mening te onderbouwen met
argumenten. Voorbeelden van betogende teksten (tekstsoort): betoog,
ingezonden brief en column (tekstvormen).
- Activeren: Je wil de lezer niet alleen overtuigen, maar ook tot actie
aanzetten. Je wil dat de lezer iets gaat doen. Bijvoorbeeld demonsteren
of een product of dienst kopen. Voorbeelden activerende teksten
(tekstsoort): advertenties en sollicitatiebrieven (tekstvormen).
- Amuseren: Je wil de lezer vermaken/laten genieten. Je kan
beeldspraak gebruiken om je doel te bereiken. Voorbeelden
amuserende teksten (tekstsoort) anekdotes, stripverhalen, romans en
columns (tekstvormen).
- Combineren: Je kan tekstdoelen combineren, maar er is maar één
hoofddoel. Wat wil de schrijver vooral bereiken?
2. Tekstsoort: uiteenzetting
Een uiteenzetting is een informatieve tekst waarin je iets uitlegt, beschrijft,
verklaart of meedeelt. Als schrijver blijf je objectief/zakelijk, je geeft NIET
jouw eigen mening. Je kunt een indelingsstructuur, verklaringsstructuur of
tijdsstructuur gebruiken tijdens het schrijven van een uiteenzetting.
3. Tekstsoort: beschouwing
Een beschouwing is een tekst waarin je interpretaties, verklaringen en
meningen beschrijft, zodat de lezer zijn eigen mening kan vormen
(opiniëren). Je belicht een onderwerp dus vanuit verschillende kanten. Je
blijft als schrijver objectief/zakelijk. Je mag wel de meningen van anderen
gebruiken. Je kunt een probleem-oplossingsstructuur, vraag-
antwoordstructuur of een verklaringsstructuur gebruiken tijdens het
schrijven van een beschouwing.
, 4. Tekstsoort: betoog
Een betoog is een overtuigende tekst. Je legt je standpunt uit en
ondersteunt het met argumenten. Je wil dat anderen jouw mening
overnemen. Een betoog is dus subjectief/persoonlijk. Je kunt een
voordelen-nadelenstructuur of een stelling-argumentenstructuur gebruiken
tijdens het schrijven van een betoog.
5. Tekstvormen
- Nieuwsbericht: feiten over een gebeurtenis of ontwikkeling
- Populairwetenschappelijk artikel: beschrijving laatste
wetenschappelijke ontdekkingen in begrijpelijke, niet-wetenschappelijke
taal
- Verslag: beschrijving van een gebeurtenis, activiteit of onderzoek op
basis van feiten
- Interviewverslag: verslaglegging van een afgenomen interview.
Letterlijk interviewverslag: de vragen en antwoorden schrijf je letterlijk
over. Samenvattend interviewverslag: Je laat de vragen weg en vat de
antwoorden samen.
- Werkstuk: verslag van een onderzoek dat je zelf hebt uitgevoerd.
Onderdelen verslag: omslag, voorwoord, inhoudsopgave, inleiding,
resultaten, conclusie/samenvatting, bronnenlijst en bijlagen. Voorbeeld:
PWS.
- Column: een korte, prikkelende, persoonlijke beschouwing, die bedoeld
is om te amuseren en een mening te geven. Vaak te vinden in een
krant of als blog op het internet. Het is persoonlijk, bevat een
prikkelende vraag, geschreven in een uitdagende, spitse stijl.
- Essay: tekst waarin je een persoonlijk zoektocht onderneemt naar een
onderwerp dat je bezighoudt. Je verleidt de lezer met originele
gedachten en ideeën, een boeiende manier van redeneren en een
sterke stijl. Je gaat uit van de werkelijkheid.
- Recensie: bespreking van kunstuiting, bijvoorbeeld een boek, film of
theatervoorstelling. Je gebruikt je eigen mening (subjectief).
- Achtergrondartikel: bespreking van de achtergronden van een
nieuwsbericht. Hoe en waarom is iets gebeurd en wat zijn de gevolgen?
- Zakelijke brief: schrijf je aan bedrijven en instelling. Je maakt gebruik
van een voorgeschreven indeling en opbouw. Voorbeeld: klachtenbrief
of sollicitatiebrief.
- Klachtenbrief: zakelijke brief waarin je je klacht met argumenten naar
voren brengt. Je hebt een klacht over een product of dienst en wil een
oplossing.
- Sollicitatiebrief: zakelijke brief met als doel uitgenodigd te worden
voor een sollicitatiegesprek. Vaak naar aanleiding van een advertentie.
Je moet jezelf goed presenteren. Naast een brief stuur je ook een CV
mee.
- Ingezonden brief: staat in de krant of in een tijdschrift. Lezers
reageren op een publicatie, actueel onderwerp of een andere
ingezonden brief. Doel is overtuigen.
