OG 4 1vroedkunde blok 1.3

OG 4 PCZ Kinderwens (preconceptionele zorg)
1. De student kan verklaren wat preconceptionele zorg inhoudt
 Wat is PCZ
Het geheel aan maatregelen dat reeds voor de conceptie genomen kan worden met het oog
op het behoud en de bevordering van de gezondheid van het toekomstige kind en zijn/haar
moeder maar ook vader.
 De pijlers waaruit PCZ bestaat
 risicoanalyse
Een eenvoudige risicoanalyse moet in ieder geval bestaan uit een anamnese waarin wordt
gevraagd naar de medische en verloskundige voorgeschiedenis, mogelijke infecties,
aangeboren afwijkingen of erfelijke ziekten in de familie, werkomgeving, kwaliteit van
voeding, rookgedrag en het gebruik van medicijnen, alcohol en drugs. Bij preconceptiezorg
hoort ook een evaluatie van risicofactoren van de mannelijke partner met het oog op
genetische aandoeningen.

 Gezondheidsvoorlichting en –advies
Na de risicoanalyse volgt het geven van voorlichting en advies. De voorlichting bestaat in
eerste instantie uit een scala aan gezondheidsbevorderende informatie. Bovendien kan
aandacht worden gegeven aan de werkomstandigheden.

 Gerichte counseling
Indien er sprake is van evidente risico’s op een afwijkende zwangerschapsuitkomst, dient
gespecialiseerd advies te volgen. Counseling biedt een echtpaar de gelegenheid om op
basis van goede informatie en risicoafweging een besluit te nemen een zwangerschap na te
streven, dan wel daarvan bewust van af te zien.

 Interventie
Er bestaat bij een preconceptioneel gesprek ook een kans tot actieve
gezondheidsbevorderende interventie. bv foliumzuur geven, vaccineren, helpen stoppen met
roken

 Hoe is het ontstaan
Tot het eind van de 19e eeuw was de medische zorg voor zwangeren bijna uitsluitend
beperkt tot het verlenen van bijstand bij de bevalling. Pas rond de wisseling van de 19e en
20e eeuw werd de prenatale zorg ontdekt als strategie om de kansen op gezonde overleving
van zwangerschap en bevalling voor moeder en kind te vergroten. De organisatie van ons
verloskundig zorgbestel is sindsdien eigenlijk nauwelijks gewijzigd.

20ste eeuw: belangrijke daling maternale en perinatale mortaliteit door verbetering van
prenatale en postnatale zorg.
(Perinatale sterfte is de term die gebruikt wordt als een foetus vanaf 22 weken
zwangerschap komt te overlijden, of als een baby in de eerste 7 dagen na de geboorte
overlijdt.)

 Wat is het doel van PCZ
 Opsporen van potentiële vruchtbaarheidsproblemen
 Fysiologische verloop van de zwangerschap te bevorderen
 Goede uitkomst door de vrouw en haar partner zo gezond mogelijk aan de
zwangerschap te laten beginnen
 Voor iedereen die zwanger wil worden
 Minder gunstige zwangerschapsuitkomsten: belang organogenese
 Preventie is belangrijk
 PCZ het ideale moment voor AANZET TOT gedragsverandering. Meer tijd om gedrag
aan te passen (gedragsverandering kost tijd: 4 tot 6 maanden)

,  Info over prenatale screening - meer bedenktijd
 Verhoogde kans op een kind met een aangeboren aandoening – meer bedenktijd


 Naar welke doelgroep wordt PCZ gericht
Elke vrouw op vruchtbare leeftijd met een zwangerschapswens nu of in de toekomst. Meer
specifiek in drie situaties:
 bij een patiënte die op consultatie komt met de expliciete vraag naar advies i.v.m.
haar zwangerschapswens.
 bij een gynaecologisch of contraceptieadvies.
 bij een vrouw in de vruchtbare levensfase met een aandoening die op zich of via de
gegeven medicatie een bedreiging kan zijn voor een eventuele zwangerschap.
 ! matig/hoog risico vrouwen
 kinderen en jongeren bv eerste menstruatie, seks
2. De student kan verklaren hoe PCZ wordt georganiseerd
Een commissie van de Gezondheidsraad heeft in 2007 een rapport uitgebracht getiteld
‘Preconceptiezorg: voor een goed begin’. Hierin wordt gesproken over algemene individuele
preconceptiezorg, bedoeld voor alle paren met kinderwens. Specialistische individuele
preconceptiezorg is bedoeld voor paren met een bekend risico. Zowel verloskundigen,
huisartsen, GGD-artsen, klinisch genetici en gynaecologen kunnen delen van die zorg gaan
geven. Deze beroepsgroepen zullen wel nascholing moeten ontvangen om deze zorg goed
te kunnen gaan geven.

Er worden afspraken gemaakt tussen de verschillende lijnen over risicoselectie,
doorverwijzing en protocollering van zorg. In een dergelijke structuur wordt na een eerste
oriënterend gesprek gedurende een periode van ongeveer twee maanden nadere informatie
ingewonnen, overleg gevoerd met betrokken specialismen, en literatuurstudie en eventueel
additionele (laboratorium) diagnostiek verricht.

Vervolgens wordt in het tweede afsluitende gesprek uitgebreid met het echtpaar gesproken.
Vaak is het een gynaecoloog die hierin een coördinerende rol speelt. Als
screeningsinstrument kan een geautomatiseerde elektronische preconceptionele checklist op
de website www.zwangerwijzer.nl worden gebruikt voor mogelijke risicofactoren voor zowel
vrouw als man op te sporen.