Geschiedenis 1
Prehistorie
Waarom maken we een verschil tss prehistorie en geschiedenis?
Ontstaan begrip :
- 1845 (FR): préhistorique
- 1851 (GB): prehistoric
- 1833 (D): Förhistorisk
➔ Doel: aangeven heel oud → afstand in tijd
Nu: menselijk verleden vooraf aan geschreven bronnen
Start?
- Eerste vondsten menselijke activiteit
o Wanneer?
▪ 7-6 miljoen jaar geleden: mensachtigen
▪ 200 000 jaar geleden: homo sapiens
o Consensus: start eerste voorwerp aangepast tot werktuig
➔ Homo habilis (2,5 miljoen jaar geleden)
Opdeling :
- Steentijd (2,5 miljoen – 2000 v.o.t)
o Paleolithicum (2,5 milj – 10 000 v.o.t)
o Mesolithicum (10 000- 8000 v.o.t)
o Neolithicum (8000 – 4000 v.o.t.)
- Metaaltijden
o Kopertijd ( 3000 - 2500 v.o.t)
o Bronstijd (2500 – 1000 v.o.t.)
o IJzertijd (1000 v.o.t. – 100 v.o.t.)
Opdeling: nuanceren
- Ontstaan 19e eeuw → Eurocentrisch
- Geen strikte scheiding: steen werd ook gebruikt tijdens bronstijd
Einde?
- Ontwikkeling schrift: 3500 v.o.t.
- Arbitraire keuze?
o Niet overal op hetzelfde moment
o Wat met volkeren zonder schriftsysteem?
- Onze gebieden
o Introductie schriftsysteem door Romeinen
o 1ste eeuw v.o.t. : verovering Gallië
o Wel protohistorie
= samenleving zonder schrift, maar een andere cultuur beschrijft hen wel
1
, ➔ Kelten werden beschreven door Romeinen
Volkeren zonder schriftsystemen :
- Inca’s: quipu → knopensysteem voor administratie
- Aboriginals: songlines → liedjes om routes en landkennis te delen
- Inheemse volkeren Grote Vlaktes in N-AM: gebruik van gebarentaal
Hoe hebben we kennis over de prehistorie zonder geschreven bronnen?
- Prehistorie: beschavingen zonder schrift met enkel materiële overblijfselen
o Geologen: aardsediment & opeenvolging aardlagen
o Paleontologen: fossielen
o Archeologen: sporen van menselijke activiteit
➔ Bronnen?
- Archeologie
o 3 types
▪ Artefacten
▪ Structuren
▪ Organische restanten
- Datering?
o Relatief
▪ Lagen stratificatie
▪ Typologie: klasseren volgens stijl
• Opgelet! Regionaal gebonden vb: precolumbianen
o Absoluut
▪ Dendrochronologie
• Obv jaarringen
• Maar niet overal!
▪ C-14 of koolstofdatering
• Meten isotoop organische restanten
Waarom maken we een verschil tss prehistorie en geschiedenis? Verschil van bronnen, prehistorie
zonder geschreven bronnen maar wel bronnen via artefacten en organische restanten ; we weten
datering door relatief en absoluut.
middeleeuwen
prehistorie oude nabije klassieke (1453) val oost- vroeg moderne moderne tijd
(-3500) oosten (-800) oudheid (476) Romijnse rijk tijd (1789) (1945) einde hedendaagse
-1/1
ontwikkeling eerste Griekse val West- (1492) Franse 2de tijd
v/h schrift stadstaten Romijnse rijk Columbus komt revolutie wereldoorlog
toe in Amerika
prehistorie: …. tot 3500 v.o.t, oude nabije oosten: 3500 v.o.t – 800 v.o.t, klassieke oudheid: 800 v.o.t – 476, middeleeuwen:
476 – 1453/ 1492, vroegmoderne tijd: 1453/1492 -1789, moderne tijd: 1789 -1945, hedendaagse tijd: 1945 - …
2
,Westerse periodisering :
- Kenmerken
o 7 tijdvakken
o Start: jaar 1!
- Christelijke tijdrekening
- Neutralere aanpak: v.o.t en n.o.t
➔ internationaal: BCE en CE (before common era)
- Standplaatsgebondenheid bij tijdrekening!
- Tijdband
o Elke indeling van het verleden is een constructie die achteraf gemaakt is
o Verschillend van maatschappij tot maatschappij
622 v.o.t. islamitische tijdrekening bij ons jaar 1
Wat is het ordeningsprincipe v/d Chinese tijdband? Dynastieën
Voordeel? Weet waarom het altijd veranderd
Nadeel? Het zijn er heel veel
Gelijktijdige tijdsvakken? 10e eeuws 2 of meerdere dynastieën aan de macht
Periode middeleeuwen hoeveel tijdsvakken zij? 10
Geef 1 voordeel en 1 nadeel van tijdrekening? -: Heel subjectief, overal kan het anders zijn en jaar 1 is
ook overal verschillend.
Tijdrekening:
➔ Relatief
o - : Bij elke samenleving anders
▪ Start
▪ Indeling
o + : Zorgt voor structuren
▪ Referentiekader
o Onze tijdrekening
▪ Westers => jaar 1 christus geboren
▪ 7 tijdvakken
3
, Hoofdstuk 2: menselijke evolutie
Wat maakt een fossiel tot de mensensoort behoort?
Datering :
- Prehistorie opgedeeld in verschillende tijdskaders
o IJstijden en geologische periodes
o Steen- en metaaltijdperk
Menselijke evolutie :
- Geologische tijdsindeling:
o Pleistoceen (2,6 miljoen – 11 700 jaar geleden)
▪ Glacialen en interglacialen
▪ Laatste ijstijd: 126 000 – 11 700 jaar geleden
o Holoceen (11 700 jaar geleden tot nu)
▪ Warmer klimaat
o Paleolithicum ( 2,5 miljoen jaar geleden – 10 000 v.o.t.)
➔ valt grotendeels samen met ijstijden uit Pleistoceen (2,5 miljoen tot 11 700)
o Mesolithicum en Neolithicum (10 000 v.o.t. -2000 v.o.t)
➔ Liggen volledig in Holoceen
- Primaten (= apen)
o Behoren tot rijk van de Animalia (dieren)
o Is een orde van de klasse Mammalia (zoogdieren)
o Bestaan uit twee groepen
▪ Halfapen
▪ Antropoïden (apen en mensapen -> humanoïden -> geen staart vb.
proconsul)
• Apen
• Mensapen
- Mensaap = hominoïden
o Kenmerk: geen staart
o Bevat de proconsul (ca.27-17 miljoen jaar geleden)
Verschil primaten en mens? Verschil hersens, primaten grotere tanden, vorm van de tanden bij
primaten meer u vormig bij mensen meer rond, mensen s vormig ruggenwervel, bekken bij mensen
kleiner, primaten hadden soort duim aan de voet voor te grijpen
Schedel Lichaam Gebit
Wenkbrauwboog Vier – tweevoeter Andere vorm
Voorhoofd Voetboog Kleinere hoektanden
Kin en kaken Lengte armen
S vorm wervelkolom
Dijbeen
4
Prehistorie
Waarom maken we een verschil tss prehistorie en geschiedenis?
Ontstaan begrip :
- 1845 (FR): préhistorique
- 1851 (GB): prehistoric
- 1833 (D): Förhistorisk
➔ Doel: aangeven heel oud → afstand in tijd
Nu: menselijk verleden vooraf aan geschreven bronnen
Start?
- Eerste vondsten menselijke activiteit
o Wanneer?
▪ 7-6 miljoen jaar geleden: mensachtigen
▪ 200 000 jaar geleden: homo sapiens
o Consensus: start eerste voorwerp aangepast tot werktuig
➔ Homo habilis (2,5 miljoen jaar geleden)
Opdeling :
- Steentijd (2,5 miljoen – 2000 v.o.t)
o Paleolithicum (2,5 milj – 10 000 v.o.t)
o Mesolithicum (10 000- 8000 v.o.t)
o Neolithicum (8000 – 4000 v.o.t.)
- Metaaltijden
o Kopertijd ( 3000 - 2500 v.o.t)
o Bronstijd (2500 – 1000 v.o.t.)
o IJzertijd (1000 v.o.t. – 100 v.o.t.)
Opdeling: nuanceren
- Ontstaan 19e eeuw → Eurocentrisch
- Geen strikte scheiding: steen werd ook gebruikt tijdens bronstijd
Einde?
- Ontwikkeling schrift: 3500 v.o.t.
- Arbitraire keuze?
o Niet overal op hetzelfde moment
o Wat met volkeren zonder schriftsysteem?
- Onze gebieden
o Introductie schriftsysteem door Romeinen
o 1ste eeuw v.o.t. : verovering Gallië
o Wel protohistorie
= samenleving zonder schrift, maar een andere cultuur beschrijft hen wel
1
, ➔ Kelten werden beschreven door Romeinen
Volkeren zonder schriftsystemen :
- Inca’s: quipu → knopensysteem voor administratie
- Aboriginals: songlines → liedjes om routes en landkennis te delen
- Inheemse volkeren Grote Vlaktes in N-AM: gebruik van gebarentaal
Hoe hebben we kennis over de prehistorie zonder geschreven bronnen?
- Prehistorie: beschavingen zonder schrift met enkel materiële overblijfselen
o Geologen: aardsediment & opeenvolging aardlagen
o Paleontologen: fossielen
o Archeologen: sporen van menselijke activiteit
➔ Bronnen?
- Archeologie
o 3 types
▪ Artefacten
▪ Structuren
▪ Organische restanten
- Datering?
o Relatief
▪ Lagen stratificatie
▪ Typologie: klasseren volgens stijl
• Opgelet! Regionaal gebonden vb: precolumbianen
o Absoluut
▪ Dendrochronologie
• Obv jaarringen
• Maar niet overal!
▪ C-14 of koolstofdatering
• Meten isotoop organische restanten
Waarom maken we een verschil tss prehistorie en geschiedenis? Verschil van bronnen, prehistorie
zonder geschreven bronnen maar wel bronnen via artefacten en organische restanten ; we weten
datering door relatief en absoluut.
middeleeuwen
prehistorie oude nabije klassieke (1453) val oost- vroeg moderne moderne tijd
(-3500) oosten (-800) oudheid (476) Romijnse rijk tijd (1789) (1945) einde hedendaagse
-1/1
ontwikkeling eerste Griekse val West- (1492) Franse 2de tijd
v/h schrift stadstaten Romijnse rijk Columbus komt revolutie wereldoorlog
toe in Amerika
prehistorie: …. tot 3500 v.o.t, oude nabije oosten: 3500 v.o.t – 800 v.o.t, klassieke oudheid: 800 v.o.t – 476, middeleeuwen:
476 – 1453/ 1492, vroegmoderne tijd: 1453/1492 -1789, moderne tijd: 1789 -1945, hedendaagse tijd: 1945 - …
2
,Westerse periodisering :
- Kenmerken
o 7 tijdvakken
o Start: jaar 1!
- Christelijke tijdrekening
- Neutralere aanpak: v.o.t en n.o.t
➔ internationaal: BCE en CE (before common era)
- Standplaatsgebondenheid bij tijdrekening!
- Tijdband
o Elke indeling van het verleden is een constructie die achteraf gemaakt is
o Verschillend van maatschappij tot maatschappij
622 v.o.t. islamitische tijdrekening bij ons jaar 1
Wat is het ordeningsprincipe v/d Chinese tijdband? Dynastieën
Voordeel? Weet waarom het altijd veranderd
Nadeel? Het zijn er heel veel
Gelijktijdige tijdsvakken? 10e eeuws 2 of meerdere dynastieën aan de macht
Periode middeleeuwen hoeveel tijdsvakken zij? 10
Geef 1 voordeel en 1 nadeel van tijdrekening? -: Heel subjectief, overal kan het anders zijn en jaar 1 is
ook overal verschillend.
Tijdrekening:
➔ Relatief
o - : Bij elke samenleving anders
▪ Start
▪ Indeling
o + : Zorgt voor structuren
▪ Referentiekader
o Onze tijdrekening
▪ Westers => jaar 1 christus geboren
▪ 7 tijdvakken
3
, Hoofdstuk 2: menselijke evolutie
Wat maakt een fossiel tot de mensensoort behoort?
Datering :
- Prehistorie opgedeeld in verschillende tijdskaders
o IJstijden en geologische periodes
o Steen- en metaaltijdperk
Menselijke evolutie :
- Geologische tijdsindeling:
o Pleistoceen (2,6 miljoen – 11 700 jaar geleden)
▪ Glacialen en interglacialen
▪ Laatste ijstijd: 126 000 – 11 700 jaar geleden
o Holoceen (11 700 jaar geleden tot nu)
▪ Warmer klimaat
o Paleolithicum ( 2,5 miljoen jaar geleden – 10 000 v.o.t.)
➔ valt grotendeels samen met ijstijden uit Pleistoceen (2,5 miljoen tot 11 700)
o Mesolithicum en Neolithicum (10 000 v.o.t. -2000 v.o.t)
➔ Liggen volledig in Holoceen
- Primaten (= apen)
o Behoren tot rijk van de Animalia (dieren)
o Is een orde van de klasse Mammalia (zoogdieren)
o Bestaan uit twee groepen
▪ Halfapen
▪ Antropoïden (apen en mensapen -> humanoïden -> geen staart vb.
proconsul)
• Apen
• Mensapen
- Mensaap = hominoïden
o Kenmerk: geen staart
o Bevat de proconsul (ca.27-17 miljoen jaar geleden)
Verschil primaten en mens? Verschil hersens, primaten grotere tanden, vorm van de tanden bij
primaten meer u vormig bij mensen meer rond, mensen s vormig ruggenwervel, bekken bij mensen
kleiner, primaten hadden soort duim aan de voet voor te grijpen
Schedel Lichaam Gebit
Wenkbrauwboog Vier – tweevoeter Andere vorm
Voorhoofd Voetboog Kleinere hoektanden
Kin en kaken Lengte armen
S vorm wervelkolom
Dijbeen
4
