Samenvatting - Farmacologie

HOOFDSTUK 1: CYTOSTATICA
ONCOLOGISCHE FARMACOLOGIE


INLEIDING

Cytostatica = anti-tumorbehandeling

- Tumor: ongeremde celdeling
- Cytostatica gaat inwerken op celdeling
- Proberen ongecontroleerd delen van cel tegen te gaan

Kanker in cijfers:




Meest voorkomende doodsoorzaken in België:

- Hart- en vaatziekten
Daarom zoveel aandacht aan vroegtijdig opsporen + behandelen van kanker
- Kanker

Kanker belangrijkste oorzaak van vroegtijdige sterfte (<75j)
meest dodelijke kankers:

- Pancreaskanker
- Hersentumor
- Slokdarmkanker

MAAR: niet alle kankers even dodelijk!!

Meest voorkomende kankers wereldwijd: borstkanker > prostaatkanker > longkanker > darmkanker

HET ONTSTAAN VAN KANKER
Celdeling essentieel voor groei en herstel: vervanging afgestorven en beschadigde cellen
MAAR: tumor is ongecontroleerde celdeling !!



1

,Celdeling gebeurd door mitose: moedercel splitst in 2 identieke dochtercellen
sommige weefsel zeer actieve celgroei door aanwezigheid stamcellen:

- Beenmerg
- Darmslijmvlies
- Huid
Sommige weefsels beginnen te delen als er weefselverlies is (zoals bv leverweefsel)
 in andere weefsels celgroei afwezig (zoals hersen- en spierweefsel)

- Deze cellen gedifferentieerd
- Gespecialiseerd in hun functie – kunnen daardoor niet delen

Proces van celdeling
Delende cel doorloopt aantal fasen vooraleer eigenlijke deling plaatsvind
= celcyclus

- G1: voorbereiding DNA-synthese
- S: synthese DNA
- G2: controle gerepliceerd DNA, synthese andere componenten noodzakelijk voor mitose
- M: mitose
- G0: niet-proliferatieve fase (al dan niet tijdelijk), cel stopt met delen en differentieert

!! Celcyclus strikt gecontroleerd proces: aanmaak nieuwe cellen = celverlies
verschillende checkpoints tijdens celcyclus waarbij controle op fouten in DNA (mutatie)

Wat gebeurd er als er een fout is gezien in DNA?

- Herstel fout
- Geprogrammeerde celdood (apoptose)

Mutaties van DNA kunnen verschillende oorzaken hebben:

- Erfelijk (bv: BRCA1- en BRCA2-gen)
- Exogene factoren
o Fysisch: radioactieve straling, UV straling
o Chemisch: teerverbindingen, asbest (carcinogene stoffen)
o Biologisch: oncogene virussen (bv: Humaan Papillomavirus), voeding

Bij verlies controle celcyclus – 2 groepen genen belangrijk

- Proto-oncogenen: reguleren celgroei, cel differentiatie en apoptose
- Tumorsuppresor genen: zetten celcyclus stop bij fouten in DNA&zetten cel aan tot apoptose

MAAR: er kan ook een mutatie optreden in genen die celcyclus reguleren:

- Proto-oncogenen  oncogenen
- Tumor supressor genen worden geïnactiveerd

Hierdoor wordt controle celcyclus verstoord  cel begint ongecontroleerd te delen
= neoplasie (nieuwe cellen die zich vormen, nieuwvorming)

2

,Waarom is cytostatica uitgevonden?

- Ongecontroleerd delen cel tegengaan
- = celremmende chemische stoffen

Indeling neoplasieën

- Benigne gezwellen: goedaardige gezwellen
o Verspreiden zich niet via bloedbaan
o Ingekapseld – verspreiden niet (blijven op hun plaats)
- Maligne gezwellen: kwaadaardige gezwellen
o Verspreiden via bloedbaan
o Niet ingekapseld – verspreiden zich over hele lichaam




RISICOFACTOREN KANKER
Oorzaak kanker niet eenduidig – bepaalde factoren die risico op kanker verhogen

- Roken en alcohol
- Verlaagde weerstand: chronische ziekten (diabetes, reuma,..)
- Bepaalde infecties
- Erfelijke aanleg
- Straling: UV-straling, ioniserende straling
- Overgewicht en ongezonde voeding

BEHANDELING VAN KANKER
Na diagnose en stadiëring: uitwerken behandelplan
 niet alle behandelingen zijn hetzelfde – te maken met:

- Type kanker
- Uitgebreidheid (waar doet hij zich voor?)

Vaak combinaties van behandelingen !

- Straling
- Chemo
- Operatie 3

, Behandeling is vaak multidisciplinair – niet 1 arts die je behandelt
aparte discipline: oncologie

2 manieren van behandeling kanker:
1) Loco-regionaal: lokaal regionaal
weefselbesparend werken

- Chirurgie: verwijderen van kwaadaardig weefsel
- Radiotherapie: vernietigen van kwaadaardige cellen door ioniserende straling

2) Systemische antikankerbehandelingen

- Anti-tumorale geneesmiddelen – chemo
o Komt in bloedbaan (verspreiding over hele lichaam)
o Via baxter, oraal,.. toedienen

Nieuwe behandeling op komst: targeting

1. CYTOSTATICA

1.1 WAT ZIJN CYTOSTATICA

Cytostatica is een samenvoeging van cytos en statis

- Cyto = cel
- Statis = stilstand

Doel: systemische behandeling kankercellen

- Kwaadaardige cellen vernietigen
- Groei kwaadaardige cellen vertragen

In omvang wordt chemotherapie genoemd – maar dit is niet helemaal juist!!!

BELANGRIJK: nauwe therapeutische marge – oppassen voor overdosis

- Als je teveel inneemt: meer kwaad doen dan goed
- Kan zelfs dodelijk zijn
- Verschil tussen werkzaam en toxiciteit is zeer klein




4