INLEIDING ______________________________________________________________________________________ 5
LES 1 – WAT IS HET RECHT? ______________________________________________________________________ 6
OBJECTIEF VS SUBJECTIEF RECHT ______________________________________________________________ 6
Wat is het verschil?__________________________________________________________________________ 6
Objectief recht ______________________________________________________________________________ 7
Subjectief recht _____________________________________________________________________________ 8
HET RECHT OPDELEN __________________________________________________________________________ 8
Nationaal – internationaal – supranationaal ___________________________________________________ 8
Publiek – privaat ____________________________________________________________________________ 8
LES 2 – FUNDAMENTELE BEGINSELEN ___________________________________________________________ 10
ALLEEN PERSONEN HEBBEN RECHTSPERSOONLIJKHEID________________________________________ 10
Rechtssubjecten ___________________________________________________________________________ 10
Rechtsobjecten ____________________________________________________________________________ 11
BRONNEN VAN HET RECHT ____________________________________________________________________ 11
Materiele en formele bronnen van het recht __________________________________________________ 11
Materiele en formele wetten ________________________________________________________________ 12
VOORRANGSREGELS IN HET RECHT ___________________________________________________________ 12
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 12
De hogere wet gaat voor op de lagere wet ____________________________________________________ 12
De bijzondere wet gaat voor op de algemene wet _____________________________________________ 12
De nieuwe regel gaat voor op de ouder wet ___________________________________________________ 13
RECHT INTERPRETEREN ______________________________________________________________________ 13
LES 3 – DE GRONDWET _________________________________________________________________________ 14
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 14
BASISBEGINSELEN: GROTE PRINCIPES _________________________________________________________ 14
Rechtsstaat _______________________________________________________________________________ 14
Soevereiniteit ______________________________________________________________________________ 15
Scheiding der machten _____________________________________________________________________ 15
Grondwettelijke, parlementaire, erfelijke monarchie___________________________________________ 16
DE GRONDWET WIJZIGEN _____________________________________________________________________ 17
LES 4 – STAATSSTRUCTUUR, BEVOEGDHEIDSVERDELING ________________________________________ 18
DE STAATSTRUCTUUR _________________________________________________________________________ 18
Van eenheidsstaat naar federale staat _______________________________________________________ 18
Taalgebieden als leidraad ___________________________________________________________________ 18
Twee soorten deelstaten ____________________________________________________________________ 18
BEVOEGDHEDEN _____________________________________________________________________________ 19
Basisprincipes van bevoegdheidsverdeling ___________________________________________________ 19
De bevoegdheden__________________________________________________________________________ 20
BEVOEGDHEIDSRECHTELIJKE KNOPEN ________________________________________________________ 20
Brussel____________________________________________________________________________________ 20
Faciliteitengemeenten______________________________________________________________________ 21
LES 5 - DE WETGEVENDE MACHT ________________________________________________________________ 22
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 22
“de” wetgevende macht bestaat niet_________________________________________________________ 22
1
, Asymmetrische opbouw op deelstaatniveau _________________________________________________ 22
Belangrijk _________________________________________________________________________________ 22
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 23
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 23
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 23
STATUUT _____________________________________________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 24
TOTSTANDKOMINGSPROCES WETGEVING______________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 24
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 27
Werking in de tijd (nieuwe VS oude wet) ______________________________________________________ 27
LES 6 – DE UITVOERENDE MACHT _______________________________________________________________ 28
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 28
federale uitvoerende macht _________________________________________________________________ 28
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 29
DE BEVOEGDHEID ____________________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 29
TOTSTANDKOMING BESLUITEN ________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht ________________________________________________________________ 29
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 30
GEDECENTRALISEERDE BESTUREN ____________________________________________________________ 30
Deconcentratie en decentralisatie ___________________________________________________________ 30
Bevoegdheid_______________________________________________________________________________ 31
Provincies en gemeenten ___________________________________________________________________ 31
ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________ 31
LES 7 – DE RECHTELIJKE MACHT ________________________________________________________________ 32
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 32
Situering __________________________________________________________________________________ 32
Afdwingbaarheid van subjectieve rechten ____________________________________________________ 32
BEGRIPPEN EN BEGINSELEN __________________________________________________________________ 33
Rechtsmacht en bevoegdheid _______________________________________________________________ 33
Onafhankelijk en onpartijdig ________________________________________________________________ 33
Benoeming en ontslag _____________________________________________________________________ 33
Rechtsmiddelen en kracht/gezag van gewijsde________________________________________________ 34
Vonnis VS arrest ___________________________________________________________________________ 34
Belangrijke beginselen______________________________________________________________________ 34
GRECHTELIJKE RECHTSCOLLEGES ____________________________________________________________ 35
Gerechtelijke rechtscolleges ________________________________________________________________ 35
PROCESVERLOOP ____________________________________________________________________________ 36
HOOGSTE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________________ 37
Hof van Cassatie ___________________________________________________________________________ 37
Grondwettelijk Hof _________________________________________________________________________ 37
Raad van State _____________________________________________________________________________ 38
LES 8: INTERNATIONAAL RECHT _________________________________________________________________ 40
INTERNATIONALE VERDRAGEN ________________________________________________________________ 40
Soorten verdragen _________________________________________________________________________ 40
Totstandkoming ____________________________________________________________________________ 40
2
, Bron van nationaal recht ____________________________________________________________________ 40
HOE AFDWINGBAAR IS INTERNATIONAAL RECHT? ______________________________________________ 41
GROND- EN MENSENRECHTEN ________________________________________________________________ 41
begrip _____________________________________________________________________________________ 41
Raad van Europa ___________________________________________________________________________ 41
LES 9 – EUROPEES RECHT_______________________________________________________________________ 44
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 44
Korte geschiedenis _________________________________________________________________________ 44
Wat maakt de EU zo bijzonder? ______________________________________________________________ 44
WERKING VAN DE EU _________________________________________________________________________ 44
doelstellingen _____________________________________________________________________________ 44
Bevoegdheden_____________________________________________________________________________ 45
Belangrijke principes _______________________________________________________________________ 46
INSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN ____________________________________________________________ 46
Instellingen ________________________________________________________________________________ 46
Instrumenten ______________________________________________________________________________ 47
LES 10 – BEGINSELEN VAN HET PRIVAATRECHT __________________________________________________ 49
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 49
Wat is het privaatrecht?_____________________________________________________________________ 49
Bronnen van het privaatrecht________________________________________________________________ 49
TWEE BASISBOUWSTENEN ____________________________________________________________________ 49
Het vermogen______________________________________________________________________________ 49
De verbintenis _____________________________________________________________________________ 50
BELANGRIJKE PRINCIPES _____________________________________________________________________ 51
Aanvullend recht – dwingend – van openbare orde ____________________________________________ 51
Termijnen _________________________________________________________________________________ 52
LES 11 – VERBINTENISSEN ______________________________________________________________________ 53
BASISBEGINSELEN ___________________________________________________________________________ 53
Begrip van verbintenis ______________________________________________________________________ 53
Bronnen van verbintenissen_________________________________________________________________ 53
Modaliteiten van verbintenissen _____________________________________________________________ 54
VERBINTENISSEN MET MEERDERE VOORWERPEN EN SUBJECTEN________________________________ 54
Verbintenissen met meervoudige voorwerpen ________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldenaars__________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldeisers __________________________________________________ 55
(NIET-) NAKOMING VAN VERBINTENISSEN ______________________________________________________ 55
Nakoming van verbintenissen _______________________________________________________________ 55
Niet-nakoming van verbintenissen ___________________________________________________________ 55
TENIETGAAN VAN VERBINTENISSEN_________________________________________________________ 56
LES 12 – OVEREENKOMSTEN ____________________________________________________________________ 58
TOTSTANDKOMING, GELDIGHEID EN KWALIFICATIE _____________________________________________ 58
Totstandkoming van de overeenkomst _______________________________________________________ 58
Geldigheidsvereisten _______________________________________________________________________ 58
Interpretatie, uitlegging en kwalificatie van de overeenkomst ___________________________________ 59
NIET-NAKOMING EN EINDE ____________________________________________________________________ 59
Niet-nakoming van de contractuele verbintenis _______________________________________________ 59
3
, Tenietgaan van de overeenkomst ____________________________________________________________ 61
GEVOLGEN VAN HET CONTRACT VOOR DERDEN ________________________________________________ 61
Relativiteitsprincipe ________________________________________________________________________ 61
Afwijkingen ________________________________________________________________________________ 61
LES 16 – FAMILIERECHT _________________________________________________________________________ 66
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 75
KOPPELS (HORIZONTAAL FAMILIERECHT) ______________________________________________________ 75
Huwelijk___________________________________________________________________________________ 75
Wettelijk samenwonen _____________________________________________________________________ 78
Feitelijk samenwonen ______________________________________________________________________ 79
KINDEREN (VERTICAAL FAMILIERECHT) ________________________________________________________ 79
Ouderlijk gezag ____________________________________________________________________________ 79
Ouderlijke rechten _________________________________________________________________________ 80
Ouderlijke plichten _________________________________________________________________________ 81
4
, Inleiding
strafwetboek:
- vroeger: verschil tussen toestemming en geen toestemming geven
- nu: geen toestemming = afwijzen
rechter mag geen straffen uitdelen die niet in het wetboek staan
vb. straf verkrachting = celstraf/boete ⇒ schorsing mag rechter niet beslissen
Uitstel VS opschorting
• straf met uitstel (vb gevangenisstraf)
• opschorting straf: geen straf met naleving onder voorwaarden (door bijzondere omst.)
➔ VERSCHIL: uitstel komt op strafblad, opschorting niet
enkel werkstraf als je ertoe in staat bent (geen dwangarbeid in BE)
schadevergoeding aan slachtoffer: nodig voor de morele schade (burgerlijke schade)
• geldboete: straf voor misdaad
→ strafrecht tov burgerlijk recht (zie later)
juridisch gezien:
• slachtoffer mag zich niet uitspreken over strafmaat van de aangeklaagde
• (wel schadevergoeding eisen)
tuchtbeslissing:
• straf die wordt uitgesproken door iem anders dan de rechter
vb. gynaecoloog aan leuven: KU Leuven beslist dat hij er niet meer mag studeren
HET RECHT:
1. probeert samenleving te ordenen
o geschillen (problemen) vermijden, rechtszekerheid
o geschillen oplossen (materiële (= inhoudelijke) en procedurele regels)
o symbolische functie (juridisch nutteloos
vb ongeboren kind
o gezag + gebrek aan keuze
▪ recht ⇔ ethiek ⇒ materiële doelen
vb. regels in basic fit, keuze om deze niet te volgen als je thuis blijft
o rechtszekerheid =/ onveranderlijkheid, maar weten waar je aan toe bent
▪ Bekendmaking
▪ Duidelijkheid
▪ coherentie (is het niet altijd, regels die elkaar tegenspreken)
▪ juridische stabiliteit
2. deelt in takken en niveaus
3. rechtvaardigheid creëren
4. heeft veel jargon, veel juridische begrippen
5
, les 1 – Wat is het recht?
OBJECTIEF VS SUBJECTIEF RECHT
Wat is het verschil?
“MIJN recht wordt uitgeput uit HET recht”
Het recht = objectief recht
= het geheel van algemene gedragsregels opgelegd door een daartoe bevoegde overheid, die de ordening
van het maatschappelijk leven beogen en waarvan de naleving afdwingbaar is
- De wijze waarop iets verloopt → objectief
→ administratieve rechtscolleges (objectief contentieux)
* jij vs overheid
Voorbeeld:
- gemeente volgt regels niet bij benoeming ambtenaar
- gemeente stelt parkeerreglement op dat in strijd is met de wet
- gemeente neemt individuele beslissing over je bouwaanvraag en legt niet uit niet waarom mijn
bouwaanvraag geweigerd wordt
discretionaire bevoegdheid
= overheid (ook al voldoet situatie aan alle voorgeschreven voorwaarden) heeft toch een beleidsruimte en
kan weigeren
- vb. bouwaanvraag
⇒ geen subjectief recht, overheidsoptreden kan marginaal worden getoetst1?
Mijn recht = subjectief recht
= de individualisering van de rechtsregel. Het is de aanspraak die een persoon tav andere personen aan
het objectief recht ontleent
→ gewone hoven en rechtbanken (subjectief contentieux)
* jij vs andere burgers
* jij vs overheid
Voorbeeld
- je werkgever betaalt je niet
- je aannemer verdwijnt met de noorderzon Bv. je krijgt je pensioen niet
- je bent mishandeld en wil een schadevergoeding
- regenen in kot = rechtsfeit
gebonden bevoegdheid
= situatie waarin het recht zegt wat de overheid MOET doen in een bepaalde situatie
1. ambtenaar heeft geen beleidsruimte
vb. wat A zegt moet B doen (overheid kan niet anders), doet de overheid dat niet ⇒ rechtbank
⇒ subjectief recht
1 rechter of toezichthouder slechts beperkt (op hoofdlijnen) beoordeelt of een besluit of oordeel rechtmatig is genomen, zonder zelf
in de inhoud of redelijkheid van dat besluit te treden
6
,Objectief recht
1. algemeen
o recht is algemeen en onpersoonlijk
o anders geen regels
o waarborg tegen willekeur
o maar rechtsregels <-> individueel besluit
2. gedragsregels
o gedachten zijn vrij, tot ze zich veruitwendigen (racisme uiten door geweld MAG NIET)
o recht beoordeelt uitwendig gedrag…
o van rechtssubjevten
▪ mensen
▪ rechtspersonen
o NIET van rechtssubjecten
▪ Dieren
▪ Voorwerpen
▪ Wie dan voor de rechter brengen? ➔ baasje van dier, maker van vb AI
3. Opgelegd
o Gebod VS verbod
→ wat verplicht het recht je te doen?
o Inspanningsverbintenis = beoordeling obv hoe hard je je best doet (= norm)
▪ Vergelijking met de normale persoon in eenzelfde situatie
= gehandeld in abstracto
▪ Vergelijking met hoe je er zelf mee om zou zijn gegaan
= gehandeld in concreto
Vb. geeft spullen aan iemand met handtas → handtas kwijt → als ze slordig is met
haar eigen spullen, is ze dat ook met jouw spullen
o Resultaatsverbintenis = beoordeling obv resultaat
▪ Tenzij overmacht
Vb. bakker moet cake maken → wordt ziek → kan het niet maken
→ is er geen sprake van overmacht dan bega je een fout als het resultaat er niet is
▪ Enkel resultaatsverbintenis als …
1. Duidelijk verbod/gebod
2. Gebrek aan aleatoir karakter (= wisselvallig/onzeker)
3. Overeenkomst tussen partijen
- Moet niet op papier, maar is wel bewijs
Vb. uitdrukkelijk overeengekomen dat je niet doodgaat tijdens operatie → gaat
toch dood ➔ probleem (
4. Ordenend karakter (voor samenleving)
5. bevoegde overheid
o wordt geordend door de bevoegde overheid
o recht = recht als ze uitgaat van de persoon die bevoegd is om dat recht te maken
6. afdwingbaar (HET recht uit JOUW recht)
o afdwingingsnormen geven voorkeur aan rechtsherstel
▪ bij onrechtmatige daad: iets doen wat niet mag
▪ bij overeenkomst
▪ in relatie met overheid
o soms is schadeherstel ook nodig (rechtsherstel is onvoldoende + schade is niet vergoed)
vb. auto gaat kapot waardoor je te laat komt op solicitatiegesprek
7
, o soms ook beteugende sancties
publieke straffen
1. Repressieve vrijheidsberoving
niet altijd een straf
o gesloten terugkeercentra
o gedwongen opname geestzieken
o internering
2. Vermogensrechtelijke straffen
= straffen die te maken hebben met geld/bezit vb. boetes
o Private straffen
Kan je nog extra geld eisen, om die persoon pijn te doen/omdat je wraakzuchtig bent …?
→ in private rechtsgeschillen: geen vergoeding krijgen bovenop de schade die je geleden hebt
→ burgers onderling kunnen elkaar niet juridisch straffen
Wie kan wel straffen opleggen?
→ de overheid zelf ih strafrecht, niet het slachtoffer
Subjectief recht
= rechtsfeit + HET recht (kan je inzetten om je gelijk te krijgen
Vb. rechtsfeit zoals auto kapot rijden + HET recht gebruiken om MIJN recht te claimen
HET RECHT OPDELEN
Nationaal – internationaal – supranationaal
Nationaal recht als uitgangspunt!
• Alle recht gemaakt in BE door de daartoe bevoegde overheid
• Vertrekpunt, belangrijkste recht dat er is
o landen zin soeverein, beslist wat op eigen grondgebied gebeurt
Internationaal recht
• BE erkent het internationaal recht:
o Afspraken tussen soevereine staten om bepaalde dingen op een bepaalde manier te
doen
• Nationaal recht laat het toe
• Vrijwillige instemming vd staten met de regels waaraan ze zich willen binden, blijven soeverein
Vb. verdragen van de VN
Supranationaal recht
• Staten geven stukje soeverniteit af aan hogere instantie die bindende beslissingen neemt
Vb. EU-unie, bindend in landen die er deel van uitmaken
Publiek – privaat
Privaat:
• Recht dat van toepassing is op de relatie tussen burgers onderling
• Gekoppeld aan private belangen
8
LES 1 – WAT IS HET RECHT? ______________________________________________________________________ 6
OBJECTIEF VS SUBJECTIEF RECHT ______________________________________________________________ 6
Wat is het verschil?__________________________________________________________________________ 6
Objectief recht ______________________________________________________________________________ 7
Subjectief recht _____________________________________________________________________________ 8
HET RECHT OPDELEN __________________________________________________________________________ 8
Nationaal – internationaal – supranationaal ___________________________________________________ 8
Publiek – privaat ____________________________________________________________________________ 8
LES 2 – FUNDAMENTELE BEGINSELEN ___________________________________________________________ 10
ALLEEN PERSONEN HEBBEN RECHTSPERSOONLIJKHEID________________________________________ 10
Rechtssubjecten ___________________________________________________________________________ 10
Rechtsobjecten ____________________________________________________________________________ 11
BRONNEN VAN HET RECHT ____________________________________________________________________ 11
Materiele en formele bronnen van het recht __________________________________________________ 11
Materiele en formele wetten ________________________________________________________________ 12
VOORRANGSREGELS IN HET RECHT ___________________________________________________________ 12
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 12
De hogere wet gaat voor op de lagere wet ____________________________________________________ 12
De bijzondere wet gaat voor op de algemene wet _____________________________________________ 12
De nieuwe regel gaat voor op de ouder wet ___________________________________________________ 13
RECHT INTERPRETEREN ______________________________________________________________________ 13
LES 3 – DE GRONDWET _________________________________________________________________________ 14
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 14
BASISBEGINSELEN: GROTE PRINCIPES _________________________________________________________ 14
Rechtsstaat _______________________________________________________________________________ 14
Soevereiniteit ______________________________________________________________________________ 15
Scheiding der machten _____________________________________________________________________ 15
Grondwettelijke, parlementaire, erfelijke monarchie___________________________________________ 16
DE GRONDWET WIJZIGEN _____________________________________________________________________ 17
LES 4 – STAATSSTRUCTUUR, BEVOEGDHEIDSVERDELING ________________________________________ 18
DE STAATSTRUCTUUR _________________________________________________________________________ 18
Van eenheidsstaat naar federale staat _______________________________________________________ 18
Taalgebieden als leidraad ___________________________________________________________________ 18
Twee soorten deelstaten ____________________________________________________________________ 18
BEVOEGDHEDEN _____________________________________________________________________________ 19
Basisprincipes van bevoegdheidsverdeling ___________________________________________________ 19
De bevoegdheden__________________________________________________________________________ 20
BEVOEGDHEIDSRECHTELIJKE KNOPEN ________________________________________________________ 20
Brussel____________________________________________________________________________________ 20
Faciliteitengemeenten______________________________________________________________________ 21
LES 5 - DE WETGEVENDE MACHT ________________________________________________________________ 22
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 22
“de” wetgevende macht bestaat niet_________________________________________________________ 22
1
, Asymmetrische opbouw op deelstaatniveau _________________________________________________ 22
Belangrijk _________________________________________________________________________________ 22
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 23
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 23
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 23
STATUUT _____________________________________________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 24
TOTSTANDKOMINGSPROCES WETGEVING______________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 24
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 27
Werking in de tijd (nieuwe VS oude wet) ______________________________________________________ 27
LES 6 – DE UITVOERENDE MACHT _______________________________________________________________ 28
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 28
federale uitvoerende macht _________________________________________________________________ 28
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 29
DE BEVOEGDHEID ____________________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 29
TOTSTANDKOMING BESLUITEN ________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht ________________________________________________________________ 29
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 30
GEDECENTRALISEERDE BESTUREN ____________________________________________________________ 30
Deconcentratie en decentralisatie ___________________________________________________________ 30
Bevoegdheid_______________________________________________________________________________ 31
Provincies en gemeenten ___________________________________________________________________ 31
ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________ 31
LES 7 – DE RECHTELIJKE MACHT ________________________________________________________________ 32
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 32
Situering __________________________________________________________________________________ 32
Afdwingbaarheid van subjectieve rechten ____________________________________________________ 32
BEGRIPPEN EN BEGINSELEN __________________________________________________________________ 33
Rechtsmacht en bevoegdheid _______________________________________________________________ 33
Onafhankelijk en onpartijdig ________________________________________________________________ 33
Benoeming en ontslag _____________________________________________________________________ 33
Rechtsmiddelen en kracht/gezag van gewijsde________________________________________________ 34
Vonnis VS arrest ___________________________________________________________________________ 34
Belangrijke beginselen______________________________________________________________________ 34
GRECHTELIJKE RECHTSCOLLEGES ____________________________________________________________ 35
Gerechtelijke rechtscolleges ________________________________________________________________ 35
PROCESVERLOOP ____________________________________________________________________________ 36
HOOGSTE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________________ 37
Hof van Cassatie ___________________________________________________________________________ 37
Grondwettelijk Hof _________________________________________________________________________ 37
Raad van State _____________________________________________________________________________ 38
LES 8: INTERNATIONAAL RECHT _________________________________________________________________ 40
INTERNATIONALE VERDRAGEN ________________________________________________________________ 40
Soorten verdragen _________________________________________________________________________ 40
Totstandkoming ____________________________________________________________________________ 40
2
, Bron van nationaal recht ____________________________________________________________________ 40
HOE AFDWINGBAAR IS INTERNATIONAAL RECHT? ______________________________________________ 41
GROND- EN MENSENRECHTEN ________________________________________________________________ 41
begrip _____________________________________________________________________________________ 41
Raad van Europa ___________________________________________________________________________ 41
LES 9 – EUROPEES RECHT_______________________________________________________________________ 44
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 44
Korte geschiedenis _________________________________________________________________________ 44
Wat maakt de EU zo bijzonder? ______________________________________________________________ 44
WERKING VAN DE EU _________________________________________________________________________ 44
doelstellingen _____________________________________________________________________________ 44
Bevoegdheden_____________________________________________________________________________ 45
Belangrijke principes _______________________________________________________________________ 46
INSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN ____________________________________________________________ 46
Instellingen ________________________________________________________________________________ 46
Instrumenten ______________________________________________________________________________ 47
LES 10 – BEGINSELEN VAN HET PRIVAATRECHT __________________________________________________ 49
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 49
Wat is het privaatrecht?_____________________________________________________________________ 49
Bronnen van het privaatrecht________________________________________________________________ 49
TWEE BASISBOUWSTENEN ____________________________________________________________________ 49
Het vermogen______________________________________________________________________________ 49
De verbintenis _____________________________________________________________________________ 50
BELANGRIJKE PRINCIPES _____________________________________________________________________ 51
Aanvullend recht – dwingend – van openbare orde ____________________________________________ 51
Termijnen _________________________________________________________________________________ 52
LES 11 – VERBINTENISSEN ______________________________________________________________________ 53
BASISBEGINSELEN ___________________________________________________________________________ 53
Begrip van verbintenis ______________________________________________________________________ 53
Bronnen van verbintenissen_________________________________________________________________ 53
Modaliteiten van verbintenissen _____________________________________________________________ 54
VERBINTENISSEN MET MEERDERE VOORWERPEN EN SUBJECTEN________________________________ 54
Verbintenissen met meervoudige voorwerpen ________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldenaars__________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldeisers __________________________________________________ 55
(NIET-) NAKOMING VAN VERBINTENISSEN ______________________________________________________ 55
Nakoming van verbintenissen _______________________________________________________________ 55
Niet-nakoming van verbintenissen ___________________________________________________________ 55
TENIETGAAN VAN VERBINTENISSEN_________________________________________________________ 56
LES 12 – OVEREENKOMSTEN ____________________________________________________________________ 58
TOTSTANDKOMING, GELDIGHEID EN KWALIFICATIE _____________________________________________ 58
Totstandkoming van de overeenkomst _______________________________________________________ 58
Geldigheidsvereisten _______________________________________________________________________ 58
Interpretatie, uitlegging en kwalificatie van de overeenkomst ___________________________________ 59
NIET-NAKOMING EN EINDE ____________________________________________________________________ 59
Niet-nakoming van de contractuele verbintenis _______________________________________________ 59
3
, Tenietgaan van de overeenkomst ____________________________________________________________ 61
GEVOLGEN VAN HET CONTRACT VOOR DERDEN ________________________________________________ 61
Relativiteitsprincipe ________________________________________________________________________ 61
Afwijkingen ________________________________________________________________________________ 61
LES 16 – FAMILIERECHT _________________________________________________________________________ 66
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 75
KOPPELS (HORIZONTAAL FAMILIERECHT) ______________________________________________________ 75
Huwelijk___________________________________________________________________________________ 75
Wettelijk samenwonen _____________________________________________________________________ 78
Feitelijk samenwonen ______________________________________________________________________ 79
KINDEREN (VERTICAAL FAMILIERECHT) ________________________________________________________ 79
Ouderlijk gezag ____________________________________________________________________________ 79
Ouderlijke rechten _________________________________________________________________________ 80
Ouderlijke plichten _________________________________________________________________________ 81
4
, Inleiding
strafwetboek:
- vroeger: verschil tussen toestemming en geen toestemming geven
- nu: geen toestemming = afwijzen
rechter mag geen straffen uitdelen die niet in het wetboek staan
vb. straf verkrachting = celstraf/boete ⇒ schorsing mag rechter niet beslissen
Uitstel VS opschorting
• straf met uitstel (vb gevangenisstraf)
• opschorting straf: geen straf met naleving onder voorwaarden (door bijzondere omst.)
➔ VERSCHIL: uitstel komt op strafblad, opschorting niet
enkel werkstraf als je ertoe in staat bent (geen dwangarbeid in BE)
schadevergoeding aan slachtoffer: nodig voor de morele schade (burgerlijke schade)
• geldboete: straf voor misdaad
→ strafrecht tov burgerlijk recht (zie later)
juridisch gezien:
• slachtoffer mag zich niet uitspreken over strafmaat van de aangeklaagde
• (wel schadevergoeding eisen)
tuchtbeslissing:
• straf die wordt uitgesproken door iem anders dan de rechter
vb. gynaecoloog aan leuven: KU Leuven beslist dat hij er niet meer mag studeren
HET RECHT:
1. probeert samenleving te ordenen
o geschillen (problemen) vermijden, rechtszekerheid
o geschillen oplossen (materiële (= inhoudelijke) en procedurele regels)
o symbolische functie (juridisch nutteloos
vb ongeboren kind
o gezag + gebrek aan keuze
▪ recht ⇔ ethiek ⇒ materiële doelen
vb. regels in basic fit, keuze om deze niet te volgen als je thuis blijft
o rechtszekerheid =/ onveranderlijkheid, maar weten waar je aan toe bent
▪ Bekendmaking
▪ Duidelijkheid
▪ coherentie (is het niet altijd, regels die elkaar tegenspreken)
▪ juridische stabiliteit
2. deelt in takken en niveaus
3. rechtvaardigheid creëren
4. heeft veel jargon, veel juridische begrippen
5
, les 1 – Wat is het recht?
OBJECTIEF VS SUBJECTIEF RECHT
Wat is het verschil?
“MIJN recht wordt uitgeput uit HET recht”
Het recht = objectief recht
= het geheel van algemene gedragsregels opgelegd door een daartoe bevoegde overheid, die de ordening
van het maatschappelijk leven beogen en waarvan de naleving afdwingbaar is
- De wijze waarop iets verloopt → objectief
→ administratieve rechtscolleges (objectief contentieux)
* jij vs overheid
Voorbeeld:
- gemeente volgt regels niet bij benoeming ambtenaar
- gemeente stelt parkeerreglement op dat in strijd is met de wet
- gemeente neemt individuele beslissing over je bouwaanvraag en legt niet uit niet waarom mijn
bouwaanvraag geweigerd wordt
discretionaire bevoegdheid
= overheid (ook al voldoet situatie aan alle voorgeschreven voorwaarden) heeft toch een beleidsruimte en
kan weigeren
- vb. bouwaanvraag
⇒ geen subjectief recht, overheidsoptreden kan marginaal worden getoetst1?
Mijn recht = subjectief recht
= de individualisering van de rechtsregel. Het is de aanspraak die een persoon tav andere personen aan
het objectief recht ontleent
→ gewone hoven en rechtbanken (subjectief contentieux)
* jij vs andere burgers
* jij vs overheid
Voorbeeld
- je werkgever betaalt je niet
- je aannemer verdwijnt met de noorderzon Bv. je krijgt je pensioen niet
- je bent mishandeld en wil een schadevergoeding
- regenen in kot = rechtsfeit
gebonden bevoegdheid
= situatie waarin het recht zegt wat de overheid MOET doen in een bepaalde situatie
1. ambtenaar heeft geen beleidsruimte
vb. wat A zegt moet B doen (overheid kan niet anders), doet de overheid dat niet ⇒ rechtbank
⇒ subjectief recht
1 rechter of toezichthouder slechts beperkt (op hoofdlijnen) beoordeelt of een besluit of oordeel rechtmatig is genomen, zonder zelf
in de inhoud of redelijkheid van dat besluit te treden
6
,Objectief recht
1. algemeen
o recht is algemeen en onpersoonlijk
o anders geen regels
o waarborg tegen willekeur
o maar rechtsregels <-> individueel besluit
2. gedragsregels
o gedachten zijn vrij, tot ze zich veruitwendigen (racisme uiten door geweld MAG NIET)
o recht beoordeelt uitwendig gedrag…
o van rechtssubjevten
▪ mensen
▪ rechtspersonen
o NIET van rechtssubjecten
▪ Dieren
▪ Voorwerpen
▪ Wie dan voor de rechter brengen? ➔ baasje van dier, maker van vb AI
3. Opgelegd
o Gebod VS verbod
→ wat verplicht het recht je te doen?
o Inspanningsverbintenis = beoordeling obv hoe hard je je best doet (= norm)
▪ Vergelijking met de normale persoon in eenzelfde situatie
= gehandeld in abstracto
▪ Vergelijking met hoe je er zelf mee om zou zijn gegaan
= gehandeld in concreto
Vb. geeft spullen aan iemand met handtas → handtas kwijt → als ze slordig is met
haar eigen spullen, is ze dat ook met jouw spullen
o Resultaatsverbintenis = beoordeling obv resultaat
▪ Tenzij overmacht
Vb. bakker moet cake maken → wordt ziek → kan het niet maken
→ is er geen sprake van overmacht dan bega je een fout als het resultaat er niet is
▪ Enkel resultaatsverbintenis als …
1. Duidelijk verbod/gebod
2. Gebrek aan aleatoir karakter (= wisselvallig/onzeker)
3. Overeenkomst tussen partijen
- Moet niet op papier, maar is wel bewijs
Vb. uitdrukkelijk overeengekomen dat je niet doodgaat tijdens operatie → gaat
toch dood ➔ probleem (
4. Ordenend karakter (voor samenleving)
5. bevoegde overheid
o wordt geordend door de bevoegde overheid
o recht = recht als ze uitgaat van de persoon die bevoegd is om dat recht te maken
6. afdwingbaar (HET recht uit JOUW recht)
o afdwingingsnormen geven voorkeur aan rechtsherstel
▪ bij onrechtmatige daad: iets doen wat niet mag
▪ bij overeenkomst
▪ in relatie met overheid
o soms is schadeherstel ook nodig (rechtsherstel is onvoldoende + schade is niet vergoed)
vb. auto gaat kapot waardoor je te laat komt op solicitatiegesprek
7
, o soms ook beteugende sancties
publieke straffen
1. Repressieve vrijheidsberoving
niet altijd een straf
o gesloten terugkeercentra
o gedwongen opname geestzieken
o internering
2. Vermogensrechtelijke straffen
= straffen die te maken hebben met geld/bezit vb. boetes
o Private straffen
Kan je nog extra geld eisen, om die persoon pijn te doen/omdat je wraakzuchtig bent …?
→ in private rechtsgeschillen: geen vergoeding krijgen bovenop de schade die je geleden hebt
→ burgers onderling kunnen elkaar niet juridisch straffen
Wie kan wel straffen opleggen?
→ de overheid zelf ih strafrecht, niet het slachtoffer
Subjectief recht
= rechtsfeit + HET recht (kan je inzetten om je gelijk te krijgen
Vb. rechtsfeit zoals auto kapot rijden + HET recht gebruiken om MIJN recht te claimen
HET RECHT OPDELEN
Nationaal – internationaal – supranationaal
Nationaal recht als uitgangspunt!
• Alle recht gemaakt in BE door de daartoe bevoegde overheid
• Vertrekpunt, belangrijkste recht dat er is
o landen zin soeverein, beslist wat op eigen grondgebied gebeurt
Internationaal recht
• BE erkent het internationaal recht:
o Afspraken tussen soevereine staten om bepaalde dingen op een bepaalde manier te
doen
• Nationaal recht laat het toe
• Vrijwillige instemming vd staten met de regels waaraan ze zich willen binden, blijven soeverein
Vb. verdragen van de VN
Supranationaal recht
• Staten geven stukje soeverniteit af aan hogere instantie die bindende beslissingen neemt
Vb. EU-unie, bindend in landen die er deel van uitmaken
Publiek – privaat
Privaat:
• Recht dat van toepassing is op de relatie tussen burgers onderling
• Gekoppeld aan private belangen
8
