WIJSGERIGE ETHIEK
THEMA 1: WAT IS MORALITEIT?
1.1 HET PROBLEEM VAN DE DEFINITIE
Socrates: ‘hoe we moeten leven en waarom’ (= how we ought to live, and why”. Naast
deze theorie spreken er veel elkaar tegen.
Minimum conception of morality = een kern die elke theorie aanvaardt.
1.2 EERSTE VOORBEELD: BABY THERESA
Baby Theresa was geboren met ‘anencefalie’. Dat is een ziekte waardoor een kind
geboren word zonder belangrijke cerebrum en cerebellum van het brein. Alleen de
hersenstam is ontwikkeld waardoor ze kunnen ademen en hun hart kan kloppen. Meestal
worden deze foetussen niet of stil geboren.
Theresa werd geboren maar zou binnen enkele dagen doodgaan. De ouders hadden
beslist om de goede organen te doneren maar in de wet van Florida staat dat je alleen
organen mag doneren als de donor dood is. Waardoor de organen niet meer goed waren.
Zou Theresa ‘vermoord’ moeten worden om die andere kinderen te redden?
Verschillende argumenten. Argumenten gaan als volgt ‘als de veronderstellingen waar
zijn en de conclusie die volgt logisch is’
Voor:
1. De voordelen.
Theresa was niet bij bewustzijn en ging toch sowieso spoedig doodgaan. De
andere kinderen daarentegen zouden enorm geholpen zijn met de organen.
Theresa zou geen schade ondergaan want ze had alleen een biologisch bestaan.
o Sterke redenering
Tegen:
2. Het argument dat we mensen niet mogen gebruiken.
Is een aantrekkelijk argument maar vaag. ‘mensen gebruiken’ gebeurt als de
autonomie word aangetast door vb te liegen, of tegen hun wil. Theresa had geen
autonomie.
Als mensen zelf niks kunnen beslissen worden er 2 stappen gevolgd.
o Wat is in het voordeel van de persoon zelf?
Ze zou niet benadeeld zijn bij het wegnemen van haar organen
o Als ze zou kunnen zeggen wat ze wil, wat zou ze willen?
Ze heeft geen voorkeuren en zou er nooit kunnen hebben.
3. Het is verkeerd om iemand te vermoorden om iemand anders te redden.
Baby Theresa zou nooit een leven kunnen hebben, ze zou snel doodgaan maar die
andere baby’s die organen nodig hebben konden wel leven. Als we het concept
‘brain death’ implementeren kunnen we zeggen dat Theresa doodgeboren was.
De argumenten voor de transplantatie zijn sterker dan tegen
1.3 TWEEDE VOORBEELD: JODIE EN MARY
,Jodie en Mary zijn een Siamese tweeling met 1 hart en 1 paar longen. Jodie was sterker
dan haar zus. beiden gingen binnen de 6 maanden doodgaan tenzij er een operatie
plaatsvond die Jodie zou kunnen redden. De ouders waren door hun geloof tegen de
operatie. De artsen starten een petitie en trekken naar de rechtbank. Ze krijgen gelijk en
de operatie gaat toch door.
Wie zou de beslissing moeten maken? en welke beslissing? (onderschied “wie moet
kiezen” <-> “wat moeten ze kiezen”
Voor:
1. We moeten er zoveel mogelijk redden als we kunnen.
o Beter om 1 te redden dan geen
Tegen:
2. De onschendbaarheid van het menselijk leven.
Al het menselijke leven is waardig maakt niet uit welke leeftijd, ras, SES,… het
maakt niet uit of een onschuldig leven doden goede gevolgen zou hebben, het
mag gewoon niet gedaan worden.
Aan de kern van de Westerse morele traditie ligt dat moorden niet kan gedaan
worden tenzij een paar uitzonderingen.
o Het onschuldige mens heeft geen toekomst en gaat sowieso doodgaan.
o De persoon heeft geen wens om door te leven (of geen wensen in geval
van Theresa)
o Deze moord zal andere onschuldige levens redden, die dan een volledig
leven kunnen gaan leiden
De dokters pleiten dat ze het kind niet vermoord hebben aangezien het sowieso
ging doodgaan maar de dood versnelt hebben.
1.4 DERDE VOORBEELD: TRACY LATIMER
Tracy Latimer werd op 12 jarige leeftijd vermoord door haar vader met uitlaatgassen,
moeder was opgelucht. Ze was zwaar gehandicapt, had een mentaal niveau van 3 jaar.
De vader kreeg sympathie van de rechter en kreeg 1 jaar. Supreme Court van Canada
was oneens, “minimumstraf moet gevolgd worden” en vader kreeg 10 jaar.
Voor
1. Utilitaristische blik
Tracy had gewoon pijn en geen hoop op een leven dus eigenlijk is het een soort
genadeslag.
Tegen:
1. De onschendbaarheid van het menselijk leven
Tracy’s leven is moreel waardevol en mag dus niet zomaar vernietigd worden
2. Discriminatie ten opzichte van gehandicapten
Door de lage straf voelden veel gehandicapten hun benadeelt. “Niemand heeft het
recht om te beslissen of mijn leven minder waard is om te leven dan die van u.”
De vader verteld dat het niet was dat ze gedood werd omwille van haar handicap
maar omwille van haar lijden zonder hoop.
3. Slippery slope argument (hellend-vlak-argument)
, = type van argumentatie waarbij toegevingen gedaan worden aan een morele
regel (niet moorden) waardoor toegevingen blijven gedaan worden tot morele
regel vervalt. Waar trek je de lijn?
o Vergelijken met nazi’s
Er is een risico dat dit soort argumentatie kan misbruikt worden aangezien
niemand deze voorspellingen kan bewijzen of tegen bewijs kan voeren. Hiervoor
moet je voorzichtig zijn als je deze argumentatie gebruikt.
1.5 REDENEN EN NEUTRALITEIT
2 belangrijke punten
1) MORELE REDENERING
Bij deze soort situaties worden gevoelens opgeroepen. Als we sterke gevoelens hebben
denken we dat we gewoon de waarheid weten maar we moeten toch de verschillende
argumenten bekijken. (rede ipv emotie)
Morele oordelen moeten kunnen worden gestaafd met goede redenen. Als deze
argumenten goed zijn moet je hem/ haar ook gelijk geven.
Verschil tussen persoonlijke smaak en morele oordelen:
- Persoonlijke smaak: moet niet verdedigd worden, kan verschillende van mens tot
mens
- Morele oordeel: moet logisch beargumenteerd worden, en als de argumenten
kloppen moet iedereen het eens zijn.
Wanneer is een argument goed?
Argument goed als conlusie logisch volgt uit permissen
1. Ten eerste moet je feiten hebben (descriptieve uitspraken)
o We moeten de wereld zien zoals hij is en niet zoals wij willen dat hij is. we
gaan opzoek naar informatie die ook niet overeenkomt met je mening dus
niet biased.
2. morele principes zoals dat we geen mensen mogen gebruiken, niemand
moorden,…
2) DE EIS VAN ONPARTIJDIGHEID
Je moet iedereen gelijk behandelen. Geen goede reden om mensen anders te behandelen
= discriminatie.
o Verklaart waarom racisme fout is, maar ook waarom bepaalde dingen juist
niet racistisch zijn. Vb. film over Nelson Mandela moet wel een zwarte
auteur zijn want feit.
1.6 HET MINIMUM VAN HET CONCEPT MORALITEIT
Minimale opvatting van moraliteit: Moraliteit is de moeite doen om gedrag te
baseren op rede, i.e. om dat te doen waar de beste redenen voor te geven zijn, en dat
terwijl je de belangen van elke betrokkenen gelijk waardeert.
Conscientious moral agent: gewentsvolle morele agent: iemand die morele
beslissingen kan maken en er ook naar handelt = onpartijdig, kijkt naar feiten, weegt
, implicaties af, aanvaardt normen pas na kritische overweging, is bereid naar rede te
luisteren en eerdere meningen aan te passen.
THEMA 2: DE UITDAGING VAN CULTUREEL RELATIVISME
Cultureel relativisme = manier van kijken naar andere culturen waarbij je probeert hun
waarden, normen en gebruiken te begrijpen vanuit hun eigen context.
2.1 ANDERE CULTUREN ANDERE MORELE CODES
Het concept van wat is juist en wat is fout verschilt van cultuur tot cultuur
Vb 1. oude Grieken dode mensen begraven vs Callatians die dode mensen opeten
o Voor het ene volk lijkt de cultuur van de ander zijn volk onverstaanbaar
Vb 2. Eskimos die baby’s doden
o Mannen hadden meer dan 1 vrouw, delen van vrouwen.
o Vrouwen konden relatief makkelijk hun man verlaten
o Infanticide kwam vaak voor. Ook ouderen werden achtergelaten in de
sneeuw om te sterven.
2.2 CULTUREEL RELATIVISME
Er is geen universele morele waarheden. We beoordelen elkaar met de waarden van onze
eigen cultuur.
o De ‘juiste’ manier is de manier die onze voorouders ons hebben
doorgegeven
Cultureel relativisme claimt dat er verschillende culturele codes zijn. Er zijn verschillende
claims.
1. Verschillende gemeenschappen hebben verschillende morele codes
a. Codes = verzameling van verschillende regels
2. De morele code van een sml bepaald wat ‘juist’ is binnen die sml; dus als een sml
stelt dat een welbepaalde handeling moreel juist is dan is die juist, ten minste in
die samenleving.
3. Er is geen objectieve standaard dat kan worden gebruikt om te oordelen dat de
morele code van de ene sml beter is dan de morele code van een andere sml. Er
zijn geen morele waarden die gelden voor alle mensen ten alle tijden.
4. De morele code van onze samenleving heeft geen bijzonder status maar is slechts
een van velen.
5. Het is arrogant om andere culturen te beoordelen we zouden altijd tolerant
moeten zijn ten aanzien van andere culturen.
b. De tweede en vijfde claim kunnen elkaar tegenspreken. Moeten we
altijd alles tolereren zelf als onze cultuur er heel erg tegen is.
THEMA 1: WAT IS MORALITEIT?
1.1 HET PROBLEEM VAN DE DEFINITIE
Socrates: ‘hoe we moeten leven en waarom’ (= how we ought to live, and why”. Naast
deze theorie spreken er veel elkaar tegen.
Minimum conception of morality = een kern die elke theorie aanvaardt.
1.2 EERSTE VOORBEELD: BABY THERESA
Baby Theresa was geboren met ‘anencefalie’. Dat is een ziekte waardoor een kind
geboren word zonder belangrijke cerebrum en cerebellum van het brein. Alleen de
hersenstam is ontwikkeld waardoor ze kunnen ademen en hun hart kan kloppen. Meestal
worden deze foetussen niet of stil geboren.
Theresa werd geboren maar zou binnen enkele dagen doodgaan. De ouders hadden
beslist om de goede organen te doneren maar in de wet van Florida staat dat je alleen
organen mag doneren als de donor dood is. Waardoor de organen niet meer goed waren.
Zou Theresa ‘vermoord’ moeten worden om die andere kinderen te redden?
Verschillende argumenten. Argumenten gaan als volgt ‘als de veronderstellingen waar
zijn en de conclusie die volgt logisch is’
Voor:
1. De voordelen.
Theresa was niet bij bewustzijn en ging toch sowieso spoedig doodgaan. De
andere kinderen daarentegen zouden enorm geholpen zijn met de organen.
Theresa zou geen schade ondergaan want ze had alleen een biologisch bestaan.
o Sterke redenering
Tegen:
2. Het argument dat we mensen niet mogen gebruiken.
Is een aantrekkelijk argument maar vaag. ‘mensen gebruiken’ gebeurt als de
autonomie word aangetast door vb te liegen, of tegen hun wil. Theresa had geen
autonomie.
Als mensen zelf niks kunnen beslissen worden er 2 stappen gevolgd.
o Wat is in het voordeel van de persoon zelf?
Ze zou niet benadeeld zijn bij het wegnemen van haar organen
o Als ze zou kunnen zeggen wat ze wil, wat zou ze willen?
Ze heeft geen voorkeuren en zou er nooit kunnen hebben.
3. Het is verkeerd om iemand te vermoorden om iemand anders te redden.
Baby Theresa zou nooit een leven kunnen hebben, ze zou snel doodgaan maar die
andere baby’s die organen nodig hebben konden wel leven. Als we het concept
‘brain death’ implementeren kunnen we zeggen dat Theresa doodgeboren was.
De argumenten voor de transplantatie zijn sterker dan tegen
1.3 TWEEDE VOORBEELD: JODIE EN MARY
,Jodie en Mary zijn een Siamese tweeling met 1 hart en 1 paar longen. Jodie was sterker
dan haar zus. beiden gingen binnen de 6 maanden doodgaan tenzij er een operatie
plaatsvond die Jodie zou kunnen redden. De ouders waren door hun geloof tegen de
operatie. De artsen starten een petitie en trekken naar de rechtbank. Ze krijgen gelijk en
de operatie gaat toch door.
Wie zou de beslissing moeten maken? en welke beslissing? (onderschied “wie moet
kiezen” <-> “wat moeten ze kiezen”
Voor:
1. We moeten er zoveel mogelijk redden als we kunnen.
o Beter om 1 te redden dan geen
Tegen:
2. De onschendbaarheid van het menselijk leven.
Al het menselijke leven is waardig maakt niet uit welke leeftijd, ras, SES,… het
maakt niet uit of een onschuldig leven doden goede gevolgen zou hebben, het
mag gewoon niet gedaan worden.
Aan de kern van de Westerse morele traditie ligt dat moorden niet kan gedaan
worden tenzij een paar uitzonderingen.
o Het onschuldige mens heeft geen toekomst en gaat sowieso doodgaan.
o De persoon heeft geen wens om door te leven (of geen wensen in geval
van Theresa)
o Deze moord zal andere onschuldige levens redden, die dan een volledig
leven kunnen gaan leiden
De dokters pleiten dat ze het kind niet vermoord hebben aangezien het sowieso
ging doodgaan maar de dood versnelt hebben.
1.4 DERDE VOORBEELD: TRACY LATIMER
Tracy Latimer werd op 12 jarige leeftijd vermoord door haar vader met uitlaatgassen,
moeder was opgelucht. Ze was zwaar gehandicapt, had een mentaal niveau van 3 jaar.
De vader kreeg sympathie van de rechter en kreeg 1 jaar. Supreme Court van Canada
was oneens, “minimumstraf moet gevolgd worden” en vader kreeg 10 jaar.
Voor
1. Utilitaristische blik
Tracy had gewoon pijn en geen hoop op een leven dus eigenlijk is het een soort
genadeslag.
Tegen:
1. De onschendbaarheid van het menselijk leven
Tracy’s leven is moreel waardevol en mag dus niet zomaar vernietigd worden
2. Discriminatie ten opzichte van gehandicapten
Door de lage straf voelden veel gehandicapten hun benadeelt. “Niemand heeft het
recht om te beslissen of mijn leven minder waard is om te leven dan die van u.”
De vader verteld dat het niet was dat ze gedood werd omwille van haar handicap
maar omwille van haar lijden zonder hoop.
3. Slippery slope argument (hellend-vlak-argument)
, = type van argumentatie waarbij toegevingen gedaan worden aan een morele
regel (niet moorden) waardoor toegevingen blijven gedaan worden tot morele
regel vervalt. Waar trek je de lijn?
o Vergelijken met nazi’s
Er is een risico dat dit soort argumentatie kan misbruikt worden aangezien
niemand deze voorspellingen kan bewijzen of tegen bewijs kan voeren. Hiervoor
moet je voorzichtig zijn als je deze argumentatie gebruikt.
1.5 REDENEN EN NEUTRALITEIT
2 belangrijke punten
1) MORELE REDENERING
Bij deze soort situaties worden gevoelens opgeroepen. Als we sterke gevoelens hebben
denken we dat we gewoon de waarheid weten maar we moeten toch de verschillende
argumenten bekijken. (rede ipv emotie)
Morele oordelen moeten kunnen worden gestaafd met goede redenen. Als deze
argumenten goed zijn moet je hem/ haar ook gelijk geven.
Verschil tussen persoonlijke smaak en morele oordelen:
- Persoonlijke smaak: moet niet verdedigd worden, kan verschillende van mens tot
mens
- Morele oordeel: moet logisch beargumenteerd worden, en als de argumenten
kloppen moet iedereen het eens zijn.
Wanneer is een argument goed?
Argument goed als conlusie logisch volgt uit permissen
1. Ten eerste moet je feiten hebben (descriptieve uitspraken)
o We moeten de wereld zien zoals hij is en niet zoals wij willen dat hij is. we
gaan opzoek naar informatie die ook niet overeenkomt met je mening dus
niet biased.
2. morele principes zoals dat we geen mensen mogen gebruiken, niemand
moorden,…
2) DE EIS VAN ONPARTIJDIGHEID
Je moet iedereen gelijk behandelen. Geen goede reden om mensen anders te behandelen
= discriminatie.
o Verklaart waarom racisme fout is, maar ook waarom bepaalde dingen juist
niet racistisch zijn. Vb. film over Nelson Mandela moet wel een zwarte
auteur zijn want feit.
1.6 HET MINIMUM VAN HET CONCEPT MORALITEIT
Minimale opvatting van moraliteit: Moraliteit is de moeite doen om gedrag te
baseren op rede, i.e. om dat te doen waar de beste redenen voor te geven zijn, en dat
terwijl je de belangen van elke betrokkenen gelijk waardeert.
Conscientious moral agent: gewentsvolle morele agent: iemand die morele
beslissingen kan maken en er ook naar handelt = onpartijdig, kijkt naar feiten, weegt
, implicaties af, aanvaardt normen pas na kritische overweging, is bereid naar rede te
luisteren en eerdere meningen aan te passen.
THEMA 2: DE UITDAGING VAN CULTUREEL RELATIVISME
Cultureel relativisme = manier van kijken naar andere culturen waarbij je probeert hun
waarden, normen en gebruiken te begrijpen vanuit hun eigen context.
2.1 ANDERE CULTUREN ANDERE MORELE CODES
Het concept van wat is juist en wat is fout verschilt van cultuur tot cultuur
Vb 1. oude Grieken dode mensen begraven vs Callatians die dode mensen opeten
o Voor het ene volk lijkt de cultuur van de ander zijn volk onverstaanbaar
Vb 2. Eskimos die baby’s doden
o Mannen hadden meer dan 1 vrouw, delen van vrouwen.
o Vrouwen konden relatief makkelijk hun man verlaten
o Infanticide kwam vaak voor. Ook ouderen werden achtergelaten in de
sneeuw om te sterven.
2.2 CULTUREEL RELATIVISME
Er is geen universele morele waarheden. We beoordelen elkaar met de waarden van onze
eigen cultuur.
o De ‘juiste’ manier is de manier die onze voorouders ons hebben
doorgegeven
Cultureel relativisme claimt dat er verschillende culturele codes zijn. Er zijn verschillende
claims.
1. Verschillende gemeenschappen hebben verschillende morele codes
a. Codes = verzameling van verschillende regels
2. De morele code van een sml bepaald wat ‘juist’ is binnen die sml; dus als een sml
stelt dat een welbepaalde handeling moreel juist is dan is die juist, ten minste in
die samenleving.
3. Er is geen objectieve standaard dat kan worden gebruikt om te oordelen dat de
morele code van de ene sml beter is dan de morele code van een andere sml. Er
zijn geen morele waarden die gelden voor alle mensen ten alle tijden.
4. De morele code van onze samenleving heeft geen bijzonder status maar is slechts
een van velen.
5. Het is arrogant om andere culturen te beoordelen we zouden altijd tolerant
moeten zijn ten aanzien van andere culturen.
b. De tweede en vijfde claim kunnen elkaar tegenspreken. Moeten we
altijd alles tolereren zelf als onze cultuur er heel erg tegen is.
