2025
Kunstgeschiedenis
, Les 1: inleiding & Grieken
overzicht en vaardigheden
➔ Visuele kunst: zoals standbeelden en schilderijen
➔ Visuele bronnen staan centraal, maar ook schriftelijke bronnen (veel overlap)
➔ Grote verhaallijnen over ontwikkeling van de kunst. Deze moeten we in vraagstellen en bekritiseren en
bevragen.
➔ Ongeveer 10 beelden per les: naam kunstenaar, titel en jaar MET STERRETJE OP PWP (als er geen
kunstenaar bij staat niet kennen)
➔ Termen: bv belangrijke schrijver, kan vanalles zijn. Er staan een termenlijst achteraan het boek (niet
alles kennen maar wel een houvast)
➔ Op examen ook essay over ongezien werk
kijkoefening
da vinci - het laatste avondmaal
inhoud: wat afgebeeld is/beschrijving van verhaal en/of
symbolische betekenis
context: alles daarrond, zoals wie heeft het gemaakt, voor
wie, interpretatie, kritiek, functie, doelpubliek, jaar …
context kan verranderen doorheen de tijd.
vorm: materiaal, techniek, stijl(namen), afmeting en schaal. Compositie: opstelling van figuren en objecten in
het werk.
Inhoud: jezus en zijn apostelen en het laatste avondmaal
Context: refter van klooster santa maria delle Grazie in milaan, leonardo da vinci, ontwikkeling van perspectief
techniek
Vorm: fresco, compositie van
De Grieken
Donkere eeuwen
Slaan we een beetje over
Vroeg Griekse cultuur (1050-480 v.Chr.)
Archaïsche periode (800-480 v.Chr.)
Griekenland toen: tegenstrijdige onafhankelijke steden, maar gemeenschappelijke cultuur en bewustzijn
daarover. Ook groot verschil en bewustzijn van niet- grieken: barbaren.
1
,Paardmens: 10de eeuw v.Chr., Archeologisch Museum, Eretria, h. 36 cm
➔ Uit de duistere eeuwen
➔ terracotta: combinatie van klei en zand, rood bruin in kleur
➔ schematisch duidelijk, weinig te maken met een effectief man of paard. Typisch voor deze periode:
“geometrische periode”. Mensen en dieren gereduceerd tot gemotrische vormen. Decoratie heeft niet
met man of paard te maken.
➔ Mythologisch figuur: goede en slechte kant. Misschien symbolisch voor de mens zelf
➔ Object gevonden in een begraafplaats, oorspronkelijk afgebroken in twee stukken, hoofd lag in een
ander graf. Had waarschijnlijk een betekenis.
Dipylon vaas: 8e eeuw v.Chr,1.5 m, Archeologisch Museum, Athene
➔ Voor wijn of olie gebruikt, ook gebruikt als grafsteen
➔ Gevonden bij een graf
➔ Gat in onderkant vaas: vloeistof laten doorvloeiien naar persoon onder grond.
➔ Meestal gemaakt op pottenbakkerschijf en geschilderd. Deze vaas is heel groot dus waarschijnlijk in
verschillende keren gemaakt en samengevoegd
➔ Symetrie heel belangrijk
➔ Breedte helft van zijn grootte: bewijs naar belang geometrie en verhoudingen voor Grieken. Bepaalde
verhoudingen beschouwd als mooi.
➔ Mensen erop tonen een begrafenis ritueel, de doden ligt op een tafel en de mensen errond tonen
verdried.
➔ Figuren gereduceerd tot basisvormen, zoals driehoek voor torso en lijnen voor armen. In profieel bijna
allemaal zelfde houding
Dipylon vaas: Ca. 750 v.Chr., terracotta, 108 cm h. Metropolitan
Museum of Art, NY
➔ Zelfde rituelen als vorige vaas
➔ Geen gevoel van diepte en alles in profiel
➔ Geen fictieve ruimte
Vroeg Korinthische olpec a. 600 v.Chr., h. 29 cm, British Museum,
Londen
➔ Athene bekend voor grote dipylon vase, maar in korinthe ook grote handel van dit soort vazen en ook
veel export.
➔ In sommige aspecten gelijk aan de dipylon vazen, zoals symetrie. MAAR duidelijk meer intressen in de
figuren. Waar andere vaze meer intresse hadden in de decoratieve aspecten waren dat hier de
figuren.
➔ In plaats van twee kleuren zijn er hier drie: oranje van achtergrond, zwarte figuren met rode detailles.
➔ Detailles hier hebben meer te maken met textuur van de figuren. Bv. De veren van een dier.
Man en paardmens: mss. uit Olympia, ca. 750 v.Chr., brons, 11.1 cm, Metropolitan Museum of Art, NY
➔ Grieken deden veel aan beeldhouwing
➔ Beeld heeft misschien te maken met een specifiek moment uit de mythologie, zoals miss achilles en
Cheiro.
➔ Meeste hiervan terug gevonden in heiligdommen.
2
, dia 16: rechts heeft meer definitie en nuance. Versiering rechts heeft te maken met een voorbeeld uit het
echte leven en niet enkel decoratief. Verschil in materiaal, dus andere technieken. Ook een andere
schaal.
*Kouros, ca. 600 v.Chr. marmer,h. 1.93 m, Metropolitan Museum of Art, NY !!!
➔ Veel van die beelden waren jonge naakte manen, Meestal bijna realistische grootte en uit
marmer
➔ Soms geschilderd maar verf nu weg
➔ Kouros betekent jongen, werd in alle de griekse (cultuur) gebieden gemaakt
➔ Zeer symetrisch: vb. zijn haar heeft een regelmatig patroon dus niet echt natuurlijk
➔ Sugestie van spieren aanwezig op bv. Zijn rug. Hij maakt een stap naar voor maar is heel
statisch
VGL kouros met: Egyptisch, Koning Menkaure en zijn koningin, ca. 2600 v.Chr., zandsteen, 1.42 m,
Museum of Fine Arts, Boston
➔ 2 duizend jaar tussen de beelden, maar toch veel gelijkenissen. BV. Postuur en symetrie, ook zijn ze
heel statisch. Niet veel veranderingen in tijd dus
➔ Verschillen: egyptische beelden geen vrije ruimte tussen lichaamsdelen, maar griekse heeft wel lucht
ertussen. Ook is het griekse beeld naakt.
Kouros van Tenea: ca. 570 v.Chr. Glyptothek, München, marmer, 1.52 m
➔ Nog meer intresse in detailles van menselijk lichaam
➔ Neemt ook een stap naar voor, maar toch vrij statisch
➔ Gezicht: vgl met vorige kouros heeft dit gezicht meer natuurlijke aspecten en de vorige meer van een
masker, zo heeft deze bv een glimlach.
➔ Beelden waren gemaakt om langs voor of achter te bekijken, dus niet alle perspectieven hadden een
bedoeling.
Peplos Kore, ca. 530 v.Chr., marmer, 1.18 m, Akropolismuseum
➔ Kore is vrouwelijke versie. Peple is naam van een kledingstuk !
➔ Verschil: vrouw gekleed en man naakt. Typisch deze periode dat vrouwen niet naakt waren
➔ Ze is zeer frontaal en symetrisch met regelmatigheden zoals in haar haar.
➔ Intresse in haar lichamelijke vorm, maar zit onder kleding, wel sugestie van twee benen en borsten.
➔ Boringen in haar hoofd: indicatie van een hoofddeksel of versiering.
➔ Ook sporen van verf (zeldzaam), er zijn pogingen tot reconstructie
Kouros funtie: soms in heiligdommen als geschenken voor goden, soms grafmonumenten. Veel intresse in
deze vorm en zo waren er ook heel veel kouros in deze periode gemaakt. Mannen hadden toen alle macht
(staat en privé). Vrouwen waren eigendom vader en dan van echtgenoot. Als eer een verkrachting was dan was
dat een misdrijf tegen vader of echtgenoot en niet tegen de vrouw. Dus veel idealisatie van een jongen man.
Concurrentie was ook een belangrijk deel van de maatschappij, zoals wedstrijden van jonge naakte mannen.
Worstelaars, detail van het voetstuk van een beeld, ca. 500 v.Chr.,marmer, h. 31.8 cm, Nationaal Archeologisch
Museum, Athene
➔ In reliëf, niet vrijstaande figuren. Ze zijn deel van het stuk marmer. Deze zijn in laag reliëf gemaakt:
tussen twee en drie dimensionaal= ‘bas-reliëf’
3
Kunstgeschiedenis
, Les 1: inleiding & Grieken
overzicht en vaardigheden
➔ Visuele kunst: zoals standbeelden en schilderijen
➔ Visuele bronnen staan centraal, maar ook schriftelijke bronnen (veel overlap)
➔ Grote verhaallijnen over ontwikkeling van de kunst. Deze moeten we in vraagstellen en bekritiseren en
bevragen.
➔ Ongeveer 10 beelden per les: naam kunstenaar, titel en jaar MET STERRETJE OP PWP (als er geen
kunstenaar bij staat niet kennen)
➔ Termen: bv belangrijke schrijver, kan vanalles zijn. Er staan een termenlijst achteraan het boek (niet
alles kennen maar wel een houvast)
➔ Op examen ook essay over ongezien werk
kijkoefening
da vinci - het laatste avondmaal
inhoud: wat afgebeeld is/beschrijving van verhaal en/of
symbolische betekenis
context: alles daarrond, zoals wie heeft het gemaakt, voor
wie, interpretatie, kritiek, functie, doelpubliek, jaar …
context kan verranderen doorheen de tijd.
vorm: materiaal, techniek, stijl(namen), afmeting en schaal. Compositie: opstelling van figuren en objecten in
het werk.
Inhoud: jezus en zijn apostelen en het laatste avondmaal
Context: refter van klooster santa maria delle Grazie in milaan, leonardo da vinci, ontwikkeling van perspectief
techniek
Vorm: fresco, compositie van
De Grieken
Donkere eeuwen
Slaan we een beetje over
Vroeg Griekse cultuur (1050-480 v.Chr.)
Archaïsche periode (800-480 v.Chr.)
Griekenland toen: tegenstrijdige onafhankelijke steden, maar gemeenschappelijke cultuur en bewustzijn
daarover. Ook groot verschil en bewustzijn van niet- grieken: barbaren.
1
,Paardmens: 10de eeuw v.Chr., Archeologisch Museum, Eretria, h. 36 cm
➔ Uit de duistere eeuwen
➔ terracotta: combinatie van klei en zand, rood bruin in kleur
➔ schematisch duidelijk, weinig te maken met een effectief man of paard. Typisch voor deze periode:
“geometrische periode”. Mensen en dieren gereduceerd tot gemotrische vormen. Decoratie heeft niet
met man of paard te maken.
➔ Mythologisch figuur: goede en slechte kant. Misschien symbolisch voor de mens zelf
➔ Object gevonden in een begraafplaats, oorspronkelijk afgebroken in twee stukken, hoofd lag in een
ander graf. Had waarschijnlijk een betekenis.
Dipylon vaas: 8e eeuw v.Chr,1.5 m, Archeologisch Museum, Athene
➔ Voor wijn of olie gebruikt, ook gebruikt als grafsteen
➔ Gevonden bij een graf
➔ Gat in onderkant vaas: vloeistof laten doorvloeiien naar persoon onder grond.
➔ Meestal gemaakt op pottenbakkerschijf en geschilderd. Deze vaas is heel groot dus waarschijnlijk in
verschillende keren gemaakt en samengevoegd
➔ Symetrie heel belangrijk
➔ Breedte helft van zijn grootte: bewijs naar belang geometrie en verhoudingen voor Grieken. Bepaalde
verhoudingen beschouwd als mooi.
➔ Mensen erop tonen een begrafenis ritueel, de doden ligt op een tafel en de mensen errond tonen
verdried.
➔ Figuren gereduceerd tot basisvormen, zoals driehoek voor torso en lijnen voor armen. In profieel bijna
allemaal zelfde houding
Dipylon vaas: Ca. 750 v.Chr., terracotta, 108 cm h. Metropolitan
Museum of Art, NY
➔ Zelfde rituelen als vorige vaas
➔ Geen gevoel van diepte en alles in profiel
➔ Geen fictieve ruimte
Vroeg Korinthische olpec a. 600 v.Chr., h. 29 cm, British Museum,
Londen
➔ Athene bekend voor grote dipylon vase, maar in korinthe ook grote handel van dit soort vazen en ook
veel export.
➔ In sommige aspecten gelijk aan de dipylon vazen, zoals symetrie. MAAR duidelijk meer intressen in de
figuren. Waar andere vaze meer intresse hadden in de decoratieve aspecten waren dat hier de
figuren.
➔ In plaats van twee kleuren zijn er hier drie: oranje van achtergrond, zwarte figuren met rode detailles.
➔ Detailles hier hebben meer te maken met textuur van de figuren. Bv. De veren van een dier.
Man en paardmens: mss. uit Olympia, ca. 750 v.Chr., brons, 11.1 cm, Metropolitan Museum of Art, NY
➔ Grieken deden veel aan beeldhouwing
➔ Beeld heeft misschien te maken met een specifiek moment uit de mythologie, zoals miss achilles en
Cheiro.
➔ Meeste hiervan terug gevonden in heiligdommen.
2
, dia 16: rechts heeft meer definitie en nuance. Versiering rechts heeft te maken met een voorbeeld uit het
echte leven en niet enkel decoratief. Verschil in materiaal, dus andere technieken. Ook een andere
schaal.
*Kouros, ca. 600 v.Chr. marmer,h. 1.93 m, Metropolitan Museum of Art, NY !!!
➔ Veel van die beelden waren jonge naakte manen, Meestal bijna realistische grootte en uit
marmer
➔ Soms geschilderd maar verf nu weg
➔ Kouros betekent jongen, werd in alle de griekse (cultuur) gebieden gemaakt
➔ Zeer symetrisch: vb. zijn haar heeft een regelmatig patroon dus niet echt natuurlijk
➔ Sugestie van spieren aanwezig op bv. Zijn rug. Hij maakt een stap naar voor maar is heel
statisch
VGL kouros met: Egyptisch, Koning Menkaure en zijn koningin, ca. 2600 v.Chr., zandsteen, 1.42 m,
Museum of Fine Arts, Boston
➔ 2 duizend jaar tussen de beelden, maar toch veel gelijkenissen. BV. Postuur en symetrie, ook zijn ze
heel statisch. Niet veel veranderingen in tijd dus
➔ Verschillen: egyptische beelden geen vrije ruimte tussen lichaamsdelen, maar griekse heeft wel lucht
ertussen. Ook is het griekse beeld naakt.
Kouros van Tenea: ca. 570 v.Chr. Glyptothek, München, marmer, 1.52 m
➔ Nog meer intresse in detailles van menselijk lichaam
➔ Neemt ook een stap naar voor, maar toch vrij statisch
➔ Gezicht: vgl met vorige kouros heeft dit gezicht meer natuurlijke aspecten en de vorige meer van een
masker, zo heeft deze bv een glimlach.
➔ Beelden waren gemaakt om langs voor of achter te bekijken, dus niet alle perspectieven hadden een
bedoeling.
Peplos Kore, ca. 530 v.Chr., marmer, 1.18 m, Akropolismuseum
➔ Kore is vrouwelijke versie. Peple is naam van een kledingstuk !
➔ Verschil: vrouw gekleed en man naakt. Typisch deze periode dat vrouwen niet naakt waren
➔ Ze is zeer frontaal en symetrisch met regelmatigheden zoals in haar haar.
➔ Intresse in haar lichamelijke vorm, maar zit onder kleding, wel sugestie van twee benen en borsten.
➔ Boringen in haar hoofd: indicatie van een hoofddeksel of versiering.
➔ Ook sporen van verf (zeldzaam), er zijn pogingen tot reconstructie
Kouros funtie: soms in heiligdommen als geschenken voor goden, soms grafmonumenten. Veel intresse in
deze vorm en zo waren er ook heel veel kouros in deze periode gemaakt. Mannen hadden toen alle macht
(staat en privé). Vrouwen waren eigendom vader en dan van echtgenoot. Als eer een verkrachting was dan was
dat een misdrijf tegen vader of echtgenoot en niet tegen de vrouw. Dus veel idealisatie van een jongen man.
Concurrentie was ook een belangrijk deel van de maatschappij, zoals wedstrijden van jonge naakte mannen.
Worstelaars, detail van het voetstuk van een beeld, ca. 500 v.Chr.,marmer, h. 31.8 cm, Nationaal Archeologisch
Museum, Athene
➔ In reliëf, niet vrijstaande figuren. Ze zijn deel van het stuk marmer. Deze zijn in laag reliëf gemaakt:
tussen twee en drie dimensionaal= ‘bas-reliëf’
3
