Sociale
ongelijkheid
Sociologie
Hanne Van der Heyden
’24-‘25
,Inhoud
Doel van dit vak...........................................................................................................................................................6
Praktische afspraken....................................................................................................................................................6
Verplichte literatuur & boekforum..............................................................................................................................6
1.1 Een aantal feiten over (inkomens)ongelijkheid..........................................................................................................7
Inkomensongelijkheid in OESO-landen........................................................................................................................7
Intermezzo: Gini-coëfficiënt.........................................................................................................................................7
Verdeling belastbaar inkomen in België.......................................................................................................................8
Belastbaar inkomen: focus op de supperrijken............................................................................................................8
Ongelijkheid (Gini) volgens inkomensbron..................................................................................................................9
Bruto maandloon van voltijdse werknemers volgens geslacht, regio en onderwijs.....................................................9
Vermogensongelijkheid: kunnen gezinnen in armoede terugvallen op vermogen?..................................................10
1.2 Wat is sociale ongelijkheid? Een (voorlopige) definitie............................................................................................11
Definitie..................................................................................................................................................................... 11
Sociologische visie op ongelijkheid............................................................................................................................11
1.3 Sociale ongelijkheid als sociaal probleem................................................................................................................12
Sociaal probleem.......................................................................................................................................................12
Armoede als sociaal probleem..................................................................................................................................12
Eerste ‘Armoede verlichting’......................................................................................................................................13
Tweede ‘Armoedeverlichting’....................................................................................................................................14
Ongelijkheid als sociaal probleem vandaag...............................................................................................................15
2.1 Sociale stratificatie...................................................................................................................................................19
Sociologisch perspectief: sociale stratificatie.............................................................................................................19
Kenmerken van sociale stratificatie...........................................................................................................................20
Systemen van sociale stratificatie..............................................................................................................................20
2.2 Klassieke sociologische theorieën van sociale stratificatie.......................................................................................21
Algemeen.................................................................................................................................................................. 21
Karl Marx (1818-1883)...............................................................................................................................................21
Max Weber (1864- 1920)...........................................................................................................................................24
William E.B. Du Bois (1868- 1963).............................................................................................................................28
Nancy Fraser (1947)...................................................................................................................................................30
3.1 Klassenschema’s: verschillende manieren om sociale klassen te meten.................................................................31
Sociale klassen meten................................................................................................................................................31
Drie brede types klassenschema’s (obv beroepen)....................................................................................................32
3.2 Weberiaanse klassenanalyse: Goldthorpe...............................................................................................................35
Goldthorpe’s relationeel klassenschema...................................................................................................................35
Kritiek op het relationeel klassenschema..................................................................................................................36
1
, Verfijning van klassenschema van Goldthorpe..........................................................................................................36
3.3 Marxistische klassenanalyse: Erik Olin Wright.........................................................................................................38
Wright’s relationeel klassenschema..........................................................................................................................38
Wrights eerste klassenschema...................................................................................................................................38
Geherformuleerd klassenschema van Wright............................................................................................................39
Reacties van exploitatie in Wright’s schema..............................................................................................................39
Empirische toepassing van schema Wright................................................................................................................39
4.1 Sociale mobiliteit.....................................................................................................................................................40
Sociale mobiliteit.......................................................................................................................................................40
Absolute en relatieve mobiliteit................................................................................................................................40
Politieke belang van sociale mobiliteit.......................................................................................................................41
4.2 Sociale mobiliteitsstudies........................................................................................................................................42
‘Industrial Society Thesis’..........................................................................................................................................42
Kwalitatief onderzoek naar sociale mobiliteit............................................................................................................42
Politieke inzet van sociale mobiliteitsstudies.............................................................................................................43
4.3 Verburgerlijking van de arbeidsklasse......................................................................................................................44
Verburgerlijking van de arbeidsklasse.......................................................................................................................44
4.4 De welvaartsstaat en sociaal burgerschap...............................................................................................................45
Ontstaan van de welvaarsstaat..................................................................................................................................45
Welvaarsstaat?..........................................................................................................................................................45
Types van de welvaarstaat.........................................................................................................................................45
4.5 Nationale welvaarsstaat en Europeanisering...........................................................................................................49
Nationale welvaarsstaat............................................................................................................................................49
5.1 Deel 1: Genderongelijkheid.....................................................................................................................................51
FSW: Genderverdeling bij studenten.........................................................................................................................51
Loonkloof in België (2018).........................................................................................................................................51
Tewerkstellingskloof (2020).......................................................................................................................................52
Deeltijdse tewerkstellingskloof (2021)......................................................................................................................52
Vertegenwoordiging in politiek..................................................................................................................................52
Genderverdeling in huishoudelijke arbeid.................................................................................................................52
Mannen hebben 6 uur meer vrije tijd dan vrouwen..................................................................................................52
Schoonheidsideaal.....................................................................................................................................................52
Mismatch werk-rijkdom.............................................................................................................................................53
Mentale gezondheid..................................................................................................................................................53
Impliciete associatie test...........................................................................................................................................53
5.2 Gender?................................................................................................................................................................... 54
Geslacht vs. Gender...................................................................................................................................................54
Genderbread person.................................................................................................................................................54
2
, 5.3 Gender in klassieke sociologie.................................................................................................................................56
Gender in de klassieke sociologie..............................................................................................................................56
Engels & Morgan (1884) The origins of the family, private property and the state...................................................56
Geslachtsrol-theorieën (jaren 50)..............................................................................................................................58
5.4 Hedendaagse structuralistische perspectieven op gender......................................................................................60
Sociale rol theorie......................................................................................................................................................60
Relatief middelen perspectief....................................................................................................................................61
Macro-level genderstratificatie dynamieken.............................................................................................................62
5.5 Hedendaagse agency perspectieven op gender......................................................................................................63
Genderidentiteit........................................................................................................................................................63
Goffman (1977): The Arrangement of Sexes..............................................................................................................64
West & Zimmerman (1987) Doing Gender................................................................................................................65
Beoordeling van gendergedrag..................................................................................................................................65
Het doen van gender via de huishoudelijke taakverdeling........................................................................................66
Butler (1990): Gender trouble...................................................................................................................................67
5.6 Conclusie................................................................................................................................................................. 68
Leerdoelen.................................................................................................................................................................68
Wat te kennen?.........................................................................................................................................................68
6.1 Levensstijl?..............................................................................................................................................................69
Levensstijl.................................................................................................................................................................. 69
Voorgeschiedenis.......................................................................................................................................................69
6.2 Levensstijl als symbolische dimensie van sociale klasse (Bourdieu en Skeggs)........................................................70
Bourdieu over sociale klassen....................................................................................................................................70
Sociale klasse en kapitaal...........................................................................................................................................70
Habitus...................................................................................................................................................................... 71
Klassenpraktijken.......................................................................................................................................................71
Cultuur en ongelijkheid.............................................................................................................................................72
Bourdieu in Groot-Brittannië.....................................................................................................................................73
Skeggs: persoonlijkheid en klasse..............................................................................................................................74
6.3 De dood van sociale klasse?....................................................................................................................................77
Fragmentatie van sociale stratificatie........................................................................................................................77
Sociale klasse blijft relevant.......................................................................................................................................77
6.4 Individualisering en de dood van sociale klasse: Ulrich Beck...................................................................................78
Ulrich Beck over ‘reflectieve moderniteit’.................................................................................................................78
Risicomaatschappij....................................................................................................................................................78
Individualisering........................................................................................................................................................78
… maar ook hier speelt sociale klasse........................................................................................................................79
7.1 Wat is cultuur?.........................................................................................................................................................81
3