Intellectueel recht
Inleiding
Wat is intellectueel eigendom?
IE-rechten = een verzamelnaam voor verschillende rechten op intellectuele creaties. Het moet gaan
over iets waar iemand over heeft nagedacht.
Let op: Enkel de concrete uitgewerkte ideeën en concepten kunnen beschermd worden. Ideeën en
concepten die niet zijn uitgewerkt worden niet beschermd door IE-rechten.
Voorbeeld: Het idee om de zon te gebruiken om energie op te wekken, is niet beschermd. De techniek
van de zonnepanelen zelf kan allicht wel beschermd worden via IE-rechten.
De IE-rechten voor de industrie worden industriële eigendomsrechten genoemd. Dit gaat vooral over
producten & diensten die een (economische) rol spelen in de industriële sector. De overige rechten zijn
er voor de bescherming van creatieve, kunstzinnige uitingen (kunst, muziek, film,…). Soms zijn er
creaties die door meerdere rechten beschermd worden.
Voorbeeld: Logo’s Beschermd door het merkenrecht (=industrieel) & het auteursrecht (= kunstzinnig)
Industriële eigendomsrechten Belangrijkste overige intellectuele
eigendomsrechten
J Merkenrecht J Auteursrecht
9 Tekens die ondernemingen gebruiken 9 Creatieve werken (Bv. Foto, muziek,
ter onderscheiding van hen waren of software)
diensten. J Naburige rechten
J Tekeningen- of modellenrecht 9 Uitvoering van het creatieve werk (Bv.
9 Een tekening in 2D of een model in 3D. Het recht dat een acteur uit een film
(Bv. Het patroon van een stof of heeft)
behangpapier) J Databankenrecht
J Octrooirecht 9 Databanken (Bv. Een site over
9 Technische uitvindingen (Bv. Een tweedehandsauto’s waarbij alle
machine om de ballen uit een informatie in een doorzoekbare
ballenbad, waar kinderen in spelen, databank zit)
schoon te maken)
J Kwekersrecht
9 Nieuwe plantenrassen (Bv. Een
snoeptomaatjesras)
J Handelsnaamrecht
9 De naam van een onderneming. (Bv.
Albert Heijn)
J Chipsrecht
9 Topografieën van halfgeleiders (Bv. De
microchip in je computer)
Aanverwante onderwerpen die zich geen IE-rechten maar liggen wel op dezelfde lijn.
9 Geheimhouding, vaste datum, domeinnamen
Verschillende IE-rechten in 1 product
1 item kan door meerdere IE-rechten beschermd worden. De verschillende onderdelen of facetten van
één product kunnen immers onder verschillende beschermingsregimes vallen.
Wat zijn de kenmerken van IE-recht?
J Niet tastbaar
9 Het voorwerp van intellectueel eigendom is niet tastbaar. De intellectuele prestatie wordt
beschermd, niet het fysieke exemplaar. (Bv. Als je bijvoorbeeld een boek hebt (fysiek
exemplaar) dan mag jij als eigenaar het boek uitlenen, weggeven of zelfs verkopen) Het
verhaal en de tekst blijft wel van de eigenaar. Je mag het boek dus niet inscannen om
bijvoorbeeld op facebook te zetten. Indien je dat zou doen dan maak je inbreuk op een IE-
recht.
J Registratie
9 Sommige rechten moet je registreren, terwijl andere rechten automatisch ontstaan vanaf het
moment dat je iets hebt gecreëerd of op de markt brengt.
1
, Registratie vereist Geen registratie vereist
Auteursrecht x
Handelsnaamrecht x
Merkenrecht x
Tekeningen- of modellenrecht x
Niet-geregistreerd x
gemeenschapsmodel
Octrooirecht x
Databankenrecht x
Kwekersrecht x
Chipsrecht x*
* Om het recht te krijgen is geen registratie nodig. Om je recht te kunnen handhaven is die registratie
wel noodzakelijk.
J Geografisch bepaald
9 Een IE-recht geeft de houder een exclusief recht in een bepaald gebied. Alleen in een
geografisch gebied waar het IE-recht geldig is, geniet je bescherming. Het kan dus
voorkomen dat een uitvinding alleen in België beschermd is en daardoor vrij gebruikt kan
worden in andere landen van de EU.
J Tijdelijk
9 IE-rechten zijn tijdelijke rechten. Dit houdt in dat de rechthebbende voor een bepaalde
periode de mogelijkheid heeft om geld te verdienen met zijn intellectuele prestatie. Na het
aflopen van een beschermingsperiode kan het werk vrij gebruikt worden.
J Overdraagbaarheid
9 IE-rechten zijn overdraagbaar en dus verhandelbaar. Een uitzondering hierop zijn de
persoonlijkheidsrechten van het auteursrecht.
Wat zijn IE-symbolen?
Om aan te geven dat er op een bepaalde creatie IE-rechten rusten wordt er vaak gebruik gemaakt van
symbolen.
Symbool ©
© Dit symbool staat voor copyright of auteursrecht. Door gebruik te maken van dit symbool kan de
auteur of houder van de auteursrechten aangeven dat er auteursrechten rusten op de creatie. Het
vermelden ervan is niet verplicht, maar biedt wel enkele voordelen:
J Derden worden erop gewezen dat zij niet vrij gebruik mogen maken van het werk;
J Je creëert een vermoeden van auteurschap. Dit houdt in dat degene die dit auteurschap wil
betwisten de bewijslast draagt.
Ook zonder copyright notice1 geniet een auteur van auteursrechten op zijn werk. Het moet dan wel
voldoen aan enkele voorwaarden (zie onderdeel auteursrecht). Voor het verkrijgen van auteursrecht
moet geen enkele formaliteit vervuld zijn.
Dit geeft aan dat:
J Er auteursrechten werden geclaimed;
J Wat de creatiedatum is;
J Wie de auteursrechten claimed;
J Wat de gebruiksrechten zijn.
Symbool ® + ™
® Staat voor ‘registered trademark’ en mag alleen gebruikt worden als het gaat over een
geregistreerd merk.
™ Staat voor ‘trademark’. Dit geeft aan dat het teken als merk wordt gebruikt. Het geeft niet aan dat
het een geregistreerd merk is.
De symbolen ® en ™ hebben als oorsprong de VS. In de Benelux hebben deze symbolen geen
juridische waarden. Alleen in landen zoals de VS waar een merk kan ontstaan door gebruik, kan het
toepassen van een ™-symbool voordelig zijn. In de Benelux ontstaat het recht op een merk alleen door
registratie.
1
Voorbeeld: © datum/jaartal, naam, alle rechte, voorbehouden
© 2015 Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom
2
, Nadat je jouw merk hebt geregistreerd kan je het symbool ® gebruiken. In de Benelux geldt er geen
verplichting om dit te doen. Het biedt wel het voordeel dat je derden er attent op maakt dat het gaat
om een geregistreerd merk.
Patented – Patent pending
Patented Dit kan gebruikt worden om te zeggen dat (een onderdeel) van het product geoctrooieerd
werd. Wanneer hier een nummer bij vermeld wordt, kan je aan de hand van dit nummer het octrooi
opzoeken.
Patent pending Dit wordt gebruikt om aan te geven dat er een octrooiaanvraag is ingediend voor
(een onderdeel) van het product. Soms wordt hierbij een nummer vermeld. Dat nummer zorgt ervoor
dat je online de aanvraag kan opzoeken en zo de status van de octrooiaanvraag na kan gaan.
Wat bij inbreuk op IE-recht?
Vanaf dat iemand je IE-rechten schendt is er sprake van een inbreuk. Als houder van IE-recht ben je zelf
verantwoordelijk om op te volgen of iemand inbreuk maakt op jouw recht & om hier eventueel tegen op
te treden.
Je kan het beste eerst nagaan of je beschikt over geldig IE-recht in het land of regio waar de inbreuk
plaatsvindt. Het gaat dan over:
J Een geregistreerde eigendomstitel. Bijvoorbeeld: Merk; model, octrooi.
J Een niet-geregistreerd recht. Bijvoorbeeld: auteursrecht of een niet-geregistreerd model.
Bij een inbreuk door derde is het belangrijk dat informatie & bewijs verzameld in verband met de
inbreuk.
Om te vermijden dat je ooit beschuldigd wordt van inbreuk, kan je best kijken voor je start in de
beschikbare datebanken of er al een IE-recht bestaat waarmee je in conflict kan komen.
Hoe kan ik optreden?
Er zijn verschillende mogelijkheden:
J Melding bij de FIOD-ECD
9 Dit gebeurt vooral als er inbreuk is op auteursrecht. Dit wordt alleen gedaan bij grootschalige
inbreuken waarbij een maatschappelijk belang gemoeid is.
J Een verzoek indienen bij de Douane
9 Om te vermijden dat er namaakgoederen op de Nederlandse of Europese markt komt heeft
de Europese douaneverordening specifieke bevoegdheden gegeven aan de
douaneautoriteiten om te kunnen optreden wanneer zij namaakgoederen aantreffen aan de
grenzen van Europa.
Ze kunnen op eigen initiatief of op vraag van de houder van de rechten goederen waarvan
men vermoedt dat ze een inbreuk maken op een IE-recht laten blokkeren aan de grens.
Daarna kan de houder van de rechten een gerechtelijke procedure opstarten om na te gaat
of het inderdaad namaak betreft.
J Starten van een bemiddelings- of gerechtelijke procedure
9 Wanneer je een stopzetting van de namaak & een eventuele schadevergoeding wenst, dan
kan je een bemiddelings- of gerechtelijke procedure aanvatten. Er zijn verschillende
procedures, zowel bij de burgerlijke als strafrechtelijke rechtbank (kortgeding,
bodemprocedure, strafrechtelijke procedure).
Als je aanwijzingen hebt dat er inbreuk wordt gemaakt kan je met behulp van een advocaat
een verzoek indienen bij de rechtbank tot het leggen van een zogenaamd bewijsbeslag. Via
dit beslag kan je ‘binnenvallen’ in een onderneming & beslag leggen op informatie en een
deskundig een rapport laten opmaken. Het bewijsbeslag kan nuttig zijn om inbreuk vast te
stellen, de oorsprong te achterhalen en de grootte van de inbreuk te kennen. MAAR als in de
procedure blijkt dat er geen inbreuk was, dan heeft de beslagene het recht om een
schadevergoeding te eisen.
J Administratieve procedures
9 Met administratieve procedure worden de procedures bedoeld die men kan starten bij de
registrerende instanties. Hierbij kan men een onderscheid maken in procedures die men kan
aanspannen tijdens de depotprocedure en die in een later stadium kunnen worden ingezet.
Het voordeel hiervan is dat ze een sneller en goedkoper alternatief zijn ten opzichte van
procedures bij de civiele rechter.
Voor merken bestaan 2 administratieve procedures die worden aangeboden:
oppositieprocedure & doorhalingsprocedure.
3
Inleiding
Wat is intellectueel eigendom?
IE-rechten = een verzamelnaam voor verschillende rechten op intellectuele creaties. Het moet gaan
over iets waar iemand over heeft nagedacht.
Let op: Enkel de concrete uitgewerkte ideeën en concepten kunnen beschermd worden. Ideeën en
concepten die niet zijn uitgewerkt worden niet beschermd door IE-rechten.
Voorbeeld: Het idee om de zon te gebruiken om energie op te wekken, is niet beschermd. De techniek
van de zonnepanelen zelf kan allicht wel beschermd worden via IE-rechten.
De IE-rechten voor de industrie worden industriële eigendomsrechten genoemd. Dit gaat vooral over
producten & diensten die een (economische) rol spelen in de industriële sector. De overige rechten zijn
er voor de bescherming van creatieve, kunstzinnige uitingen (kunst, muziek, film,…). Soms zijn er
creaties die door meerdere rechten beschermd worden.
Voorbeeld: Logo’s Beschermd door het merkenrecht (=industrieel) & het auteursrecht (= kunstzinnig)
Industriële eigendomsrechten Belangrijkste overige intellectuele
eigendomsrechten
J Merkenrecht J Auteursrecht
9 Tekens die ondernemingen gebruiken 9 Creatieve werken (Bv. Foto, muziek,
ter onderscheiding van hen waren of software)
diensten. J Naburige rechten
J Tekeningen- of modellenrecht 9 Uitvoering van het creatieve werk (Bv.
9 Een tekening in 2D of een model in 3D. Het recht dat een acteur uit een film
(Bv. Het patroon van een stof of heeft)
behangpapier) J Databankenrecht
J Octrooirecht 9 Databanken (Bv. Een site over
9 Technische uitvindingen (Bv. Een tweedehandsauto’s waarbij alle
machine om de ballen uit een informatie in een doorzoekbare
ballenbad, waar kinderen in spelen, databank zit)
schoon te maken)
J Kwekersrecht
9 Nieuwe plantenrassen (Bv. Een
snoeptomaatjesras)
J Handelsnaamrecht
9 De naam van een onderneming. (Bv.
Albert Heijn)
J Chipsrecht
9 Topografieën van halfgeleiders (Bv. De
microchip in je computer)
Aanverwante onderwerpen die zich geen IE-rechten maar liggen wel op dezelfde lijn.
9 Geheimhouding, vaste datum, domeinnamen
Verschillende IE-rechten in 1 product
1 item kan door meerdere IE-rechten beschermd worden. De verschillende onderdelen of facetten van
één product kunnen immers onder verschillende beschermingsregimes vallen.
Wat zijn de kenmerken van IE-recht?
J Niet tastbaar
9 Het voorwerp van intellectueel eigendom is niet tastbaar. De intellectuele prestatie wordt
beschermd, niet het fysieke exemplaar. (Bv. Als je bijvoorbeeld een boek hebt (fysiek
exemplaar) dan mag jij als eigenaar het boek uitlenen, weggeven of zelfs verkopen) Het
verhaal en de tekst blijft wel van de eigenaar. Je mag het boek dus niet inscannen om
bijvoorbeeld op facebook te zetten. Indien je dat zou doen dan maak je inbreuk op een IE-
recht.
J Registratie
9 Sommige rechten moet je registreren, terwijl andere rechten automatisch ontstaan vanaf het
moment dat je iets hebt gecreëerd of op de markt brengt.
1
, Registratie vereist Geen registratie vereist
Auteursrecht x
Handelsnaamrecht x
Merkenrecht x
Tekeningen- of modellenrecht x
Niet-geregistreerd x
gemeenschapsmodel
Octrooirecht x
Databankenrecht x
Kwekersrecht x
Chipsrecht x*
* Om het recht te krijgen is geen registratie nodig. Om je recht te kunnen handhaven is die registratie
wel noodzakelijk.
J Geografisch bepaald
9 Een IE-recht geeft de houder een exclusief recht in een bepaald gebied. Alleen in een
geografisch gebied waar het IE-recht geldig is, geniet je bescherming. Het kan dus
voorkomen dat een uitvinding alleen in België beschermd is en daardoor vrij gebruikt kan
worden in andere landen van de EU.
J Tijdelijk
9 IE-rechten zijn tijdelijke rechten. Dit houdt in dat de rechthebbende voor een bepaalde
periode de mogelijkheid heeft om geld te verdienen met zijn intellectuele prestatie. Na het
aflopen van een beschermingsperiode kan het werk vrij gebruikt worden.
J Overdraagbaarheid
9 IE-rechten zijn overdraagbaar en dus verhandelbaar. Een uitzondering hierop zijn de
persoonlijkheidsrechten van het auteursrecht.
Wat zijn IE-symbolen?
Om aan te geven dat er op een bepaalde creatie IE-rechten rusten wordt er vaak gebruik gemaakt van
symbolen.
Symbool ©
© Dit symbool staat voor copyright of auteursrecht. Door gebruik te maken van dit symbool kan de
auteur of houder van de auteursrechten aangeven dat er auteursrechten rusten op de creatie. Het
vermelden ervan is niet verplicht, maar biedt wel enkele voordelen:
J Derden worden erop gewezen dat zij niet vrij gebruik mogen maken van het werk;
J Je creëert een vermoeden van auteurschap. Dit houdt in dat degene die dit auteurschap wil
betwisten de bewijslast draagt.
Ook zonder copyright notice1 geniet een auteur van auteursrechten op zijn werk. Het moet dan wel
voldoen aan enkele voorwaarden (zie onderdeel auteursrecht). Voor het verkrijgen van auteursrecht
moet geen enkele formaliteit vervuld zijn.
Dit geeft aan dat:
J Er auteursrechten werden geclaimed;
J Wat de creatiedatum is;
J Wie de auteursrechten claimed;
J Wat de gebruiksrechten zijn.
Symbool ® + ™
® Staat voor ‘registered trademark’ en mag alleen gebruikt worden als het gaat over een
geregistreerd merk.
™ Staat voor ‘trademark’. Dit geeft aan dat het teken als merk wordt gebruikt. Het geeft niet aan dat
het een geregistreerd merk is.
De symbolen ® en ™ hebben als oorsprong de VS. In de Benelux hebben deze symbolen geen
juridische waarden. Alleen in landen zoals de VS waar een merk kan ontstaan door gebruik, kan het
toepassen van een ™-symbool voordelig zijn. In de Benelux ontstaat het recht op een merk alleen door
registratie.
1
Voorbeeld: © datum/jaartal, naam, alle rechte, voorbehouden
© 2015 Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom
2
, Nadat je jouw merk hebt geregistreerd kan je het symbool ® gebruiken. In de Benelux geldt er geen
verplichting om dit te doen. Het biedt wel het voordeel dat je derden er attent op maakt dat het gaat
om een geregistreerd merk.
Patented – Patent pending
Patented Dit kan gebruikt worden om te zeggen dat (een onderdeel) van het product geoctrooieerd
werd. Wanneer hier een nummer bij vermeld wordt, kan je aan de hand van dit nummer het octrooi
opzoeken.
Patent pending Dit wordt gebruikt om aan te geven dat er een octrooiaanvraag is ingediend voor
(een onderdeel) van het product. Soms wordt hierbij een nummer vermeld. Dat nummer zorgt ervoor
dat je online de aanvraag kan opzoeken en zo de status van de octrooiaanvraag na kan gaan.
Wat bij inbreuk op IE-recht?
Vanaf dat iemand je IE-rechten schendt is er sprake van een inbreuk. Als houder van IE-recht ben je zelf
verantwoordelijk om op te volgen of iemand inbreuk maakt op jouw recht & om hier eventueel tegen op
te treden.
Je kan het beste eerst nagaan of je beschikt over geldig IE-recht in het land of regio waar de inbreuk
plaatsvindt. Het gaat dan over:
J Een geregistreerde eigendomstitel. Bijvoorbeeld: Merk; model, octrooi.
J Een niet-geregistreerd recht. Bijvoorbeeld: auteursrecht of een niet-geregistreerd model.
Bij een inbreuk door derde is het belangrijk dat informatie & bewijs verzameld in verband met de
inbreuk.
Om te vermijden dat je ooit beschuldigd wordt van inbreuk, kan je best kijken voor je start in de
beschikbare datebanken of er al een IE-recht bestaat waarmee je in conflict kan komen.
Hoe kan ik optreden?
Er zijn verschillende mogelijkheden:
J Melding bij de FIOD-ECD
9 Dit gebeurt vooral als er inbreuk is op auteursrecht. Dit wordt alleen gedaan bij grootschalige
inbreuken waarbij een maatschappelijk belang gemoeid is.
J Een verzoek indienen bij de Douane
9 Om te vermijden dat er namaakgoederen op de Nederlandse of Europese markt komt heeft
de Europese douaneverordening specifieke bevoegdheden gegeven aan de
douaneautoriteiten om te kunnen optreden wanneer zij namaakgoederen aantreffen aan de
grenzen van Europa.
Ze kunnen op eigen initiatief of op vraag van de houder van de rechten goederen waarvan
men vermoedt dat ze een inbreuk maken op een IE-recht laten blokkeren aan de grens.
Daarna kan de houder van de rechten een gerechtelijke procedure opstarten om na te gaat
of het inderdaad namaak betreft.
J Starten van een bemiddelings- of gerechtelijke procedure
9 Wanneer je een stopzetting van de namaak & een eventuele schadevergoeding wenst, dan
kan je een bemiddelings- of gerechtelijke procedure aanvatten. Er zijn verschillende
procedures, zowel bij de burgerlijke als strafrechtelijke rechtbank (kortgeding,
bodemprocedure, strafrechtelijke procedure).
Als je aanwijzingen hebt dat er inbreuk wordt gemaakt kan je met behulp van een advocaat
een verzoek indienen bij de rechtbank tot het leggen van een zogenaamd bewijsbeslag. Via
dit beslag kan je ‘binnenvallen’ in een onderneming & beslag leggen op informatie en een
deskundig een rapport laten opmaken. Het bewijsbeslag kan nuttig zijn om inbreuk vast te
stellen, de oorsprong te achterhalen en de grootte van de inbreuk te kennen. MAAR als in de
procedure blijkt dat er geen inbreuk was, dan heeft de beslagene het recht om een
schadevergoeding te eisen.
J Administratieve procedures
9 Met administratieve procedure worden de procedures bedoeld die men kan starten bij de
registrerende instanties. Hierbij kan men een onderscheid maken in procedures die men kan
aanspannen tijdens de depotprocedure en die in een later stadium kunnen worden ingezet.
Het voordeel hiervan is dat ze een sneller en goedkoper alternatief zijn ten opzichte van
procedures bij de civiele rechter.
Voor merken bestaan 2 administratieve procedures die worden aangeboden:
oppositieprocedure & doorhalingsprocedure.
3
