Hoorcollege 4: Pedagogisch verantwoord curriculum
Deze vier pedagogische basisdoelen zijn in de wet verankerd en liggen ten
grondslag aan de wetsverbetering, de IKK, de kwaliteitsverbetering in de
kinderopvang moet gaan waarborgen. Dat pedagogisch curriculum waarop deze
vier basisdoelen ook is geënt, gaat de vraag “Hoe krijgen de pedagogische
basisdoelen vorm in de praktijk?” beantwoorden. Het is vrij makkelijk als je zegt
dat je hier de vier basisdoelen hebt en dat je ervoor moet zorgen dat je deze
haalt in je kinderopvang. Vanuit de praktijk was er behoefte aan meer
sturing/houvast, vandaar dat er een document is ontwikkeld voor de praktijk wat
het pedagogisch curriculum heet. Eigenlijk willen ze daarmee beantwoorden
“Hoe zouden ze ideaal gezien vorm moeten krijgen in de praktijk? “
Wie bepaalt wat ideaal is voor die praktijk? Vaak wordt er een autoriteit op het
gebied ingeschakeld, en natuurlijk gaat het hier om het gebied van de
kinderopvang. Meestal spelen hoogleraren daar een belangrijke rol in. Her
schakelen we Ruben Fukkink in, hij is in Nederland de autoriteit op dit gebied.
Waarom dit pedagogisch curriculum?
Het document is gemaakt om de vertaalslag te maken van de pedagogische
basisdoelen van Marianne Riksen Walraven om die in de praktijk tastbaarder te
krijgen als een soort richtlijn. Wat ook belangrijk was voor de mensen in de
praktijk is dat die kennis, die dan wordt vertaald naar de praktijk, gebaseerd is op
wetenschappelijke kennis. Er waren wel enkele boeken die veel werden gebruikt
in de kinderopvang, pedagogisch kader, maar ze hadden ook met nadruk
behoefte aan kennis die gebaseerd was op meest recente wetenschappelijke
onderzoeken en dan ben je bij een hoogleraar bij het juiste adres. Vandaar dat
professor dr. Fukkink is ingeschakeld.
Het pedagogisch curriculum is dus een richtlijn en het is vrijwillig normatief
academisch kader. Normatief is de norm die nu geldt, dus gebaseerd op de
meest recente kennis. Het geeft dus richting voor de invulling van de wet IKK en
daarnaast geeft het een overzicht van de belangrijke ontwikkelgebieden die
kinderen van 0 tot 6 doorlopen. Het geeft vooral een inhoudelijke richtlijn die
voor de medewerkers in de kinderopvang handvaten biedt hoe je deze
ontwikkelgebieden het beste kunt vormgeven/stimuleren.
Je ziet aan het begin van het schema de wettelijke opdracht die er vanuit de
politiek kwam (de wet IKK), de tweede kamer stemde ermee in dat die moest
komen. Vervolgens gaat het naar het pedagogisch curriculum wat vervolgens
gebruikt kan worden voor de pedagogische beleidsplannen, die
kinderopvangcentra verplicht op moeten stellen. Dat pedagogisch beleidsplan
kan vervolgens weer vertaald worden naar de pedagogische kaders
(praktijkdocumenten wat de Pm’ers dagelijks gebruiken)
Pedagogisch curriculum (BKK)
Bij het opstellen van dat pedagogisch curriculum heeft de heer Fukkink een
aantal uitgangspunten gebruikt en hij vertelt in de inleiding van het document
dat zijn doel van het pedagogisch curriculum is: maximale ondersteuning bieden
van het welbevinden en ontwikkeling van de kinderen. Daarbij is het
belangrijkste uitgangspunt ook dat er rekening gehouden moet worden met de
belevingswereld van het jonge kind. Daarnaast benadrukt hij dat hij een
holistische benadering heeft gehanteerd. Holistisch, dus volledig en niet alleen
gekozen heeft voor de HART of HOOFD benadering, maar ook de motorische. De
HART (soft-skills; 0-3 jaar) benadering kun je zien als de sociaal-emotionele
, vaardigheden en de HOOFD (hard-skills; 3-6 jaar) benadering kun je zien als de
cognitieve vaardigheden. Ze zijn allebei erg belangrijk, maar voorheen konden
kinderopvang zich nogal eens verliezen in een soort van schoolrijp maken van de
kinderen, waardoor ze voornamelijk zaten op de taalontwikkeling. Daarnaast is
hij voor de actieve rol van de pedagogisch medewerker.
1. Het bieden van emotionele veiligheid in een veilige en gezonde
omgeving; gehechtheid
We hebben het dan over de gehechtheidsrelatie die een kind opbouwt met zijn of
haar pedagogisch medewerker. Elk kind heeft een aangeboren neiging om een
vertrouw persoon op te zoeken in tijden van angst en stress. Welke persoon dat
is, is het gehechtheidsfiguur en dat hoeft niet per se een veilige
gehechtheidsfiguur te zijn, maar dat kan ook een onveilige gehechtheidsrelatie
zijn. Een ander uitgangspunt is dat elke kind tijdens het eerste levensjaar
gehecht raakt aan een of meer belangrijke volwassenen (=gehechtheidsfiguren).
Wat heeft het kind nodig om gehecht te raken aan een belangrijke volwassenen?
Nabijheid (veel 1-op-1-contact), netwerk (hoe meer gehechtheidsfiguren, hoe
groter het netwerk en hoe groter de kans is dat daar veilige gehechtheidsfiguren
tussen zitten en die kunnen elkaar zo nodig compenseren), voorkeur. Je kent ook
de eenkennigheidsfase/ scheidingsangst, die rond de 7/8 maanden op gaat
treden. Niet alle kinderen hebben dat even heftig, maar bij ieder kind zie je wel
iets van deze fase terug. Dit heeft alles te maken met de ontwikkeling van de
objectpermanentie. Hoe kun je die kwaliteit van de gehechtheidsrelatie zien? Dat
kun je met name aflezen in die stressvolle situaties.
Volgens het document van Fukkink is het belangrijkste op de kinderopvang het
bieden van een veilige basis (zonder relatie, geen prestatie). Het is eerst
belangrijk dat je je op je gemak voelt en dat je dan pas toekomt aan
ontwikkelen/exploreren. Het is zo dat wereldwijd gezien gemiddeld genomen 65%
van de kinderen veilig gehecht is aan de moeder, in de kinderopvang is dat
gemiddeld 42%. Ook belangrijk is dat er gecompenseerd kan worden, wanneer
een kind een onveilige gehechtheidsrelatie heeft thuis met de ouder dat een
veilige relatie met de pedagogisch medewerker dat kan compenseren. Kinderen
zijn ook vaker veilig gehecht aan een gastouder t.o.v. hun pedagogisch
medewerker. Het is belangrijk om op die 1-op-1-relatie sensitief-responsief te
zijn. Je moet signalen goed waarnemen, interpreteren en je moet er adequaat op
reageren. Sensitief zijn moet op alle momenten, dus zowel in stressvolle situatie
als in wanneer het kind aan het spelen is.
Voorwaarden om die sensitieve opvoeding door de pedagogisch medewerker in
de kinderopvang mogelijk te maken is dat er regelmatig 1-op-1-contact mogelijk
is tussen kind en pedagogisch medewerker. Denk maar aan de wet IKK, waarin
de BKR (beroepskracht kind ratio) werd bijgesteld. Die groepsgrootte is daarmee
op van invloed. Daarnaast is het van belang dat het kind niet elke keer wanneer
het naar de kinderopvang komt dat het elke keer te maken heeft met
verschillende pedagogisch medewerkers. Er zijn regels ten aanzien van de
stabiliteit van de pedagogisch medewerkers op de groep.
2. Het bevorderen van de persoonlijke competentie; executief
functioneren en zelfregulatie
Je kan zeggen dat executieve functies bestuurd worden door het voorste
gedeelte van onze hersenen. Je bent in staat om zelf je gedachten, emoties,
Deze vier pedagogische basisdoelen zijn in de wet verankerd en liggen ten
grondslag aan de wetsverbetering, de IKK, de kwaliteitsverbetering in de
kinderopvang moet gaan waarborgen. Dat pedagogisch curriculum waarop deze
vier basisdoelen ook is geënt, gaat de vraag “Hoe krijgen de pedagogische
basisdoelen vorm in de praktijk?” beantwoorden. Het is vrij makkelijk als je zegt
dat je hier de vier basisdoelen hebt en dat je ervoor moet zorgen dat je deze
haalt in je kinderopvang. Vanuit de praktijk was er behoefte aan meer
sturing/houvast, vandaar dat er een document is ontwikkeld voor de praktijk wat
het pedagogisch curriculum heet. Eigenlijk willen ze daarmee beantwoorden
“Hoe zouden ze ideaal gezien vorm moeten krijgen in de praktijk? “
Wie bepaalt wat ideaal is voor die praktijk? Vaak wordt er een autoriteit op het
gebied ingeschakeld, en natuurlijk gaat het hier om het gebied van de
kinderopvang. Meestal spelen hoogleraren daar een belangrijke rol in. Her
schakelen we Ruben Fukkink in, hij is in Nederland de autoriteit op dit gebied.
Waarom dit pedagogisch curriculum?
Het document is gemaakt om de vertaalslag te maken van de pedagogische
basisdoelen van Marianne Riksen Walraven om die in de praktijk tastbaarder te
krijgen als een soort richtlijn. Wat ook belangrijk was voor de mensen in de
praktijk is dat die kennis, die dan wordt vertaald naar de praktijk, gebaseerd is op
wetenschappelijke kennis. Er waren wel enkele boeken die veel werden gebruikt
in de kinderopvang, pedagogisch kader, maar ze hadden ook met nadruk
behoefte aan kennis die gebaseerd was op meest recente wetenschappelijke
onderzoeken en dan ben je bij een hoogleraar bij het juiste adres. Vandaar dat
professor dr. Fukkink is ingeschakeld.
Het pedagogisch curriculum is dus een richtlijn en het is vrijwillig normatief
academisch kader. Normatief is de norm die nu geldt, dus gebaseerd op de
meest recente kennis. Het geeft dus richting voor de invulling van de wet IKK en
daarnaast geeft het een overzicht van de belangrijke ontwikkelgebieden die
kinderen van 0 tot 6 doorlopen. Het geeft vooral een inhoudelijke richtlijn die
voor de medewerkers in de kinderopvang handvaten biedt hoe je deze
ontwikkelgebieden het beste kunt vormgeven/stimuleren.
Je ziet aan het begin van het schema de wettelijke opdracht die er vanuit de
politiek kwam (de wet IKK), de tweede kamer stemde ermee in dat die moest
komen. Vervolgens gaat het naar het pedagogisch curriculum wat vervolgens
gebruikt kan worden voor de pedagogische beleidsplannen, die
kinderopvangcentra verplicht op moeten stellen. Dat pedagogisch beleidsplan
kan vervolgens weer vertaald worden naar de pedagogische kaders
(praktijkdocumenten wat de Pm’ers dagelijks gebruiken)
Pedagogisch curriculum (BKK)
Bij het opstellen van dat pedagogisch curriculum heeft de heer Fukkink een
aantal uitgangspunten gebruikt en hij vertelt in de inleiding van het document
dat zijn doel van het pedagogisch curriculum is: maximale ondersteuning bieden
van het welbevinden en ontwikkeling van de kinderen. Daarbij is het
belangrijkste uitgangspunt ook dat er rekening gehouden moet worden met de
belevingswereld van het jonge kind. Daarnaast benadrukt hij dat hij een
holistische benadering heeft gehanteerd. Holistisch, dus volledig en niet alleen
gekozen heeft voor de HART of HOOFD benadering, maar ook de motorische. De
HART (soft-skills; 0-3 jaar) benadering kun je zien als de sociaal-emotionele
, vaardigheden en de HOOFD (hard-skills; 3-6 jaar) benadering kun je zien als de
cognitieve vaardigheden. Ze zijn allebei erg belangrijk, maar voorheen konden
kinderopvang zich nogal eens verliezen in een soort van schoolrijp maken van de
kinderen, waardoor ze voornamelijk zaten op de taalontwikkeling. Daarnaast is
hij voor de actieve rol van de pedagogisch medewerker.
1. Het bieden van emotionele veiligheid in een veilige en gezonde
omgeving; gehechtheid
We hebben het dan over de gehechtheidsrelatie die een kind opbouwt met zijn of
haar pedagogisch medewerker. Elk kind heeft een aangeboren neiging om een
vertrouw persoon op te zoeken in tijden van angst en stress. Welke persoon dat
is, is het gehechtheidsfiguur en dat hoeft niet per se een veilige
gehechtheidsfiguur te zijn, maar dat kan ook een onveilige gehechtheidsrelatie
zijn. Een ander uitgangspunt is dat elke kind tijdens het eerste levensjaar
gehecht raakt aan een of meer belangrijke volwassenen (=gehechtheidsfiguren).
Wat heeft het kind nodig om gehecht te raken aan een belangrijke volwassenen?
Nabijheid (veel 1-op-1-contact), netwerk (hoe meer gehechtheidsfiguren, hoe
groter het netwerk en hoe groter de kans is dat daar veilige gehechtheidsfiguren
tussen zitten en die kunnen elkaar zo nodig compenseren), voorkeur. Je kent ook
de eenkennigheidsfase/ scheidingsangst, die rond de 7/8 maanden op gaat
treden. Niet alle kinderen hebben dat even heftig, maar bij ieder kind zie je wel
iets van deze fase terug. Dit heeft alles te maken met de ontwikkeling van de
objectpermanentie. Hoe kun je die kwaliteit van de gehechtheidsrelatie zien? Dat
kun je met name aflezen in die stressvolle situaties.
Volgens het document van Fukkink is het belangrijkste op de kinderopvang het
bieden van een veilige basis (zonder relatie, geen prestatie). Het is eerst
belangrijk dat je je op je gemak voelt en dat je dan pas toekomt aan
ontwikkelen/exploreren. Het is zo dat wereldwijd gezien gemiddeld genomen 65%
van de kinderen veilig gehecht is aan de moeder, in de kinderopvang is dat
gemiddeld 42%. Ook belangrijk is dat er gecompenseerd kan worden, wanneer
een kind een onveilige gehechtheidsrelatie heeft thuis met de ouder dat een
veilige relatie met de pedagogisch medewerker dat kan compenseren. Kinderen
zijn ook vaker veilig gehecht aan een gastouder t.o.v. hun pedagogisch
medewerker. Het is belangrijk om op die 1-op-1-relatie sensitief-responsief te
zijn. Je moet signalen goed waarnemen, interpreteren en je moet er adequaat op
reageren. Sensitief zijn moet op alle momenten, dus zowel in stressvolle situatie
als in wanneer het kind aan het spelen is.
Voorwaarden om die sensitieve opvoeding door de pedagogisch medewerker in
de kinderopvang mogelijk te maken is dat er regelmatig 1-op-1-contact mogelijk
is tussen kind en pedagogisch medewerker. Denk maar aan de wet IKK, waarin
de BKR (beroepskracht kind ratio) werd bijgesteld. Die groepsgrootte is daarmee
op van invloed. Daarnaast is het van belang dat het kind niet elke keer wanneer
het naar de kinderopvang komt dat het elke keer te maken heeft met
verschillende pedagogisch medewerkers. Er zijn regels ten aanzien van de
stabiliteit van de pedagogisch medewerkers op de groep.
2. Het bevorderen van de persoonlijke competentie; executief
functioneren en zelfregulatie
Je kan zeggen dat executieve functies bestuurd worden door het voorste
gedeelte van onze hersenen. Je bent in staat om zelf je gedachten, emoties,
