Samenvatting –
Vertrouwensrelatie opbouwen
1. Leerpad 1: Grondhouding
Grondhouding= Carl Rogers
3 basiscondities voor helpend contact tussen zorgvrager en
zorgverlener:
- Echtheid
- Onvoorwaardelijke aanvaarding
- Empathie
= Noodzakelijke & voldoende voorwaarden om mensen die zijn vastgelopen in
hun groei te deblokkeren of om mensen die disfunctioneren opnieuw te doen
functioneren
Professionele context
1Ste basisconditie: Echtheid
Echtheid = in contact staan met jezelf woorden, gedachten en gevoelens
komen overeen oprechte houding in interacties
Twee aspecten
1. Sensitief aspect (congruentie)
o Bewust zijn van eigen gevoelens
o Gevoelens aanvaarden en erkennen, ook als ze onaangenaam zijn
o Niet wegduwen
2. Communicatief aspect (transparantie)
o Gevoelens en gedachten durven uiten
o Niet álles delen Focus blijft op de zorgvrager
o Delen enkel als het helpend is voor cliënt of werkrelatie
Effect op de zorgvrager
- Oprechtheid van hulpverlener cliënt kan zich weer openstellen voor
eigen ervaringen bevordert authenticiteit
Wist-je-datje: lichaam & echtheid
- Neuroceptie: ons zenuwstelsel scant voortdurend signalen van
veiligheid/gevaar
, - Incongruentie (doen alsof je je goed voelt terwijl dat niet zo is) cliënt
voelt dat er “iets niet klopt” creëert onveiligheid belemmert
vertrouwensrelatie
2de basisconditie: onvoorwaardelijke aanvaarding
- Openstaan voor gevoelens, gedachten en gedragingen van anderen
zonder oordeel of afwijzing
- Respect voor ieder mens en zijn/haar recht op eigen opvattingen en
gedragingen
- Zorgvrager accepteren zoals die is, mét goede en slechte kanten
Belangrijk:
- Betekent niet dat je al het gedrag goedkeurt of automatisch sympathie
voelt
- Accepteren van het anders-zijn van de ander, los van persoonlijke goed-
of afkeuring
Effect op de zorgvrager
- Creëert veilige omgeving
- Zorgvrager voelt zich uitgenodigd om eigen gedachten en emoties te
onderzoeken
- Helpt cliënten hun eigen ervaringen en gevoelens opnieuw te accepteren
en erop te vertrouwen
Valkuilen
- Accepteren makkelijker wie past in ons eigen referentiekader (normen,
waarden, verwachtingen)
- Onvoorwaardelijke acceptatie = de ander principieel accepteren zonder
voorwaarden en zonder oordeel
Referentiekader
= Geheel van je voorgeschiedenis, ervaringen,
gewoontes, context, opleiding, cultuur, religie, …
- Bepaalt hoe je:
o naar de wereld kijkt
o oordeelt over goed en fout
o handelt en verwachtingen vormt
- Vergelijkbaar met een bril die je waarneming filtert
Voorbeelden
- Wie opgroeide in een horecazaak meer begrip voor wachttijden in restaurants
, - Wie op internaat zat leert sneller zelfstandigheid
Kenmerken
- Iedereen heeft een uniek referentiekader dus ook een uniek beeld van
wat “waar” is
- Niet vaststaand: kan dagelijks bevestigd of bijgestuurd worden
- Gevaar: je eigen kijk als maatstaf nemen
Belang in communicatie & hulpverlening
- Cliënt en hulpverlener hebben vaak een ander referentiekader
Verschil kan communicatie lastig maken
- Bewustzijn hiervan is essentieel om de cliënt écht te begrijpen
3de basisconditie: Empathie
Definitie
- Houding waarbij je je inleeft in de gevoels- en gedachtewereld van
de cliënt
- Vereist intensief luisteren en je eigen gevoelens/gedachten opzij zetten
- Focus ligt volledig op de beleving van de ander, niet op theorie of eigen
ervaringen
Hoe toon je empathie?
- Door parafraseren en gevoelsreflecties: de woorden van de cliënt
teruggeven, aftoetsen en concretiseren
Voorbeeld gevoelsreflectie: “Je voelde je verraden.”
Voorbeeld parafrase: “Hoe je overkomt bij anderen houdt je erg bezig.”
- Dit helpt de cliënt zich begrepen en veilig te voelen
Empathie vs. Sympathie
Empathie Sympathie
Inleven in de ander Medeleven vanuit jezelf
Erkennen wat voor de ander Projecteren van jezelf op de ander
belangrijk is
Neemt perspectief van de ander Vertrekt vanuit eigen perspectief
Begrip, zelfs zonder goedkeuring Vereenzelviging, wij-gevoel
of sympathie
, Meer afstandelijk en koeler Warmer, emotioneler, sentimenteel
Effect: diepere verbinding Effect: afstand, omdat eigen ego centraal
komt te staan
Valkuilen
- Te snel zeggen “Ik begrijp het” of “Ik snap het” kan hol en frustrerend
zijn
- Reageren met “Oei” in een professionele context:
o Kan overkomen als oordeel of onzekerheid
o Tast de onvoorwaardelijke aanvaarding en het gevoel van
veiligheid aan
Voorbeelden:
"Oei" "Zie je, het is erg gesteld met mij."
"Oei" "Ik deed blijkbaar iets stoms, wat die psychologisch consulent afkeurt."
"Oei" "Misschien weet de psychologisch consulent ook niet hoe die met mij en mijn
situatie verder moet."
Kern
Empathie = volledig aanwezig zijn bij de cliënt, zonder oordeel, zonder eigen
verhalen, met erkenning voor diens unieke beleving
Reacties niet in lijn met de grondhouding
Veelvoorkomende foute reacties
Reactie Omschrijving Voorbeeld
Adviseren Oplossingsgericht advies “Misschien moet je wat beter
geven plannen als je het zo moeilijk
hebt.”
Overtreffen Eigen ervaring delen die “Dat is niks, wacht tot je hoort
zwaarder lijkt wat ik heb meegemaakt.”
Onderwijzen Belerend wijzen op “Je zou het ook positief kunnen
groeikansen zien…”
Troosten Gevoelens van de “Het is niet jouw fout, je had
zorgvrager verzachten niets anders kunnen doen.”
Verhalen Eigen gelijkaardig verhaal “Dat doet mij denken aan die
vertellen brengen keer dat…”
Stilleggen Zorgvrager abrupt op “Kop op, voel je niet zo slecht.”
andere gevoelens brengen
Vertrouwensrelatie opbouwen
1. Leerpad 1: Grondhouding
Grondhouding= Carl Rogers
3 basiscondities voor helpend contact tussen zorgvrager en
zorgverlener:
- Echtheid
- Onvoorwaardelijke aanvaarding
- Empathie
= Noodzakelijke & voldoende voorwaarden om mensen die zijn vastgelopen in
hun groei te deblokkeren of om mensen die disfunctioneren opnieuw te doen
functioneren
Professionele context
1Ste basisconditie: Echtheid
Echtheid = in contact staan met jezelf woorden, gedachten en gevoelens
komen overeen oprechte houding in interacties
Twee aspecten
1. Sensitief aspect (congruentie)
o Bewust zijn van eigen gevoelens
o Gevoelens aanvaarden en erkennen, ook als ze onaangenaam zijn
o Niet wegduwen
2. Communicatief aspect (transparantie)
o Gevoelens en gedachten durven uiten
o Niet álles delen Focus blijft op de zorgvrager
o Delen enkel als het helpend is voor cliënt of werkrelatie
Effect op de zorgvrager
- Oprechtheid van hulpverlener cliënt kan zich weer openstellen voor
eigen ervaringen bevordert authenticiteit
Wist-je-datje: lichaam & echtheid
- Neuroceptie: ons zenuwstelsel scant voortdurend signalen van
veiligheid/gevaar
, - Incongruentie (doen alsof je je goed voelt terwijl dat niet zo is) cliënt
voelt dat er “iets niet klopt” creëert onveiligheid belemmert
vertrouwensrelatie
2de basisconditie: onvoorwaardelijke aanvaarding
- Openstaan voor gevoelens, gedachten en gedragingen van anderen
zonder oordeel of afwijzing
- Respect voor ieder mens en zijn/haar recht op eigen opvattingen en
gedragingen
- Zorgvrager accepteren zoals die is, mét goede en slechte kanten
Belangrijk:
- Betekent niet dat je al het gedrag goedkeurt of automatisch sympathie
voelt
- Accepteren van het anders-zijn van de ander, los van persoonlijke goed-
of afkeuring
Effect op de zorgvrager
- Creëert veilige omgeving
- Zorgvrager voelt zich uitgenodigd om eigen gedachten en emoties te
onderzoeken
- Helpt cliënten hun eigen ervaringen en gevoelens opnieuw te accepteren
en erop te vertrouwen
Valkuilen
- Accepteren makkelijker wie past in ons eigen referentiekader (normen,
waarden, verwachtingen)
- Onvoorwaardelijke acceptatie = de ander principieel accepteren zonder
voorwaarden en zonder oordeel
Referentiekader
= Geheel van je voorgeschiedenis, ervaringen,
gewoontes, context, opleiding, cultuur, religie, …
- Bepaalt hoe je:
o naar de wereld kijkt
o oordeelt over goed en fout
o handelt en verwachtingen vormt
- Vergelijkbaar met een bril die je waarneming filtert
Voorbeelden
- Wie opgroeide in een horecazaak meer begrip voor wachttijden in restaurants
, - Wie op internaat zat leert sneller zelfstandigheid
Kenmerken
- Iedereen heeft een uniek referentiekader dus ook een uniek beeld van
wat “waar” is
- Niet vaststaand: kan dagelijks bevestigd of bijgestuurd worden
- Gevaar: je eigen kijk als maatstaf nemen
Belang in communicatie & hulpverlening
- Cliënt en hulpverlener hebben vaak een ander referentiekader
Verschil kan communicatie lastig maken
- Bewustzijn hiervan is essentieel om de cliënt écht te begrijpen
3de basisconditie: Empathie
Definitie
- Houding waarbij je je inleeft in de gevoels- en gedachtewereld van
de cliënt
- Vereist intensief luisteren en je eigen gevoelens/gedachten opzij zetten
- Focus ligt volledig op de beleving van de ander, niet op theorie of eigen
ervaringen
Hoe toon je empathie?
- Door parafraseren en gevoelsreflecties: de woorden van de cliënt
teruggeven, aftoetsen en concretiseren
Voorbeeld gevoelsreflectie: “Je voelde je verraden.”
Voorbeeld parafrase: “Hoe je overkomt bij anderen houdt je erg bezig.”
- Dit helpt de cliënt zich begrepen en veilig te voelen
Empathie vs. Sympathie
Empathie Sympathie
Inleven in de ander Medeleven vanuit jezelf
Erkennen wat voor de ander Projecteren van jezelf op de ander
belangrijk is
Neemt perspectief van de ander Vertrekt vanuit eigen perspectief
Begrip, zelfs zonder goedkeuring Vereenzelviging, wij-gevoel
of sympathie
, Meer afstandelijk en koeler Warmer, emotioneler, sentimenteel
Effect: diepere verbinding Effect: afstand, omdat eigen ego centraal
komt te staan
Valkuilen
- Te snel zeggen “Ik begrijp het” of “Ik snap het” kan hol en frustrerend
zijn
- Reageren met “Oei” in een professionele context:
o Kan overkomen als oordeel of onzekerheid
o Tast de onvoorwaardelijke aanvaarding en het gevoel van
veiligheid aan
Voorbeelden:
"Oei" "Zie je, het is erg gesteld met mij."
"Oei" "Ik deed blijkbaar iets stoms, wat die psychologisch consulent afkeurt."
"Oei" "Misschien weet de psychologisch consulent ook niet hoe die met mij en mijn
situatie verder moet."
Kern
Empathie = volledig aanwezig zijn bij de cliënt, zonder oordeel, zonder eigen
verhalen, met erkenning voor diens unieke beleving
Reacties niet in lijn met de grondhouding
Veelvoorkomende foute reacties
Reactie Omschrijving Voorbeeld
Adviseren Oplossingsgericht advies “Misschien moet je wat beter
geven plannen als je het zo moeilijk
hebt.”
Overtreffen Eigen ervaring delen die “Dat is niks, wacht tot je hoort
zwaarder lijkt wat ik heb meegemaakt.”
Onderwijzen Belerend wijzen op “Je zou het ook positief kunnen
groeikansen zien…”
Troosten Gevoelens van de “Het is niet jouw fout, je had
zorgvrager verzachten niets anders kunnen doen.”
Verhalen Eigen gelijkaardig verhaal “Dat doet mij denken aan die
vertellen brengen keer dat…”
Stilleggen Zorgvrager abrupt op “Kop op, voel je niet zo slecht.”
andere gevoelens brengen
