SAMENVATTING LITERATUUR
NEUROREVALIDATIE
Minor
Neuroreval
Laurie ten Kate
,Inhoud
Neuro Revalidatie.............................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 2: Neurowetenschappelijke concepten........................................................................... 3
2.1 Stimulus-respons versus spontaan gedrag............................................................................ 3
2.2 Functies zijn verankerd op verschillende niveaus..................................................................3
2.3 Ensembles, circuits en netwerken (connectomie)..................................................................4
2.4 Sensomotorische cirkel/perceptie-actiecyclus.......................................................................4
2.5 De neurale basis van motoriek: van contractie naar actie.....................................................5
Hoofdstuk 3: Plasticiteit.................................................................................................................. 7
3.1 Definiëring van een begrip.................................................................................................... 7
3.2 Ontwikkeling, leren en herstel............................................................................................... 8
3.3 Plasticiteit overal en altijd...................................................................................................... 8
3.4 Voorbeelden uit de experimentele neurowetenschap............................................................9
3.5 neurogenese: nieuwvorming van neuronen......................................................................... 14
3.6 celdood: nadeel of voordeel?............................................................................................... 14
3.7 Metaplasticiteit: leren van leren?......................................................................................... 15
3.8 Beïnvloeding van plasticiteit?.............................................................................................. 15
3.9 conclusie............................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 4: Herstelvermogen van het zenuwstelsel...................................................................16
4.1 Inleiding............................................................................................................................... 16
4.2 Herstel na perifeer zenuwletsel........................................................................................... 17
4.3 Klinische voorbeelden van functieherstel na hersenbeschadiging.......................................19
4.4 Herstelmechanismen........................................................................................................... 19
4.5 Factoren van invloed op het herstel..................................................................................... 23
4.6 Stimuleren van herstel door therapie en interventie............................................................24
Hoofdstuk 8: De empirische cyclus in de praktijk: moeite met aankleden.....................................25
8.1 Inleiding............................................................................................................................... 25
8.2 Wat is het probleem?........................................................................................................... 25
8.3 Wat is het doel van de behandeling?................................................................................... 26
8.4 Evaluatie 1: welke onderzoeksgegevens zijn nodig?............................................................26
8.5 Maak een probleemanalyse................................................................................................. 26
8.6 Formuleer een verklaringshypothese................................................................................... 27
8.7 Geef een of meer interventiehypothesen.............................................................................27
8.8 Ontwerp een behandelplan.................................................................................................. 27
8.9 Voer de behandeling uit....................................................................................................... 28
8.10 Evaluatie 2: registreer de behandelresultaten...................................................................28
8.11 En als het niet werkt?........................................................................................................ 28
8.12 Nabeschouwing................................................................................................................. 28
Hoofdstuk 9: De therapeutische situatie; meer dan therapie alleen..............................................28
9.1 Inleiding............................................................................................................................... 28
9.2 De therapeutische situatie................................................................................................... 29
1
, 9.3 De patiënt............................................................................................................................ 29
9.4 De oefeningen..................................................................................................................... 31
9.5 De therapeut....................................................................................................................... 33
9.6 De omgeving....................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 11: Stoornisgerichte therapie/training..........................................................................36
11.1 Overwegingen vooraf........................................................................................................ 36
11.2 Motoriek: hemiparese en spasticiteit................................................................................. 36
11.3 Sensibiliteit: hemianesthesie, hemianalgesie en stoornissen van de kinesthesie...............38
11.4 Gezichtsvelden: de hemianopsieën................................................................................... 40
11.5 Handelen: de apraxieën..................................................................................................... 40
11.6 Herkennen: de agnosieën.................................................................................................. 42
11.7 Taal: de afasieën............................................................................................................... 43
11.8 Aandacht en aandachtsstoornissen................................................................................... 45
11.9 Neglect.............................................................................................................................. 46
11.10 Geheugen en geheugenstoornissen................................................................................. 49
11.11 (Beperkt) ziekte-inzicht.................................................................................................... 52
11.12 (Stoornissen van) executieve functies............................................................................. 53
11.13 Vermoeibaarheid............................................................................................................. 55
11.14 Zintuigelijke overgevoeligheid......................................................................................... 55
2
, Neuro Revalidatie
Vijfde druk
Ben van Cranenburgh
Hoofdstuk 2: Neurowetenschappelijke concepten
2.1 Stimulus-respons versus spontaan gedrag
Stimulus-respons = reactief gedrag.
Er zijn ook veel therapieën op dit model gebaseerd:
Facilitatietechnieken ter verhoging van de motorische controle
Tonus remmende prikkels, handgrepen of houdingen
Passieve beweging om ‘bewegingssporen’ in het brein te activeren
Visuele cues op de vloer om lopen te ondersteunen of verbeteren
Verbale instructie
Spontaan gedrag = van motivatie naar actie.
Spartelen en trappen van baby in de baarmoeder zijn geen reflexen maar is spontane neurale
activiteit. Sporen in de hersenen worden hierbij al gevormd.
2.2 Functies zijn verankerd op verschillende niveaus
Multipele representatie: functies zijn op meerdere plaatsen tegelijk in de hersenen
vertegenwoordigd.
Sensoriek en motoriek worden verwerkt en gestuurd via verschillende niveaus, die afhankelijk van
de situatie een rol kunnen spelen.
Hiërarchisch model is vooral handig om klinische fenomenen te
verduidelijken.
Archi = ruggenmerg en hersenstam
o Oudst
o Ruggenmerg en reflexen
Paleo = limbisch systeem en basale kernen
o Emotionele en automatische functies
Neo = cortex
o Jongst
o Cognitieve, bewuste en complexe interacties.
VOORBEELD: Arm buigen
Archi: terugtrekreflex
Paleo: Automatisch/emotioneel gebaar tijdens
spreken
Neo: Bewust gestuurde beweging bij handeling
Mutisme: fenomeen waarbij het
neurale systeem voor horen en spreken als het ware ‘lamgelegd’ is, een soort shock effect. Patiënt
spreekt niet en lijkt doof.
Bij een gelokaliseerde laesie in de hersenen is bijna nooit een functie in zijn geheel uitgevallen. Er is
altijd een soort ‘resterende mogelijkheid’ die met het niet-beschadigde niveau te maken heeft.
VOORBEELD: Motorisch
Apraxie: een patiënt kan niet op verzoek de tong uitsteken (NEO), maar doet dit wel spontaan bij het likken van een
postzegel (PALEO)
VOORBEELD: Sensorisch
Centrale blindheid: Bewust ziet de patiënt niks (dus als je hem vraag wat hij zijt). Maar hij vermijdt tijdens het lopen wel
obstakels.
VOORBEELD: Taal
Afasie: kan bij een oefening geen woord uitbrengen maar kan soms wel met een liedje meezingen.
3
VOORBEELD: geheugen
Amnesie: de patiënt weet niet dat hij al 4 weken fysiotherapie heeft, maar de oefeningen/transfers/etc. gaan wel steeds
beter (procedurele geheugen).
NEUROREVALIDATIE
Minor
Neuroreval
Laurie ten Kate
,Inhoud
Neuro Revalidatie.............................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 2: Neurowetenschappelijke concepten........................................................................... 3
2.1 Stimulus-respons versus spontaan gedrag............................................................................ 3
2.2 Functies zijn verankerd op verschillende niveaus..................................................................3
2.3 Ensembles, circuits en netwerken (connectomie)..................................................................4
2.4 Sensomotorische cirkel/perceptie-actiecyclus.......................................................................4
2.5 De neurale basis van motoriek: van contractie naar actie.....................................................5
Hoofdstuk 3: Plasticiteit.................................................................................................................. 7
3.1 Definiëring van een begrip.................................................................................................... 7
3.2 Ontwikkeling, leren en herstel............................................................................................... 8
3.3 Plasticiteit overal en altijd...................................................................................................... 8
3.4 Voorbeelden uit de experimentele neurowetenschap............................................................9
3.5 neurogenese: nieuwvorming van neuronen......................................................................... 14
3.6 celdood: nadeel of voordeel?............................................................................................... 14
3.7 Metaplasticiteit: leren van leren?......................................................................................... 15
3.8 Beïnvloeding van plasticiteit?.............................................................................................. 15
3.9 conclusie............................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 4: Herstelvermogen van het zenuwstelsel...................................................................16
4.1 Inleiding............................................................................................................................... 16
4.2 Herstel na perifeer zenuwletsel........................................................................................... 17
4.3 Klinische voorbeelden van functieherstel na hersenbeschadiging.......................................19
4.4 Herstelmechanismen........................................................................................................... 19
4.5 Factoren van invloed op het herstel..................................................................................... 23
4.6 Stimuleren van herstel door therapie en interventie............................................................24
Hoofdstuk 8: De empirische cyclus in de praktijk: moeite met aankleden.....................................25
8.1 Inleiding............................................................................................................................... 25
8.2 Wat is het probleem?........................................................................................................... 25
8.3 Wat is het doel van de behandeling?................................................................................... 26
8.4 Evaluatie 1: welke onderzoeksgegevens zijn nodig?............................................................26
8.5 Maak een probleemanalyse................................................................................................. 26
8.6 Formuleer een verklaringshypothese................................................................................... 27
8.7 Geef een of meer interventiehypothesen.............................................................................27
8.8 Ontwerp een behandelplan.................................................................................................. 27
8.9 Voer de behandeling uit....................................................................................................... 28
8.10 Evaluatie 2: registreer de behandelresultaten...................................................................28
8.11 En als het niet werkt?........................................................................................................ 28
8.12 Nabeschouwing................................................................................................................. 28
Hoofdstuk 9: De therapeutische situatie; meer dan therapie alleen..............................................28
9.1 Inleiding............................................................................................................................... 28
9.2 De therapeutische situatie................................................................................................... 29
1
, 9.3 De patiënt............................................................................................................................ 29
9.4 De oefeningen..................................................................................................................... 31
9.5 De therapeut....................................................................................................................... 33
9.6 De omgeving....................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 11: Stoornisgerichte therapie/training..........................................................................36
11.1 Overwegingen vooraf........................................................................................................ 36
11.2 Motoriek: hemiparese en spasticiteit................................................................................. 36
11.3 Sensibiliteit: hemianesthesie, hemianalgesie en stoornissen van de kinesthesie...............38
11.4 Gezichtsvelden: de hemianopsieën................................................................................... 40
11.5 Handelen: de apraxieën..................................................................................................... 40
11.6 Herkennen: de agnosieën.................................................................................................. 42
11.7 Taal: de afasieën............................................................................................................... 43
11.8 Aandacht en aandachtsstoornissen................................................................................... 45
11.9 Neglect.............................................................................................................................. 46
11.10 Geheugen en geheugenstoornissen................................................................................. 49
11.11 (Beperkt) ziekte-inzicht.................................................................................................... 52
11.12 (Stoornissen van) executieve functies............................................................................. 53
11.13 Vermoeibaarheid............................................................................................................. 55
11.14 Zintuigelijke overgevoeligheid......................................................................................... 55
2
, Neuro Revalidatie
Vijfde druk
Ben van Cranenburgh
Hoofdstuk 2: Neurowetenschappelijke concepten
2.1 Stimulus-respons versus spontaan gedrag
Stimulus-respons = reactief gedrag.
Er zijn ook veel therapieën op dit model gebaseerd:
Facilitatietechnieken ter verhoging van de motorische controle
Tonus remmende prikkels, handgrepen of houdingen
Passieve beweging om ‘bewegingssporen’ in het brein te activeren
Visuele cues op de vloer om lopen te ondersteunen of verbeteren
Verbale instructie
Spontaan gedrag = van motivatie naar actie.
Spartelen en trappen van baby in de baarmoeder zijn geen reflexen maar is spontane neurale
activiteit. Sporen in de hersenen worden hierbij al gevormd.
2.2 Functies zijn verankerd op verschillende niveaus
Multipele representatie: functies zijn op meerdere plaatsen tegelijk in de hersenen
vertegenwoordigd.
Sensoriek en motoriek worden verwerkt en gestuurd via verschillende niveaus, die afhankelijk van
de situatie een rol kunnen spelen.
Hiërarchisch model is vooral handig om klinische fenomenen te
verduidelijken.
Archi = ruggenmerg en hersenstam
o Oudst
o Ruggenmerg en reflexen
Paleo = limbisch systeem en basale kernen
o Emotionele en automatische functies
Neo = cortex
o Jongst
o Cognitieve, bewuste en complexe interacties.
VOORBEELD: Arm buigen
Archi: terugtrekreflex
Paleo: Automatisch/emotioneel gebaar tijdens
spreken
Neo: Bewust gestuurde beweging bij handeling
Mutisme: fenomeen waarbij het
neurale systeem voor horen en spreken als het ware ‘lamgelegd’ is, een soort shock effect. Patiënt
spreekt niet en lijkt doof.
Bij een gelokaliseerde laesie in de hersenen is bijna nooit een functie in zijn geheel uitgevallen. Er is
altijd een soort ‘resterende mogelijkheid’ die met het niet-beschadigde niveau te maken heeft.
VOORBEELD: Motorisch
Apraxie: een patiënt kan niet op verzoek de tong uitsteken (NEO), maar doet dit wel spontaan bij het likken van een
postzegel (PALEO)
VOORBEELD: Sensorisch
Centrale blindheid: Bewust ziet de patiënt niks (dus als je hem vraag wat hij zijt). Maar hij vermijdt tijdens het lopen wel
obstakels.
VOORBEELD: Taal
Afasie: kan bij een oefening geen woord uitbrengen maar kan soms wel met een liedje meezingen.
3
VOORBEELD: geheugen
Amnesie: de patiënt weet niet dat hij al 4 weken fysiotherapie heeft, maar de oefeningen/transfers/etc. gaan wel steeds
beter (procedurele geheugen).
