i
PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
Gitte Dekens
Gerd Verschelden
,PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
Examen
2/20 punten op casus vaststelling en betwisting van de afstamming
4/20 punten op casus vereffening/ verdeling wettelijk huwelijksvermogensstelsel
3/20 punten op wetsbepalingen koppelen aan stelling
Vb. casus: 2 mannen krijgen een kind via een draagmoeder die ze persoonlijk kennen
Je moet de 2 soorten afstamming combineren in het antwoord dus zowel biologische afstamming als
adoptieve afstamming
Mogelijkheid 1: 1 van de 2 mannen erkent zo snel mogelijk het kind mits toestemming van de
toekomstige moeder (draagmoeder)
Mogelijkheid 2: vragen hoelang ze al samenwonen om eventueel te adopteren (3 jaar wettelijke
samenwoning nodig) grondvoorwaarde van adoptie
DEEL I: VERTICALE RELATIES
TITEL I: AFSTAMMING
HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN
Personen die van elkaar afstammen zijn eigenlijk bloedverwanten (nu zeggen we verwanten)
Het verschil tussen juridische afstamming en biologische afstamming is dat voor juridische
afstamming er geen link met bloed hoeft te zijn
In de praktijk vallen die 2 niet altijd samen valt wel samen indien vader getrouwd is met moeder
op moment van de bevalling (juridisch) en indien de vader het kind ook echt verwerkt heeft
(biologisch)
Biologische afstamming valt niet altijd samen met juridische afstamming: vader wilt zijn
verantwoordelijkheden niet opnemen, kind is in vondelingenschuif gelegd, vader is onbekend
Juridische afstamming valt niet altijd samen met biologische afstamming: via vrijwillige vaderlijke
erkenning door de nieuwe partner van de moeder of door de vaderschapsregel
Examenvraag: breng de biologische afstamming in overeenstemming met de juridische afstamming
Prins Laurent heeft Clement biologisch erkend, wat zijn de juridische gevolgen daarvan? Eigenlijk niet
veel, maar er zijn wel mogelijkheden
Er is ook nog ander spoor indien er geen bereidwilligheid is gerechtelijke vaststelling van
vaderschap
Soms is betwisting niet mogelijk:
stel je pleegt incest en verwekt kind bij eigen dochter, dan bepaalt de wet dat die afstammingsband
niet mag worden vastgesteld (principieel verbod van incestueuze praktijken)
Sociaal gedrag als vaderFw kan ervoor zorgen dat vader zijn afstammingsband niet verliest als later
blijkt dat hij kind niet verwerkt heeft
Oorspronkelijke afstammingsband heeft 3 grondslagen:
- Bloedband (biologische realiteit/ genetisch)
- Sociaal gedrag
Synoniem: bezit van staat
Het kan een bewijsmiddel vormen voor bewijs van vaderschap
Het ook een betwisting vormen indien de bloedband niet aanwezig is
1
, - Wil of intentie (uiting van autonomie)
Het recht laat toe dat om het even welke man een kind erkend, hij daarvan niet de
biologische vader hoeft te zijn
Meemoederschap is hierop gebaseerd
- (Belang van het kind)
Dit is geen echte vierde grondslag, mar in praktijk wordt het gebruikt door het Grondwettelijk
Hof indien er conflict is bij 1 of meerdere van de vorige grondslagen
De materie van de afstamming raakt de openbare orde
Door afstamming word je in bepaald vak van de familie geplaatst en dat heeft invloed op jouw positie
betreft de staat van de persoon in de familie
!! onmogelijk om af te wijken bij overeenkomst
Praktijkgeval: regeling van draagmoederschap zal van openbare orde worden, want momenteel is
strijd met art 312-333 oud BW
Dus momenteel is dit nietig, want het wettelijk kader is er nog niet
Verschil afstamming en adoptie
AFSTAMMING ADOPTIE
declaratief van aard: verklaart iets wat altijd constitutief van aard: bevestigt iets wat niet
heeft bestaan altijd heeft bestaan
Werkt terug tot de geboorte van het kind = begint vanaf de start van de adoptieprocedure
retroactief (ex tunc) (ouderschap begint vanaf dan, ex nunc)
Gebaseerd op de biologische realiteit Socio-affectief concept (relatief want uiteraard
bedoeling dat adoptieouder even goed zorgt
voor kind dan biologische ouder)
Begrippen verwantschap – aanverwantschap:
1. verwantschap
Bloedverwantschap wordt niet meer gebruikt, want juridisch verwantschap hoeft niets met bloed te
maken te hebben
Je hebt verwanten in rechte lijn (verticaal): papa met dochter, moeder met dochter, ouder met
grootouders stammen rechtstreeks van elkaar af
Ascendenten (in recht opgaande lijn) versus descendenten (in recht nederdalende lijn)
Je hebt verwanten in de zijlijn (horizontaal): broers of zussen, ooms en tantes, neven en nichten
gemeenschappelijke stamouder
De begrippen halfbroer of halfzus, stiefbroer of stiefzus worden dikwijls met elkaar verward
Halfbroer of halfzus geboren uit dezelfde vader en een verschillende moeder of dezelfde moeder
en een verschillende vader
Stiefbroer of stiefzus geboren uit een ander huwelijk van de echtgenoot van een van de ouders,
zijn dus geen verwanten
2
, GEVOLGEN
Als verwantschap juridisch vorm krijgt, hangen daar veel gevolgen aan vast
Biologisch gezien is dit echter niet het geval, het moet echt juridisch erkend zijn
Welke?
- Familienaam
- Erfrecht
- Alimentatie
- Ouderlijk gezag
Je hebt pas iets te zeggen over uw kinderen als je ze juridisch erkend hebt
Ouderlijk gezag is altijd gevolg van afstamming (monistisch systeem in België)
Rechten van donorkinderen gebaseerd op bloedverwantschap:
- Inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie
MBV-wet van 2007: de wet op de medisch begeleide voortplanting
Zorgt ervoor dat recht op afstammingsinformatie volledig voor niet is
Er is geen enkele mogelijkheid tot vordering tegen de donor (art 2 MBV-wet)
Er is ook een bepaling die de volledige anonimiteit van de donor garandeert
In adoptiecontext wordt het wel toegelaten dat geadopteerd kind vanaf 12 jaar schriftelijk kan vragen
om identiteit van vader of moeder te kennen (art 386-6 oud BW)
Op Vlaams Niveau is er een afstammingscentrum dat ook een DNA databank onderhoudt en er zo
matches gevonden kunnen worden indien er donorkinderen zijn die de informatie willen weten
- Afzwakking van de absolute anonimiteit van gametendonatie
Arrest Grondwettelijk Hof 26 september 2024
Strijdig met recht op eerbiediging van het privéleven van donorkinderen omdat er geen billijk
evenwicht werd gevonden tussen rechten kinderen en rechten donoren
Er moet nieuwe wetgeving komen tegen 30 juni 2027
Federaal regeerakkoord legislatuur 2025-2029: anonimiteit van sperma-en eiceldonoren afschaffen
- Recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap via vergelijkend DNA-onderzoek
Brugse familierechtbank: 2 maal vordering gegrond verklaard die strekte tot aanstelling van een
deskundige met opdracht vergelijk DNA-onderzoek uit te voeren
Dat kan je bekomen via de familierechtbank indien je ervan overtuigd bent dat iemand je biologische
vader of moeder is
- Recht op niet-identificeerbare gegevens van de donor
Anonimiteit wordt gewaarborgd, maar er is rechtspraak dat niet identificeerbare gegevens wel
vrijgegeven moeten worden (haarkleur, oogkleur, …)
2. Aanverwantschap
= de verwanten van uw echtgenoot en de echtgenoten van uw verwanten
Verwanten van uw echtgenoot bijvoorbeeld schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon
Echtgenoten van uw verwanten bijvoorbeeld schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder
Dit is dus op basis van huwelijk = aangetrouwd familielid !
Gevolg: verdwijnt enkel na nietigverklaring en niet volledig na ontbinding van het huwelijk
3
PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
Gitte Dekens
Gerd Verschelden
,PERSONEN-, FAMILIE- EN
RELATIEVERMOGENSRECHT
Examen
2/20 punten op casus vaststelling en betwisting van de afstamming
4/20 punten op casus vereffening/ verdeling wettelijk huwelijksvermogensstelsel
3/20 punten op wetsbepalingen koppelen aan stelling
Vb. casus: 2 mannen krijgen een kind via een draagmoeder die ze persoonlijk kennen
Je moet de 2 soorten afstamming combineren in het antwoord dus zowel biologische afstamming als
adoptieve afstamming
Mogelijkheid 1: 1 van de 2 mannen erkent zo snel mogelijk het kind mits toestemming van de
toekomstige moeder (draagmoeder)
Mogelijkheid 2: vragen hoelang ze al samenwonen om eventueel te adopteren (3 jaar wettelijke
samenwoning nodig) grondvoorwaarde van adoptie
DEEL I: VERTICALE RELATIES
TITEL I: AFSTAMMING
HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN
Personen die van elkaar afstammen zijn eigenlijk bloedverwanten (nu zeggen we verwanten)
Het verschil tussen juridische afstamming en biologische afstamming is dat voor juridische
afstamming er geen link met bloed hoeft te zijn
In de praktijk vallen die 2 niet altijd samen valt wel samen indien vader getrouwd is met moeder
op moment van de bevalling (juridisch) en indien de vader het kind ook echt verwerkt heeft
(biologisch)
Biologische afstamming valt niet altijd samen met juridische afstamming: vader wilt zijn
verantwoordelijkheden niet opnemen, kind is in vondelingenschuif gelegd, vader is onbekend
Juridische afstamming valt niet altijd samen met biologische afstamming: via vrijwillige vaderlijke
erkenning door de nieuwe partner van de moeder of door de vaderschapsregel
Examenvraag: breng de biologische afstamming in overeenstemming met de juridische afstamming
Prins Laurent heeft Clement biologisch erkend, wat zijn de juridische gevolgen daarvan? Eigenlijk niet
veel, maar er zijn wel mogelijkheden
Er is ook nog ander spoor indien er geen bereidwilligheid is gerechtelijke vaststelling van
vaderschap
Soms is betwisting niet mogelijk:
stel je pleegt incest en verwekt kind bij eigen dochter, dan bepaalt de wet dat die afstammingsband
niet mag worden vastgesteld (principieel verbod van incestueuze praktijken)
Sociaal gedrag als vaderFw kan ervoor zorgen dat vader zijn afstammingsband niet verliest als later
blijkt dat hij kind niet verwerkt heeft
Oorspronkelijke afstammingsband heeft 3 grondslagen:
- Bloedband (biologische realiteit/ genetisch)
- Sociaal gedrag
Synoniem: bezit van staat
Het kan een bewijsmiddel vormen voor bewijs van vaderschap
Het ook een betwisting vormen indien de bloedband niet aanwezig is
1
, - Wil of intentie (uiting van autonomie)
Het recht laat toe dat om het even welke man een kind erkend, hij daarvan niet de
biologische vader hoeft te zijn
Meemoederschap is hierop gebaseerd
- (Belang van het kind)
Dit is geen echte vierde grondslag, mar in praktijk wordt het gebruikt door het Grondwettelijk
Hof indien er conflict is bij 1 of meerdere van de vorige grondslagen
De materie van de afstamming raakt de openbare orde
Door afstamming word je in bepaald vak van de familie geplaatst en dat heeft invloed op jouw positie
betreft de staat van de persoon in de familie
!! onmogelijk om af te wijken bij overeenkomst
Praktijkgeval: regeling van draagmoederschap zal van openbare orde worden, want momenteel is
strijd met art 312-333 oud BW
Dus momenteel is dit nietig, want het wettelijk kader is er nog niet
Verschil afstamming en adoptie
AFSTAMMING ADOPTIE
declaratief van aard: verklaart iets wat altijd constitutief van aard: bevestigt iets wat niet
heeft bestaan altijd heeft bestaan
Werkt terug tot de geboorte van het kind = begint vanaf de start van de adoptieprocedure
retroactief (ex tunc) (ouderschap begint vanaf dan, ex nunc)
Gebaseerd op de biologische realiteit Socio-affectief concept (relatief want uiteraard
bedoeling dat adoptieouder even goed zorgt
voor kind dan biologische ouder)
Begrippen verwantschap – aanverwantschap:
1. verwantschap
Bloedverwantschap wordt niet meer gebruikt, want juridisch verwantschap hoeft niets met bloed te
maken te hebben
Je hebt verwanten in rechte lijn (verticaal): papa met dochter, moeder met dochter, ouder met
grootouders stammen rechtstreeks van elkaar af
Ascendenten (in recht opgaande lijn) versus descendenten (in recht nederdalende lijn)
Je hebt verwanten in de zijlijn (horizontaal): broers of zussen, ooms en tantes, neven en nichten
gemeenschappelijke stamouder
De begrippen halfbroer of halfzus, stiefbroer of stiefzus worden dikwijls met elkaar verward
Halfbroer of halfzus geboren uit dezelfde vader en een verschillende moeder of dezelfde moeder
en een verschillende vader
Stiefbroer of stiefzus geboren uit een ander huwelijk van de echtgenoot van een van de ouders,
zijn dus geen verwanten
2
, GEVOLGEN
Als verwantschap juridisch vorm krijgt, hangen daar veel gevolgen aan vast
Biologisch gezien is dit echter niet het geval, het moet echt juridisch erkend zijn
Welke?
- Familienaam
- Erfrecht
- Alimentatie
- Ouderlijk gezag
Je hebt pas iets te zeggen over uw kinderen als je ze juridisch erkend hebt
Ouderlijk gezag is altijd gevolg van afstamming (monistisch systeem in België)
Rechten van donorkinderen gebaseerd op bloedverwantschap:
- Inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie
MBV-wet van 2007: de wet op de medisch begeleide voortplanting
Zorgt ervoor dat recht op afstammingsinformatie volledig voor niet is
Er is geen enkele mogelijkheid tot vordering tegen de donor (art 2 MBV-wet)
Er is ook een bepaling die de volledige anonimiteit van de donor garandeert
In adoptiecontext wordt het wel toegelaten dat geadopteerd kind vanaf 12 jaar schriftelijk kan vragen
om identiteit van vader of moeder te kennen (art 386-6 oud BW)
Op Vlaams Niveau is er een afstammingscentrum dat ook een DNA databank onderhoudt en er zo
matches gevonden kunnen worden indien er donorkinderen zijn die de informatie willen weten
- Afzwakking van de absolute anonimiteit van gametendonatie
Arrest Grondwettelijk Hof 26 september 2024
Strijdig met recht op eerbiediging van het privéleven van donorkinderen omdat er geen billijk
evenwicht werd gevonden tussen rechten kinderen en rechten donoren
Er moet nieuwe wetgeving komen tegen 30 juni 2027
Federaal regeerakkoord legislatuur 2025-2029: anonimiteit van sperma-en eiceldonoren afschaffen
- Recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap via vergelijkend DNA-onderzoek
Brugse familierechtbank: 2 maal vordering gegrond verklaard die strekte tot aanstelling van een
deskundige met opdracht vergelijk DNA-onderzoek uit te voeren
Dat kan je bekomen via de familierechtbank indien je ervan overtuigd bent dat iemand je biologische
vader of moeder is
- Recht op niet-identificeerbare gegevens van de donor
Anonimiteit wordt gewaarborgd, maar er is rechtspraak dat niet identificeerbare gegevens wel
vrijgegeven moeten worden (haarkleur, oogkleur, …)
2. Aanverwantschap
= de verwanten van uw echtgenoot en de echtgenoten van uw verwanten
Verwanten van uw echtgenoot bijvoorbeeld schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon
Echtgenoten van uw verwanten bijvoorbeeld schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder
Dit is dus op basis van huwelijk = aangetrouwd familielid !
Gevolg: verdwijnt enkel na nietigverklaring en niet volledig na ontbinding van het huwelijk
3
