EPIDEMIOLOGIE
INTRODUCTIE EN BASISBEGRIPPEN MODULE 1
Hoe ontstaat de balans tussen enerzijds ziekte, sterfte, kanker en onveiligheid ; en anderzijds
gezond, levenskwaliteit, geen kanker en veiligheid en wat heb je nodig om dat te begrijpen?
ten eerste cijfers: sterftecijfers per seizoen per jaar in een bepaalde regio en met associaties (bv
griep), vervolgens kun je uitbreiden tot subgroepen (bv ouderen) daarop inspelen voor
volksgezondheid: vaccinatiecampagnes/ … (vb ouderen beschermen van griep)
Maar ook andere dan de typische infectieziekten vb longkanker en de moderne epidemieën bv
obesitas:
- niet het samenzijn maar samenleven maakt ons ziek : vb infecteis, ongezonde levenswijze,
sociaal gedrag, …
- oorzaak start meestal vanuit onwetendheid wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk om
etiologie van een ziekte te achterhalen
vb longkanker : men wist vroeger niet dat het slecht was, daarna ook niet dat ook passief
meeroken slecht was, … beleid = rookverbod op bepaalde plaatsen, bewustwording, …
vb obesitas : niet enkel eten>beweging, ook maatschappij: auto naar werk want kinderen moeten
afgezet worden beleid = promotie van gezonde voeding, mensen bewust maken, …
2 belangrijke doelstellingen:
- OORZAAK : Waarom? Hoe? Etiologie van een ziekte
- PREVENTIE : Hoe?
Hippocrates ‘vader van de geneeskunde’ zocht logica achter de ziekte, waarbij een “invloed van
buiten” de mens ziek maakt keek naar het individu
Dr. Snow ‘vader van de epidemiologie’ : symptomen van cholera veralgemenen om aan diagnose
stelling te doen oorsprong van de epidemieën-leer
eerst werd algemeen aanvaard dat cholera zich via de lucht verspreide, van mens naar mens,
omdat er in een wijk met lage huizen een uitbraak was na meerdere outbreaks concludeerde
William Farr : “de geografische ligging (lucht of hoogte) is de OORZAAK van de ziekte”
Maar Dr. Snow dacht eerder aan voeding of water als mogelijke oorzaak aangezien de symptomen
(maag-darm problemen) hij stelt hypothese op en vindt een associatie tussen de regio waar de
ziekte zich voordeed en de bron (en watermaatschappij) waar zijn patienten water haalde fecale
contaminatie via een waterpomp
- Black box epidemiologie start niet vanuit een biologische
verklaring of hypothese, maar baseert zich enkel op
cijfers = Dr Farr
- Glass box epidemiologie houdt rekening met een
mogelijke biologisch mechanisme (hypothese) en met de
cijfers
dus Dr. Snow’s werk:
- nieuwe hypothese
- hoe kan cholera overgebracht worden?
- baseerde zich op observaties + logica (kwalitatief onderzoek)
, - hij testte deze hypothese uit om de oorzaak te vinden: systematische data verzamelen +
groepen mensen vergelijken
- hij vond een associatie : (gecontamineerd) drinkwater – krijgen van cholera
- hij voerde een interventie uit om te voorkomen dat er nog meer slachtoffers zouden
vallen = preventie!
- dit alles deed hij nog voor het begrip van het bestaan van bacteriële infecties
- dit typeert hoe een epidemiologische studie aan de basis kan liggen van de verbetering van
de volksgezondheid!
Framework van de Epidemiologie: (Soubry’s kapstok)
Populatie = Wie?
Ziekte = Wat?
Determinanten = Waarom? Hoe?
Populatie = een groep mensen met gelijke
kenmerken, zoals leeftijd, geslacht, afkomst, woonplaats maar ook kenmerken zoals een in het
leven, een zelfde ingreep of voorgeschiedenis, een zelfde huisarts of ziekenhuis, …
Dynamisch open of gesloten
Determinant = alle mogelijke factoren die de frequentie van de ziekte kunnen beinvloeden, wordt
ook wel eens blootstelling (exposure) genoemd, of variabele in de statistiek
ofwel vertrekken vanuit determinant en kijken of er een ziekte tot gevolg komt ofwel starten vanuit
ziekte en zoeken welke determinanten daaraan bijdragen
Descriptieve epidemiologie = in kaart brengen
Analytische epidemiologie = inzicht verkrijgen (waarom?)
deze 2 samen om tot oplossing / preventie te komen
Hoe wordt de
gezondheid van onze
populatie bepaald?
40% socio-economisch, 10% omgeving, 30% levenstijl,
10% beschikbaarheid en bereikbaarheid van een dokter
Wat kan het beleid ondernemen? hoe verlaag je het
risico? Kunnen we de screeningsleeftijd verlagen om
mensen in primair stadia sneller te vinden?
Bevolking inlichten, sensibiliseren, …
, Preventie probeert de determinanten weg te nemen waardoor ook geen/minder ziekte (Soubry’s
kapstok)
preventie is vaak moeilijker dan genezen
CAUSALITEIT TOT BELEID
MODULE 2
Epidemiologie = raadsels oplossen ovv 2 types:
- Exposure-oriented epidemiology
o vb blootstelling aan virussen, omgeving, beroep, levensstijl, klimaatsgebonden, …
o doel = effect van een blootstelling achterhalen
- Outcome-oriented epidemiology
o vb ziekten tgv infectie, kanker-epidemiologie, klinisch, reproductieve epidemiologie,
…
o doel = oorzaak van de ziekte achterhalen
Mensen worden niet zomaar of “at random” ziek, de oorzakelijke factoren kunnen
geïdentificeerd worden door vb onderzoek te doen binnen subgroepen van de bevolking
etiologie van de ziekte
Het bepalen van deze factoren en/of het begrijpen van de biologische achterliggende processen
kan helpen bij de preventie van de ziekte
Maw aantonen van een oorzakelijk verband is belangrijk om een preventieve actie te kunnen
ondernemen
- onderzoek is noodzakelijk om de vooropgestelde hypothese na te gaan
- onderzoek bij een groep mensen noemt men een epidemiologische studie
Criteria voor causale associatie = Hill’s criteria (1965):
1. sterkte van de associatie
2. consistentie (reproductiviteit)
3. specificiteit
4. temporale relatie
5. dosis-respons relatie – biologische gradiënt
6. biologisch verklaarbaar
7. coherentie
8. experiment – interventie
9. analogie
= basis van ‘Evidence Based Medicine’
specificiteit van de associatie:
- single exposure: 1 blootstelling 1 ziekte
o zelden het geval bij ziekte
- multifactoriele blootstelling : 2/+ blootstellingen 1 ziekte
o vb longkanker : schakelaar = roken ; brandend licht = longkanker je hebt nog
bedrading en elektriciteit en … nodig voordat de lamp gaat branden = genetisch
voorbeschiktheid, andere levensstijl, …
- 1 blootstelling 2/+ ziekten
temporele relatie : wat komt er eerst?
- hou daarbij rekening met de volgorde
INTRODUCTIE EN BASISBEGRIPPEN MODULE 1
Hoe ontstaat de balans tussen enerzijds ziekte, sterfte, kanker en onveiligheid ; en anderzijds
gezond, levenskwaliteit, geen kanker en veiligheid en wat heb je nodig om dat te begrijpen?
ten eerste cijfers: sterftecijfers per seizoen per jaar in een bepaalde regio en met associaties (bv
griep), vervolgens kun je uitbreiden tot subgroepen (bv ouderen) daarop inspelen voor
volksgezondheid: vaccinatiecampagnes/ … (vb ouderen beschermen van griep)
Maar ook andere dan de typische infectieziekten vb longkanker en de moderne epidemieën bv
obesitas:
- niet het samenzijn maar samenleven maakt ons ziek : vb infecteis, ongezonde levenswijze,
sociaal gedrag, …
- oorzaak start meestal vanuit onwetendheid wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk om
etiologie van een ziekte te achterhalen
vb longkanker : men wist vroeger niet dat het slecht was, daarna ook niet dat ook passief
meeroken slecht was, … beleid = rookverbod op bepaalde plaatsen, bewustwording, …
vb obesitas : niet enkel eten>beweging, ook maatschappij: auto naar werk want kinderen moeten
afgezet worden beleid = promotie van gezonde voeding, mensen bewust maken, …
2 belangrijke doelstellingen:
- OORZAAK : Waarom? Hoe? Etiologie van een ziekte
- PREVENTIE : Hoe?
Hippocrates ‘vader van de geneeskunde’ zocht logica achter de ziekte, waarbij een “invloed van
buiten” de mens ziek maakt keek naar het individu
Dr. Snow ‘vader van de epidemiologie’ : symptomen van cholera veralgemenen om aan diagnose
stelling te doen oorsprong van de epidemieën-leer
eerst werd algemeen aanvaard dat cholera zich via de lucht verspreide, van mens naar mens,
omdat er in een wijk met lage huizen een uitbraak was na meerdere outbreaks concludeerde
William Farr : “de geografische ligging (lucht of hoogte) is de OORZAAK van de ziekte”
Maar Dr. Snow dacht eerder aan voeding of water als mogelijke oorzaak aangezien de symptomen
(maag-darm problemen) hij stelt hypothese op en vindt een associatie tussen de regio waar de
ziekte zich voordeed en de bron (en watermaatschappij) waar zijn patienten water haalde fecale
contaminatie via een waterpomp
- Black box epidemiologie start niet vanuit een biologische
verklaring of hypothese, maar baseert zich enkel op
cijfers = Dr Farr
- Glass box epidemiologie houdt rekening met een
mogelijke biologisch mechanisme (hypothese) en met de
cijfers
dus Dr. Snow’s werk:
- nieuwe hypothese
- hoe kan cholera overgebracht worden?
- baseerde zich op observaties + logica (kwalitatief onderzoek)
, - hij testte deze hypothese uit om de oorzaak te vinden: systematische data verzamelen +
groepen mensen vergelijken
- hij vond een associatie : (gecontamineerd) drinkwater – krijgen van cholera
- hij voerde een interventie uit om te voorkomen dat er nog meer slachtoffers zouden
vallen = preventie!
- dit alles deed hij nog voor het begrip van het bestaan van bacteriële infecties
- dit typeert hoe een epidemiologische studie aan de basis kan liggen van de verbetering van
de volksgezondheid!
Framework van de Epidemiologie: (Soubry’s kapstok)
Populatie = Wie?
Ziekte = Wat?
Determinanten = Waarom? Hoe?
Populatie = een groep mensen met gelijke
kenmerken, zoals leeftijd, geslacht, afkomst, woonplaats maar ook kenmerken zoals een in het
leven, een zelfde ingreep of voorgeschiedenis, een zelfde huisarts of ziekenhuis, …
Dynamisch open of gesloten
Determinant = alle mogelijke factoren die de frequentie van de ziekte kunnen beinvloeden, wordt
ook wel eens blootstelling (exposure) genoemd, of variabele in de statistiek
ofwel vertrekken vanuit determinant en kijken of er een ziekte tot gevolg komt ofwel starten vanuit
ziekte en zoeken welke determinanten daaraan bijdragen
Descriptieve epidemiologie = in kaart brengen
Analytische epidemiologie = inzicht verkrijgen (waarom?)
deze 2 samen om tot oplossing / preventie te komen
Hoe wordt de
gezondheid van onze
populatie bepaald?
40% socio-economisch, 10% omgeving, 30% levenstijl,
10% beschikbaarheid en bereikbaarheid van een dokter
Wat kan het beleid ondernemen? hoe verlaag je het
risico? Kunnen we de screeningsleeftijd verlagen om
mensen in primair stadia sneller te vinden?
Bevolking inlichten, sensibiliseren, …
, Preventie probeert de determinanten weg te nemen waardoor ook geen/minder ziekte (Soubry’s
kapstok)
preventie is vaak moeilijker dan genezen
CAUSALITEIT TOT BELEID
MODULE 2
Epidemiologie = raadsels oplossen ovv 2 types:
- Exposure-oriented epidemiology
o vb blootstelling aan virussen, omgeving, beroep, levensstijl, klimaatsgebonden, …
o doel = effect van een blootstelling achterhalen
- Outcome-oriented epidemiology
o vb ziekten tgv infectie, kanker-epidemiologie, klinisch, reproductieve epidemiologie,
…
o doel = oorzaak van de ziekte achterhalen
Mensen worden niet zomaar of “at random” ziek, de oorzakelijke factoren kunnen
geïdentificeerd worden door vb onderzoek te doen binnen subgroepen van de bevolking
etiologie van de ziekte
Het bepalen van deze factoren en/of het begrijpen van de biologische achterliggende processen
kan helpen bij de preventie van de ziekte
Maw aantonen van een oorzakelijk verband is belangrijk om een preventieve actie te kunnen
ondernemen
- onderzoek is noodzakelijk om de vooropgestelde hypothese na te gaan
- onderzoek bij een groep mensen noemt men een epidemiologische studie
Criteria voor causale associatie = Hill’s criteria (1965):
1. sterkte van de associatie
2. consistentie (reproductiviteit)
3. specificiteit
4. temporale relatie
5. dosis-respons relatie – biologische gradiënt
6. biologisch verklaarbaar
7. coherentie
8. experiment – interventie
9. analogie
= basis van ‘Evidence Based Medicine’
specificiteit van de associatie:
- single exposure: 1 blootstelling 1 ziekte
o zelden het geval bij ziekte
- multifactoriele blootstelling : 2/+ blootstellingen 1 ziekte
o vb longkanker : schakelaar = roken ; brandend licht = longkanker je hebt nog
bedrading en elektriciteit en … nodig voordat de lamp gaat branden = genetisch
voorbeschiktheid, andere levensstijl, …
- 1 blootstelling 2/+ ziekten
temporele relatie : wat komt er eerst?
- hou daarbij rekening met de volgorde
