ENDOCRINOLOGIE
OVERGEWICHT EN OBESITAS
OBESITAS: toestand v overtollige of abnormale vetopstapeling en vormt
risico voor gezondheid
Chronische aandoening met complicaties: slaapapnee, CV
aandoeningen, diabetes
BMI: lichaamsgewicht in kg/ (lengte in m)² (kg/m²)
- Inschatten hoeveelheid lichaamsvet
- Beperkingen: overschatting vet bij veel spiermassa (body builders),
onderschatting vet bij minder spiermassa (ouderen)
Overgewicht: BMI 25 – 29,9 kg/m²
Obesitas: BMI > 29,9 km/m²
Bio-elektrische impedantie (BIA): zwakke elektrische stroom door lichaam
- Vet geleidt slecht (weinig water)
- Spieren en lichaamsvochten geleiden goed
Percentage vet, vetvrije massa (spieren, botten, organen) en
lichaamswater
Geen exact getal, eerder een schattig
Dual-energy X-ray Absorptiometry (DXA-meting): lage dosis
röntgenstraling met 2 versch energielevels
- Onderscheid tss botmassa, vetmassa en vetvrije massa
- Hoeveelheid straling door lichaam omgerekend naar samenstelling
Totaal lichaamsvetpercentage, vetvrije massa, botmassa en
botdichtheid en regionale verdeling
Nauwkeuriger maar duurder
o Diagnose en opvolging osteoporose, inschatting vetverdeling,
evaluatie obesitasbehandeling en sportgeneeskunde
Metabool gezond obesitas (MGO) of preklinische obesitas
- BMI > 30 kg/m² zonder relevante metabole comorbiditeiten
- Verklaring: locatie vetweefsel
o Weinig visceraal/ ectopisch vet (in lever, spieren en rond
organen)
o Veel subcutaan vet door hogere expansiecapaciteit vh perifere
vetweefsel
- Geen risicomarkers voor hart-, vaat- en metabole ziekten, goede
cardiorespiratoire fitheid
Overgangssituatie naar MNGO (en omgekeerd)
, Metabool niet-gezonde obesitas (MNGO) of klinische obesitas
BMI niet voldoende info -> vetverdeling en Edmonton Obesity Staging
System (EOSS)
Vetverdeling
- Abdominale vetverdeling (andoide, viscerale of appelvormige
obesitas): hoger gezondheidsrisico
- Perifere vetverdeling (gynoide of peervormige obesitas)
Middelomtrek: op middelpunt tss onderste rib en crista iliaca op einde
normale uitademing
Verhoogd risico op diabetes T2 en CV risicofactoren bij omtrek boven
94cm (M) of 80cm (V)
Waist-to-Height Ratio (WHtR): buikomtrek gecorrigeerd naar lengte
WHtR = middelomtrek (cm) / lengte (cm)
< 0,5: gezond >/= 0,5: hoger risico op metabole en CV
ziekten
>/= 0,6: sterk verhoogd risico
Edmonton Obesity Staging System (EOSS)
- Ernst v overgewicht/ obesitas rekening houdend met kans op
o Ontwikkelen medische risicofactoren, lichamelijke/
psychologische symptomen, neg weerslag op welzijn en
functionele beperkingen
- Onderscheid 5 stadia
Aan obesitas gerelateerde RF of Functionele
comorbiditeiten beperkingen/
verminderd welzijn
Stadium Geen Geen
0
Stadium Subklinische RF (hypertensie, verhoogd glucose…) Licht
1 Milde lichamelijke/ pathopsychologische symptomen
Stadium Aangetoonde chronische ziekte (diabetes T2, Matig
2 slaapapneu…)
Stadium Aangetoonde eindorgaanschade (myocardinfarct, Significant
3 hartfalen…)
Significante psychopathologie
Stadium Ernstige beperkingen als gevolg v obesitas Ernstig
4 gerelateerde chronische ziekten
Ernstig beperkende psychopathologie
Stadium 0 en 1 niet behandelen want geen last van -> enkel
levenstijlmaatregelen
, Bij 2,3 en 4 zijn er al wel klachten -> bijkomende farmacotherapie of
chirurgie
Aanvullend op BMI
Bij elk geval v obesitas 2 parameters toegewezen
- BMI-klasse: klasse 1 tot 3
- EOSS-stadium: stadium 0 tot 4
EOSS-BOSS: Belgische testing
- Risico binnen dit en 10j
- Geslacht, bloeddruk, chol, leeftijd, roken in rekening
Met EOSS zit bijna iedereen in stage 2 -> hierin nog onderscheid met
BOSS
Prevalentie
Wereldwijd 3 tendenzen
a. Progressieve toename zwaarlijvigheid
b. Niet alleen bij volwassenen, ook kinderen en adolescenten
o In VS overgewicht kinderen -> hoge prevalentie diabetes T2
c. Globalisering: toename obesitas in ‘groeilanden’
Etiologie (oorzaken)
Mogelijke oorzaken
- Genetische oorzaak: defect in genen voor regulering eetlust
o Monogeen, syndromisch (met andere afwijkingen), polygeen
(icm omgevingsfactoren)
Leptine deficientie: geen verzadiging
- Endocriene aandoeningen:
o Hypothyreoïdie: TSH verhoogd
o Syndroom v Cushing: endogene aanmaak corticosteroiden -
> te veel cortisol
o Insulinoma: autonome aanmaal insuline -> hebben steeds
suiker nodig
o Verworven hypothalamische aandoeningen
- Geneesmiddelen -> invloed op endocriene functies
o Anti-depressiva, anti-psychotica, anti-epileptica, orale anti-
diabetica, corticoiden, medroxyprogesteron (anticonceptie)
Gevolg v interacties tss genetische en omgevingsfactoren
Opstapeling lichaamsvet door positieve energiebalans
Energie-opname = energieverbruik + energie-opslag
, 1) Ruststofwisseling: ong constante energie voor functioneren in
basale omstandigheden (60-65%)
o Bloedsomloop, ademhaling, stofwisseling in nuchtere toestand
o Afh v vet-vrije massa, eiwit-turnover, schildklierhormonen
2) Thermogenese: energie voor vertering, absorptie, metabolisme,
opslag v voedsel (Diet Induced Thermogenesis DIT), koude en
stress (15%)
o Vnl DIT belangrijkste component
3) Activiteitenstofwisseling: energieverbruik tijdens en na fysieke
activiteit (15-20%) + extra energie voor groei, herstel, ziekte,
zwangerschap en lactatie
o Afh v duur en intensiteit spierarbeid
Gevolgen
Mentaal: depressie, angst, persoonlijkheidsstoornissen
Mechanisch: orthopedisch, gastro-intestinaal, urinair, pulmonair, cutaan
Metabool: verhoogd CV risico
- Door verhoogde abdominale vetopstapeling -> metabool actief en
zet inflammatoire substanties vrij -> vervetting en
insulineweerstandigheid lever -> metabool syndroom
Metabool syndroom definitie
- Abdominale obesitas - hypertensie
- Glucose-intolerantie/ insulineweerstandigheid
- Atherogene dyslipidemie
- Proinflammatoire/ prothrombotische status
Behandeling
Doelstellingen:
- Daling 10% lichaamsgewicht na 6-12maanden
Reductie gezondheidsrisico’s
- Reductie <5% na 6-12maanden ook al beneficieel
40% risicoreductie op diabetes type 2
Strategieën:
- Dieet, fysieke activiteit en gedragsveranderingen (mgl
farmacotherapie of bariatrische heelkunde)
Effect op gewicht én CV risicofactoren en comorbiditeiten
- Wijziging in levensstijl bij iedereen BMI > 25jm/m², zelfs zonder
comorbiditeiten
- Vermagering niet persee bij BMI 25-29,9km/m², tenzij 2 of meer RF
OVERGEWICHT EN OBESITAS
OBESITAS: toestand v overtollige of abnormale vetopstapeling en vormt
risico voor gezondheid
Chronische aandoening met complicaties: slaapapnee, CV
aandoeningen, diabetes
BMI: lichaamsgewicht in kg/ (lengte in m)² (kg/m²)
- Inschatten hoeveelheid lichaamsvet
- Beperkingen: overschatting vet bij veel spiermassa (body builders),
onderschatting vet bij minder spiermassa (ouderen)
Overgewicht: BMI 25 – 29,9 kg/m²
Obesitas: BMI > 29,9 km/m²
Bio-elektrische impedantie (BIA): zwakke elektrische stroom door lichaam
- Vet geleidt slecht (weinig water)
- Spieren en lichaamsvochten geleiden goed
Percentage vet, vetvrije massa (spieren, botten, organen) en
lichaamswater
Geen exact getal, eerder een schattig
Dual-energy X-ray Absorptiometry (DXA-meting): lage dosis
röntgenstraling met 2 versch energielevels
- Onderscheid tss botmassa, vetmassa en vetvrije massa
- Hoeveelheid straling door lichaam omgerekend naar samenstelling
Totaal lichaamsvetpercentage, vetvrije massa, botmassa en
botdichtheid en regionale verdeling
Nauwkeuriger maar duurder
o Diagnose en opvolging osteoporose, inschatting vetverdeling,
evaluatie obesitasbehandeling en sportgeneeskunde
Metabool gezond obesitas (MGO) of preklinische obesitas
- BMI > 30 kg/m² zonder relevante metabole comorbiditeiten
- Verklaring: locatie vetweefsel
o Weinig visceraal/ ectopisch vet (in lever, spieren en rond
organen)
o Veel subcutaan vet door hogere expansiecapaciteit vh perifere
vetweefsel
- Geen risicomarkers voor hart-, vaat- en metabole ziekten, goede
cardiorespiratoire fitheid
Overgangssituatie naar MNGO (en omgekeerd)
, Metabool niet-gezonde obesitas (MNGO) of klinische obesitas
BMI niet voldoende info -> vetverdeling en Edmonton Obesity Staging
System (EOSS)
Vetverdeling
- Abdominale vetverdeling (andoide, viscerale of appelvormige
obesitas): hoger gezondheidsrisico
- Perifere vetverdeling (gynoide of peervormige obesitas)
Middelomtrek: op middelpunt tss onderste rib en crista iliaca op einde
normale uitademing
Verhoogd risico op diabetes T2 en CV risicofactoren bij omtrek boven
94cm (M) of 80cm (V)
Waist-to-Height Ratio (WHtR): buikomtrek gecorrigeerd naar lengte
WHtR = middelomtrek (cm) / lengte (cm)
< 0,5: gezond >/= 0,5: hoger risico op metabole en CV
ziekten
>/= 0,6: sterk verhoogd risico
Edmonton Obesity Staging System (EOSS)
- Ernst v overgewicht/ obesitas rekening houdend met kans op
o Ontwikkelen medische risicofactoren, lichamelijke/
psychologische symptomen, neg weerslag op welzijn en
functionele beperkingen
- Onderscheid 5 stadia
Aan obesitas gerelateerde RF of Functionele
comorbiditeiten beperkingen/
verminderd welzijn
Stadium Geen Geen
0
Stadium Subklinische RF (hypertensie, verhoogd glucose…) Licht
1 Milde lichamelijke/ pathopsychologische symptomen
Stadium Aangetoonde chronische ziekte (diabetes T2, Matig
2 slaapapneu…)
Stadium Aangetoonde eindorgaanschade (myocardinfarct, Significant
3 hartfalen…)
Significante psychopathologie
Stadium Ernstige beperkingen als gevolg v obesitas Ernstig
4 gerelateerde chronische ziekten
Ernstig beperkende psychopathologie
Stadium 0 en 1 niet behandelen want geen last van -> enkel
levenstijlmaatregelen
, Bij 2,3 en 4 zijn er al wel klachten -> bijkomende farmacotherapie of
chirurgie
Aanvullend op BMI
Bij elk geval v obesitas 2 parameters toegewezen
- BMI-klasse: klasse 1 tot 3
- EOSS-stadium: stadium 0 tot 4
EOSS-BOSS: Belgische testing
- Risico binnen dit en 10j
- Geslacht, bloeddruk, chol, leeftijd, roken in rekening
Met EOSS zit bijna iedereen in stage 2 -> hierin nog onderscheid met
BOSS
Prevalentie
Wereldwijd 3 tendenzen
a. Progressieve toename zwaarlijvigheid
b. Niet alleen bij volwassenen, ook kinderen en adolescenten
o In VS overgewicht kinderen -> hoge prevalentie diabetes T2
c. Globalisering: toename obesitas in ‘groeilanden’
Etiologie (oorzaken)
Mogelijke oorzaken
- Genetische oorzaak: defect in genen voor regulering eetlust
o Monogeen, syndromisch (met andere afwijkingen), polygeen
(icm omgevingsfactoren)
Leptine deficientie: geen verzadiging
- Endocriene aandoeningen:
o Hypothyreoïdie: TSH verhoogd
o Syndroom v Cushing: endogene aanmaak corticosteroiden -
> te veel cortisol
o Insulinoma: autonome aanmaal insuline -> hebben steeds
suiker nodig
o Verworven hypothalamische aandoeningen
- Geneesmiddelen -> invloed op endocriene functies
o Anti-depressiva, anti-psychotica, anti-epileptica, orale anti-
diabetica, corticoiden, medroxyprogesteron (anticonceptie)
Gevolg v interacties tss genetische en omgevingsfactoren
Opstapeling lichaamsvet door positieve energiebalans
Energie-opname = energieverbruik + energie-opslag
, 1) Ruststofwisseling: ong constante energie voor functioneren in
basale omstandigheden (60-65%)
o Bloedsomloop, ademhaling, stofwisseling in nuchtere toestand
o Afh v vet-vrije massa, eiwit-turnover, schildklierhormonen
2) Thermogenese: energie voor vertering, absorptie, metabolisme,
opslag v voedsel (Diet Induced Thermogenesis DIT), koude en
stress (15%)
o Vnl DIT belangrijkste component
3) Activiteitenstofwisseling: energieverbruik tijdens en na fysieke
activiteit (15-20%) + extra energie voor groei, herstel, ziekte,
zwangerschap en lactatie
o Afh v duur en intensiteit spierarbeid
Gevolgen
Mentaal: depressie, angst, persoonlijkheidsstoornissen
Mechanisch: orthopedisch, gastro-intestinaal, urinair, pulmonair, cutaan
Metabool: verhoogd CV risico
- Door verhoogde abdominale vetopstapeling -> metabool actief en
zet inflammatoire substanties vrij -> vervetting en
insulineweerstandigheid lever -> metabool syndroom
Metabool syndroom definitie
- Abdominale obesitas - hypertensie
- Glucose-intolerantie/ insulineweerstandigheid
- Atherogene dyslipidemie
- Proinflammatoire/ prothrombotische status
Behandeling
Doelstellingen:
- Daling 10% lichaamsgewicht na 6-12maanden
Reductie gezondheidsrisico’s
- Reductie <5% na 6-12maanden ook al beneficieel
40% risicoreductie op diabetes type 2
Strategieën:
- Dieet, fysieke activiteit en gedragsveranderingen (mgl
farmacotherapie of bariatrische heelkunde)
Effect op gewicht én CV risicofactoren en comorbiditeiten
- Wijziging in levensstijl bij iedereen BMI > 25jm/m², zelfs zonder
comorbiditeiten
- Vermagering niet persee bij BMI 25-29,9km/m², tenzij 2 of meer RF
