GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
MARGAUXVANLERBERGHE
, GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE SAMENVATTING EXAMENS
HOOFDSTUK 1: WAT IS GEZONDHEID?
1.1 WAT IS GEZONDHEID? VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
- Uiteenlopende definities
! afhankelijk van tijdstippen in geschiedenis, uiteenlopende culturen, sociale klassen, …
- Lichamelijk en geestelijk aspect
Sidenote:
• Chronische aandoeningen (depressie, diabetes,..) verhogen de gezondheidskosten
- Sommigen voorkomen met gezondere levensstijl (niet roken, alcohol, …) : inzetten op
preventie!!!
• Verband tussen psychologie en gezondheid?
- Ideeën, kennis en oordelen over gezondheid beïnvloeden gedrag en emoties.
- Waarom gedragen mensen zich gezond of niet?
• Doelen van de gezondheidspsychologie
- Bevordering en behoud van gezondheid
- Verbetering gezondheidszorg en beleid
- Preventie en behandeling van ziekte
- Identificatie van oorzaken van ziekte en risicofactoren
1.1.2 BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
Gezondheid= afwezigheid van ziekte
- Diagnose-receptmodel
- Ziekten en symptomen hebben achterliggende fysiologische verklaring
→ genezing mechanisch en rechtlijnig via medische interventie
• Wegnemen oorzaak --> verdwijnen symptomen
• Ziekte vindt oorzaak buiten lichaam (bacteriële infecties) of via inwendige oorzaken (cel
mutaties)
- Reductionistisch: concentreert zich op lichaamscellen en biochemische processen niet
rekening houdend met verschillen in persoonlijkheid, cognitie, cultuur, …
• Grondslag succesvolle behandelingen bv. vaccinatieprogramma’s
1.1.3 VRAAGTEKENS BIJ DUALISME: PSYCHOSOCIALE MODELLEN VOOR GEZONDHEID
EN ZIEKTE
- Rekening houden met unieke individuele reacties op ziekten
- Rol van de ‘geest’
Bv. Fantoompijn, placebo-effect
Dualisme: scheiding tussen lichaam en ‘geest’
, 1. Objectief: biomedisch ziektemodel
2. Onbewust: psychomatische geneeskunde
3. Subjectief: gedachten, gevoelens,.. biopsychosociaal ziektemodel
1.1.4 BIOPSYCHOSOCIAAL ZIEKTEMODEL
Gezondheid= een combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren bepalen
ziekte of gezondheid.
- Subjectiviteit of beleving!
o Ziekte → subjectieve beoordeling
o Sociale en culturele factoren beïnvloeden perceptie van ziekte.
- Meerdimensionale belastings-belastbaarheidsmodel
- Kritiek: gewicht verschillende aspecten?, tijdsintensief
- Positieve gezondheid= een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die
bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en
sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.
- Huber: grondlegger
- Balans deelaspecten!!
- Blue zones= afgebakende gebieden waarvan de bevolking een specifieke levensstijl en
leefomgeving deelt en waar de mensen hoge leeftijden bereiken, geen chronische ziekten of
mentale aftakelingen
- Factoren blue zones:
1. Dieet: plantaardig, gezonde vetten, lokaal en vers
2. Levensstijl: regelmatige beweging, sterke sociale banden, doelgericht leven
3. Gewoonten: matig eten, ontspanning, geloof en spiritualiteit
→inspiratiebron gezonde levensstijl
, Spinnenweb positieve gezondheid op verschillende niveaus:
• Provinciaal en landelijk beleid
(macro): gezondheidsachterstanden
aanpakken en beleidsdoelen bereiken
(uitdaging zorgsysteem)
• Gemeenschappen (meso): integratie
behoeften burgers in beleidsnota’s en
samenwerking tussen organisaties
bevorderen
• Organisaties en praktijken (micro):
verminderen ziekteverzuim, ontwikkelen
beleidsvisies en innovaties bevorderen
• Individuele zorg (nano): spinnenweb
ingezet bij diverse patiëntsituaties bv.
chronische ziekten, psychische
kwetsbaarheden, eenzaamheid, …
afhankelijk individuele behoeften
1.1.5 GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE
Stijging levensverwachting westerse wereld 20e eeuw
• Vooruitgang medische technologie en verbeterde behandelingen
• Geloof in effectiviteit traditionele geneeskunde (geneesmiddelen, vaccinaties, verbeterde
sanitaire voorzieningen
- Vrouwen leven langer dan mannen (statistisch)
→grote verschillen in levensverwachting: verschillende levenswijze, omstandigheden en voeding
Oorzaken mortaliteit
- Verschuiving van infectieziekten (tyfus, tuberculose, …) naar chronische ziekten (aandoeningen
hart, longen en ademhalingsorganen)
- In Europa en Amerika meer kanker: gedragscomponent (roken, alcohol)
• Eigen gedrag draagt aanzienlijk bij aan gezondheid en kans op overlijden
- Verschuiving visie op ziekte
- In controle mens als individu → geschiktheid om te werken → effecten ziekte op werk en vice
versa → subjectief welzijn
1.2 INDIVIDUELE, CULTURELE EN LEEFTIJDGERELATEERDE PERSPECTIEVEN OP
GEZONDHEID
1.2.1 LEKENTHEORIEËN OVER GEZONDHEID
Wat verstaan mensen zelf onder gezondheid?
MARGAUXVANLERBERGHE
, GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE SAMENVATTING EXAMENS
HOOFDSTUK 1: WAT IS GEZONDHEID?
1.1 WAT IS GEZONDHEID? VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
- Uiteenlopende definities
! afhankelijk van tijdstippen in geschiedenis, uiteenlopende culturen, sociale klassen, …
- Lichamelijk en geestelijk aspect
Sidenote:
• Chronische aandoeningen (depressie, diabetes,..) verhogen de gezondheidskosten
- Sommigen voorkomen met gezondere levensstijl (niet roken, alcohol, …) : inzetten op
preventie!!!
• Verband tussen psychologie en gezondheid?
- Ideeën, kennis en oordelen over gezondheid beïnvloeden gedrag en emoties.
- Waarom gedragen mensen zich gezond of niet?
• Doelen van de gezondheidspsychologie
- Bevordering en behoud van gezondheid
- Verbetering gezondheidszorg en beleid
- Preventie en behandeling van ziekte
- Identificatie van oorzaken van ziekte en risicofactoren
1.1.2 BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
Gezondheid= afwezigheid van ziekte
- Diagnose-receptmodel
- Ziekten en symptomen hebben achterliggende fysiologische verklaring
→ genezing mechanisch en rechtlijnig via medische interventie
• Wegnemen oorzaak --> verdwijnen symptomen
• Ziekte vindt oorzaak buiten lichaam (bacteriële infecties) of via inwendige oorzaken (cel
mutaties)
- Reductionistisch: concentreert zich op lichaamscellen en biochemische processen niet
rekening houdend met verschillen in persoonlijkheid, cognitie, cultuur, …
• Grondslag succesvolle behandelingen bv. vaccinatieprogramma’s
1.1.3 VRAAGTEKENS BIJ DUALISME: PSYCHOSOCIALE MODELLEN VOOR GEZONDHEID
EN ZIEKTE
- Rekening houden met unieke individuele reacties op ziekten
- Rol van de ‘geest’
Bv. Fantoompijn, placebo-effect
Dualisme: scheiding tussen lichaam en ‘geest’
, 1. Objectief: biomedisch ziektemodel
2. Onbewust: psychomatische geneeskunde
3. Subjectief: gedachten, gevoelens,.. biopsychosociaal ziektemodel
1.1.4 BIOPSYCHOSOCIAAL ZIEKTEMODEL
Gezondheid= een combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren bepalen
ziekte of gezondheid.
- Subjectiviteit of beleving!
o Ziekte → subjectieve beoordeling
o Sociale en culturele factoren beïnvloeden perceptie van ziekte.
- Meerdimensionale belastings-belastbaarheidsmodel
- Kritiek: gewicht verschillende aspecten?, tijdsintensief
- Positieve gezondheid= een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die
bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en
sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.
- Huber: grondlegger
- Balans deelaspecten!!
- Blue zones= afgebakende gebieden waarvan de bevolking een specifieke levensstijl en
leefomgeving deelt en waar de mensen hoge leeftijden bereiken, geen chronische ziekten of
mentale aftakelingen
- Factoren blue zones:
1. Dieet: plantaardig, gezonde vetten, lokaal en vers
2. Levensstijl: regelmatige beweging, sterke sociale banden, doelgericht leven
3. Gewoonten: matig eten, ontspanning, geloof en spiritualiteit
→inspiratiebron gezonde levensstijl
, Spinnenweb positieve gezondheid op verschillende niveaus:
• Provinciaal en landelijk beleid
(macro): gezondheidsachterstanden
aanpakken en beleidsdoelen bereiken
(uitdaging zorgsysteem)
• Gemeenschappen (meso): integratie
behoeften burgers in beleidsnota’s en
samenwerking tussen organisaties
bevorderen
• Organisaties en praktijken (micro):
verminderen ziekteverzuim, ontwikkelen
beleidsvisies en innovaties bevorderen
• Individuele zorg (nano): spinnenweb
ingezet bij diverse patiëntsituaties bv.
chronische ziekten, psychische
kwetsbaarheden, eenzaamheid, …
afhankelijk individuele behoeften
1.1.5 GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE
Stijging levensverwachting westerse wereld 20e eeuw
• Vooruitgang medische technologie en verbeterde behandelingen
• Geloof in effectiviteit traditionele geneeskunde (geneesmiddelen, vaccinaties, verbeterde
sanitaire voorzieningen
- Vrouwen leven langer dan mannen (statistisch)
→grote verschillen in levensverwachting: verschillende levenswijze, omstandigheden en voeding
Oorzaken mortaliteit
- Verschuiving van infectieziekten (tyfus, tuberculose, …) naar chronische ziekten (aandoeningen
hart, longen en ademhalingsorganen)
- In Europa en Amerika meer kanker: gedragscomponent (roken, alcohol)
• Eigen gedrag draagt aanzienlijk bij aan gezondheid en kans op overlijden
- Verschuiving visie op ziekte
- In controle mens als individu → geschiktheid om te werken → effecten ziekte op werk en vice
versa → subjectief welzijn
1.2 INDIVIDUELE, CULTURELE EN LEEFTIJDGERELATEERDE PERSPECTIEVEN OP
GEZONDHEID
1.2.1 LEKENTHEORIEËN OVER GEZONDHEID
Wat verstaan mensen zelf onder gezondheid?
