2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
LES 1: INLEIDING
1.1 WAT IS INTERIEUR?
Vanaf het moment dat interieur ook aan universiteiten wordt onderwezen, ontstaat er een
onderzoekende houding waarbij men wil nagaan wat precies binnen deze discipline onderzocht kan
worden en hoe uitgebreid of beperkt het begrip interieur is
- Interieur gaat ver terug in de tijd, van huiselijk ingerichte grotten tot vandaag en is altijd een
belangrijk aspect geweest in het leven van de mens.
- Zowel interieurs zonder ontwerper als tot in de puntjes vormgegeven interieurs maken deel
uit van het brede begrip interieur
- Tijdelijkheid in interieurs; ze blijven zelden lang hetzelfde en worden vaak snel aangepast
(bibliotheken en winkels tot tv-decors)
- Publieke interieurs, niet altijd gebonden aan een kamer
o Persoonlijke domeinen in publieke ruimtes door huiselijke spullen of doeken te
plaatsen voor intimiteit, afbakening
- Mobiele interieurs, digitale
- Ons eigen lichaam
Anthony Gormley (1950 -), het interieur < > condition of interiority
insluiting – privacy – intimiteit - beslotenheid
bescherming – geborgenheid – beschutting – nabijheid
1.2 WAT IS THEORIE?
Theorie is “… een coherente beschrijving, verklaring en voorstelling van waargenomen
verschijnselen”
- Er zijn altijd verschijnselen, De mens heeft altijd nood om dingen te verklaren, zo ontstaat er
een analyse en dus uiteindelijk een theorie een manier om de wereld te begrijpen
- Theorie Leidt tot het bereiken van meesterschap / status
o Je hoop dat het lezen van theoretische geschriften je de concepten zal aanreiken om
de fenomenen die je interesseren te organiseren en te begrijpen
o Maar theorie maakt meesterschap onmogelijk, niet alleen omdat er steeds meer is
om te weten maar omdat theorie op zichzelf het in vraag stellen is van erkende
resultaten en de vooronderstellingen waarop deze gebaseerd zijn
- Theorie is nooit vaststaand, kan altijd vernieuwd worden
Terminologie
- De term “theorie” is problematisch (wordt te onpas gebruikt, voornamelijk in de spreektaal)
- De term verwijst enerzijds naar een vaststaande reeks stellingen (bv. de
relativiteitstheorie) op basis van wetenschappelijk onderzoek
- Anderzijds wordt de term dagelijks gehanteerd ingeval van speculatie, waarbij
waarheid of onwaarheid moeilijk te bewijzen valt
o (Bv. “… Waarom zijn Laura en Michael uit elkaar?” “Wel, mijn theorie is
dat….”)
- Mensen gebruiken een theorie vaak om te melden dat ze een mening
hebben, zonder dat het daadwerkelijk is getoetst aan allerlei onderzoek
- Theorie moet meer zijn dan een hypothese kan niet vanzelfsprekend zijn, het gaat
over het verklaren van complexe systematische relaties tussen een aantal factoren,
die niet gemakkelijk te bevestigen of te ontkennen zijn
,2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
Relatie theorie – kennisontwikkeling – wetenschapsfilosofie
- Theorieontwikkeling = kennisontwikkeling body of theory / body of knowledge
- Body of knowledge = is een samenhangend geheel van kennis dat elementen voor onderzoek
aanreikt en de verdere ontwikkeling van kennis binnen een discipline
o Als we de kennis van alle deelonderzoeken samennemen heb je een body of
knowledge
- Wetenschapsfilosofie = Een tak binnen de filosofie, die zich bezighoudt met het kritische
onderzoek naar de vooronderstellingen (aannamen), de methoden en de resultaten van de
wetenschappen.
4 uitgangspunten
Ontologische kenmerken
- Hoe of wat is het? Wat is de aard van de werkelijkheid?
- Ontologie = zijnsleer, studie van het bestaan, onderzoekt en beschrijft de eigenschappen van
de dingen / entiteiten
Epistemologische kenmerken
- Hoe is het te kennen? Hoe kunnen we kennis verwerven over deze werkelijkheid?
- Epistemologie = kennisleer, onderzoekt de aard, de oorsprong, de voorwaarden en reikwijdte
van kennis en het weten
Methodologische kenmerken
- Hoe is het te onderzoeken? Hoe gaan we praktisch te werk om kennis te vergaren?
o Op welke manier dat we iets gaan onderzoeken
Sociaal-filosofische kenmerken
- Hoe beïnvloeden het onderzoek en de omgeving elkaar?
- Dit onderzoekt de wederzijdse beïnvloeding tussen onderzoek en de omgeving
1.2. THEORIE: VERSCHILLENDE VORMEN – VERSCHILLENDE BENAMINGEN
Andere termen die wijzen op een deel theorie vorming; paradigma, een theorie, een conceptual
raamwerk/theoretisch model, een taxonomy, een typology - Stephanie A. Clemons and Molly J.
Eckman (2011, 36)
1.2.1 EEN PARADIGMA
Een paradigma (Thomas Kuhn)
- Een samenstelling van concepten, waarden, percepties en praktijken die gedeeld
worden door een gemeenschap, die een bepaalde kijk vormt op de realiteit en die
aan de basis ligt van de manier waarop deze gemeenschap zich organiseert
- Bril waardoor we kijken naar de maatschappij, die bril wordt gedeeld
door andere leden van de maatschappij/ discipline
o Paradigma is aanwezig binnen maatschappij, maar ook binnen discipline
o Hoe kijken we naar de werkelijkheid? Al die dingen samen vormen ons beeld.
- Ze geven een dominant denkkader aan binnen bepaalde wetenschapsdomeinen,
met andere woorden een heersend denkbeeld
,2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
- Voorbeelden:
o Het dominante denkbeeld van de superioriteit van de Westerse blanke man
Blanke man was de standaard, begon andere werelddelen
te ontdekken en koloniseerde ze, andere volkeren moesten
zich onderwerpen aan de blanke man
Wordt op dit moment bevraagd nu op correcte
manier naar geschiedenis kijken en herschrijven
o Het dominante denkbeeld dat groei steeds vooruitgang betekent
We moeten altijd vooruitgaan vooruitgang is de norm
kunnen vragen bij gesteld worden, veel kritieken op
Volgens Kuhns paradigmatheorie bestaat een paradigma uit
- De vakwetenschappelijke theorieën van een discipline
o In deze theorieën worden de grondbegrippen van het vak vastgelegd
o Het gaat om een theoretisch raamwerk waarbinnen, volgens de
wetenschappelijke groep, problemen als zinvolle problemen van het vak
kunnen erkend worden en waarbinnen ook een oplossing geformuleerd
moet worden, wil die voor erkenning door de groep in aanmerking komen
- De filosofische vooronderstellingen
o Dit zijn de algemene stellingen die in vele disciplines gehanteerd worden en waarvan
de leden van een wetenschappelijke groep zich nauwelijks bewust zijn
o Zoals bijvoorbeeld het idee dat de causale verklaring (oorzaak en gevolg)
• Het verklaringsmodel van de wetenschap is of het idee dat de empirische
werkelijkheid een materiële en niet een geestelijke wereld is
o Een ander filosofisch uitgangspunt is dat de materiële wereld gekend kan worden
door waarneming en experiment
- Waarden
o Het gaat hier over de waarden die de wetenschappelijkheid van het onderzoek
garanderen
o De logische consistentie van het redeneren, de waardenvrijheid van het onderzoek
en bovenal de eerlijkheid omtrent de feiten
o Wetenschappelijke feiten zijn het resultaat van precieze en herhaalde waarneming
en experiment
o Waarden kunnen verschillen tussen gemeenschappen
- Exemplarische voorbeelden
o Dit laatste onderdeel van het paradigma heeft een totaal ander karakter dan de
vorige drie
o De drie vorige onderdelen zijn theoretisch van aard
o De exemplarische voorbeelden zijn praktisch van aard zij moeten
de studenten leren de brug te slaan tussen theorie en
werkelijkheid
o De drie vorige onderdelen worden meestal onderwezen in de auditoria
o De exemplarische voorbeelden horen vooral thuis in de studio’s of
practicumzalen
Kuhn onderscheidt 3 fasen in de evolutie van een discipline:
, 2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
1. De pre paradigmatische periode
- Wetenschappers zonder wetenschap
- Geen consensus over fundamentele uitgangspunten
2. De paradigmatische periode
- Periode van de ‘normal science’
- Consensus over het paradigma
- Institutioneel karakter
- Wanneer het paradigma zich gesetteld heeft. In 2014 IA academische discipline geworden
o Niets staat vast en wordt in vraag gesteld
3. De periode van paradigmatische omwenteling
- Revolutionaire wetenschap
- ‘Normal science’ is reactionair, vanwege institutionele karakter
- Revolutie noodzakelijk om paradigmaverschuiving tot stand te brengen
- Heersende paradigma niet meer bestand tegen anomalieën
- Wanneer anomalie geen perifeer maar centraal vraagstuk wordt
- Bepaalde dingen worden in vraag gesteld
o Bv. Binnen faculteit aparte discipline, ergens anders op de werelddeel van
architectuur
o Het zou kunnen dat we terug naar zo een paradigma verschuiving gaan
Het komt en het gaat, interactief proces
1.2.2 EEN THEORIE
Een theorie
- Theorie is en reeks van beweringen, die uitgangspunten verschaffen tot de analyse of
verklaring van een bepaald onderwerp
- Een samenhangende beschrijving, verklaring en voorstelling van waargenomen of ervaren
fenomenen
- A body of theory represents an internally consistent system of knowledge that informs a
discipline and/or profession
Theorie verschilt van
- Geschiedenis
o Beschrijft en behandelt het verleden; toont hoe anderen in het verleden een
onderwerp hebben benaderd, zonder dat er een expliciete positie wordt ingenomen
- Kritiek
o Beoordeelt en interpreteert bestaande fenomenen en artefacts op basis van de
normen en waarden van de criticus
Theorie verschilt van geschiedenis en kritiek omdat het alternatieve oplossingen voorstelt op
basis van doorgedreven observatie en analyse van de realiteit of het biedt nieuwe inzichten
om disciplinaire onderwerpen te benaderen
1.2.3 CONCEPTUEEL RAAMWERK/ THEORETISCH MODEL
LES 1: INLEIDING
1.1 WAT IS INTERIEUR?
Vanaf het moment dat interieur ook aan universiteiten wordt onderwezen, ontstaat er een
onderzoekende houding waarbij men wil nagaan wat precies binnen deze discipline onderzocht kan
worden en hoe uitgebreid of beperkt het begrip interieur is
- Interieur gaat ver terug in de tijd, van huiselijk ingerichte grotten tot vandaag en is altijd een
belangrijk aspect geweest in het leven van de mens.
- Zowel interieurs zonder ontwerper als tot in de puntjes vormgegeven interieurs maken deel
uit van het brede begrip interieur
- Tijdelijkheid in interieurs; ze blijven zelden lang hetzelfde en worden vaak snel aangepast
(bibliotheken en winkels tot tv-decors)
- Publieke interieurs, niet altijd gebonden aan een kamer
o Persoonlijke domeinen in publieke ruimtes door huiselijke spullen of doeken te
plaatsen voor intimiteit, afbakening
- Mobiele interieurs, digitale
- Ons eigen lichaam
Anthony Gormley (1950 -), het interieur < > condition of interiority
insluiting – privacy – intimiteit - beslotenheid
bescherming – geborgenheid – beschutting – nabijheid
1.2 WAT IS THEORIE?
Theorie is “… een coherente beschrijving, verklaring en voorstelling van waargenomen
verschijnselen”
- Er zijn altijd verschijnselen, De mens heeft altijd nood om dingen te verklaren, zo ontstaat er
een analyse en dus uiteindelijk een theorie een manier om de wereld te begrijpen
- Theorie Leidt tot het bereiken van meesterschap / status
o Je hoop dat het lezen van theoretische geschriften je de concepten zal aanreiken om
de fenomenen die je interesseren te organiseren en te begrijpen
o Maar theorie maakt meesterschap onmogelijk, niet alleen omdat er steeds meer is
om te weten maar omdat theorie op zichzelf het in vraag stellen is van erkende
resultaten en de vooronderstellingen waarop deze gebaseerd zijn
- Theorie is nooit vaststaand, kan altijd vernieuwd worden
Terminologie
- De term “theorie” is problematisch (wordt te onpas gebruikt, voornamelijk in de spreektaal)
- De term verwijst enerzijds naar een vaststaande reeks stellingen (bv. de
relativiteitstheorie) op basis van wetenschappelijk onderzoek
- Anderzijds wordt de term dagelijks gehanteerd ingeval van speculatie, waarbij
waarheid of onwaarheid moeilijk te bewijzen valt
o (Bv. “… Waarom zijn Laura en Michael uit elkaar?” “Wel, mijn theorie is
dat….”)
- Mensen gebruiken een theorie vaak om te melden dat ze een mening
hebben, zonder dat het daadwerkelijk is getoetst aan allerlei onderzoek
- Theorie moet meer zijn dan een hypothese kan niet vanzelfsprekend zijn, het gaat
over het verklaren van complexe systematische relaties tussen een aantal factoren,
die niet gemakkelijk te bevestigen of te ontkennen zijn
,2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
Relatie theorie – kennisontwikkeling – wetenschapsfilosofie
- Theorieontwikkeling = kennisontwikkeling body of theory / body of knowledge
- Body of knowledge = is een samenhangend geheel van kennis dat elementen voor onderzoek
aanreikt en de verdere ontwikkeling van kennis binnen een discipline
o Als we de kennis van alle deelonderzoeken samennemen heb je een body of
knowledge
- Wetenschapsfilosofie = Een tak binnen de filosofie, die zich bezighoudt met het kritische
onderzoek naar de vooronderstellingen (aannamen), de methoden en de resultaten van de
wetenschappen.
4 uitgangspunten
Ontologische kenmerken
- Hoe of wat is het? Wat is de aard van de werkelijkheid?
- Ontologie = zijnsleer, studie van het bestaan, onderzoekt en beschrijft de eigenschappen van
de dingen / entiteiten
Epistemologische kenmerken
- Hoe is het te kennen? Hoe kunnen we kennis verwerven over deze werkelijkheid?
- Epistemologie = kennisleer, onderzoekt de aard, de oorsprong, de voorwaarden en reikwijdte
van kennis en het weten
Methodologische kenmerken
- Hoe is het te onderzoeken? Hoe gaan we praktisch te werk om kennis te vergaren?
o Op welke manier dat we iets gaan onderzoeken
Sociaal-filosofische kenmerken
- Hoe beïnvloeden het onderzoek en de omgeving elkaar?
- Dit onderzoekt de wederzijdse beïnvloeding tussen onderzoek en de omgeving
1.2. THEORIE: VERSCHILLENDE VORMEN – VERSCHILLENDE BENAMINGEN
Andere termen die wijzen op een deel theorie vorming; paradigma, een theorie, een conceptual
raamwerk/theoretisch model, een taxonomy, een typology - Stephanie A. Clemons and Molly J.
Eckman (2011, 36)
1.2.1 EEN PARADIGMA
Een paradigma (Thomas Kuhn)
- Een samenstelling van concepten, waarden, percepties en praktijken die gedeeld
worden door een gemeenschap, die een bepaalde kijk vormt op de realiteit en die
aan de basis ligt van de manier waarop deze gemeenschap zich organiseert
- Bril waardoor we kijken naar de maatschappij, die bril wordt gedeeld
door andere leden van de maatschappij/ discipline
o Paradigma is aanwezig binnen maatschappij, maar ook binnen discipline
o Hoe kijken we naar de werkelijkheid? Al die dingen samen vormen ons beeld.
- Ze geven een dominant denkkader aan binnen bepaalde wetenschapsdomeinen,
met andere woorden een heersend denkbeeld
,2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
- Voorbeelden:
o Het dominante denkbeeld van de superioriteit van de Westerse blanke man
Blanke man was de standaard, begon andere werelddelen
te ontdekken en koloniseerde ze, andere volkeren moesten
zich onderwerpen aan de blanke man
Wordt op dit moment bevraagd nu op correcte
manier naar geschiedenis kijken en herschrijven
o Het dominante denkbeeld dat groei steeds vooruitgang betekent
We moeten altijd vooruitgaan vooruitgang is de norm
kunnen vragen bij gesteld worden, veel kritieken op
Volgens Kuhns paradigmatheorie bestaat een paradigma uit
- De vakwetenschappelijke theorieën van een discipline
o In deze theorieën worden de grondbegrippen van het vak vastgelegd
o Het gaat om een theoretisch raamwerk waarbinnen, volgens de
wetenschappelijke groep, problemen als zinvolle problemen van het vak
kunnen erkend worden en waarbinnen ook een oplossing geformuleerd
moet worden, wil die voor erkenning door de groep in aanmerking komen
- De filosofische vooronderstellingen
o Dit zijn de algemene stellingen die in vele disciplines gehanteerd worden en waarvan
de leden van een wetenschappelijke groep zich nauwelijks bewust zijn
o Zoals bijvoorbeeld het idee dat de causale verklaring (oorzaak en gevolg)
• Het verklaringsmodel van de wetenschap is of het idee dat de empirische
werkelijkheid een materiële en niet een geestelijke wereld is
o Een ander filosofisch uitgangspunt is dat de materiële wereld gekend kan worden
door waarneming en experiment
- Waarden
o Het gaat hier over de waarden die de wetenschappelijkheid van het onderzoek
garanderen
o De logische consistentie van het redeneren, de waardenvrijheid van het onderzoek
en bovenal de eerlijkheid omtrent de feiten
o Wetenschappelijke feiten zijn het resultaat van precieze en herhaalde waarneming
en experiment
o Waarden kunnen verschillen tussen gemeenschappen
- Exemplarische voorbeelden
o Dit laatste onderdeel van het paradigma heeft een totaal ander karakter dan de
vorige drie
o De drie vorige onderdelen zijn theoretisch van aard
o De exemplarische voorbeelden zijn praktisch van aard zij moeten
de studenten leren de brug te slaan tussen theorie en
werkelijkheid
o De drie vorige onderdelen worden meestal onderwezen in de auditoria
o De exemplarische voorbeelden horen vooral thuis in de studio’s of
practicumzalen
Kuhn onderscheidt 3 fasen in de evolutie van een discipline:
, 2025-26 ONDERZOEKSTHEORIE Titularis: Inge Somers
1. De pre paradigmatische periode
- Wetenschappers zonder wetenschap
- Geen consensus over fundamentele uitgangspunten
2. De paradigmatische periode
- Periode van de ‘normal science’
- Consensus over het paradigma
- Institutioneel karakter
- Wanneer het paradigma zich gesetteld heeft. In 2014 IA academische discipline geworden
o Niets staat vast en wordt in vraag gesteld
3. De periode van paradigmatische omwenteling
- Revolutionaire wetenschap
- ‘Normal science’ is reactionair, vanwege institutionele karakter
- Revolutie noodzakelijk om paradigmaverschuiving tot stand te brengen
- Heersende paradigma niet meer bestand tegen anomalieën
- Wanneer anomalie geen perifeer maar centraal vraagstuk wordt
- Bepaalde dingen worden in vraag gesteld
o Bv. Binnen faculteit aparte discipline, ergens anders op de werelddeel van
architectuur
o Het zou kunnen dat we terug naar zo een paradigma verschuiving gaan
Het komt en het gaat, interactief proces
1.2.2 EEN THEORIE
Een theorie
- Theorie is en reeks van beweringen, die uitgangspunten verschaffen tot de analyse of
verklaring van een bepaald onderwerp
- Een samenhangende beschrijving, verklaring en voorstelling van waargenomen of ervaren
fenomenen
- A body of theory represents an internally consistent system of knowledge that informs a
discipline and/or profession
Theorie verschilt van
- Geschiedenis
o Beschrijft en behandelt het verleden; toont hoe anderen in het verleden een
onderwerp hebben benaderd, zonder dat er een expliciete positie wordt ingenomen
- Kritiek
o Beoordeelt en interpreteert bestaande fenomenen en artefacts op basis van de
normen en waarden van de criticus
Theorie verschilt van geschiedenis en kritiek omdat het alternatieve oplossingen voorstelt op
basis van doorgedreven observatie en analyse van de realiteit of het biedt nieuwe inzichten
om disciplinaire onderwerpen te benaderen
1.2.3 CONCEPTUEEL RAAMWERK/ THEORETISCH MODEL
