Samenvatting Video’s en Literatuur – Psychologische Interventies 2025-
26
Cursusoverstijgende stof (zelfstudie gedeelte buiten HC’s)
Video: Psychotherapie: nieuwe inzichten in de richtlijn depressie
- Combinatiebehandeling: bij matig ernstige of ernstige depressie is
combinatiebehandeling van farmacotherapie + psychotherapie
aanbevolen
o Diverse analyses hebben aangetoond dat de combinatiebehandeling
effectiever is dan één van de behandelingen
- Eerste keuze psychotherapie – er zijn geen klinisch significante verschillen
tussen psychotherapieën
o CGT – wordt als eerste keuze aanbevolen vanwege:
Beschikbaarheid – veel Nederlandse psychologen zijn hierin
opgeleid
Groot aantal studies heeft effectiviteit aangetoond
Duurzaamheid van de effecten is aangetoond
o Gedragsactivatietherapie (BAT)
o Interpersoonlijke therapie (IPT)
o Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT)
BAT, IPT, MBCT hebben voorkeur in acute fase depressie, indien
cliënt voorkeur heeft of al eens CGT heeft gehad zonder respons
o Acceptance and Commitment therapie (ACT)
o Psychodynamische therapie (DYN)
o Probleem-oplossende therapie (PST)
o Life Review therapie (LRT) – het meest onderzocht bij ouderen
ACT, DYN, PST of LRT in de acute fase alleen wanneer de patiënt
daar voorkeur voor heeft
- Let op: non-directieve steunende therapie wordt niet aanbevolen als
behandeling vanwege lagere aangetoonde effectiviteit
, - Bij therapieresistente depressie wordt CGT, CBASP en MBCT aangeraden in
combinatie met farmacotherapie
- Van belang: therapeut geeft aan hoe cliënt op hem/haar overkomt om de
patiënt zich bewust te maken van het eigen aandeel in de interactie met
anderen
Video: Kennisclip Exposure
- Misvattingen over exposure
o Exposure leidt tot verergeringen van klachten – soms is er wel kleine
toename na de eerste sessie, maar met verloop nemen klachten af
o Te belastend voor cliënten – valt cliënten vaak juist mee
o Comorbiditeit beperkt effect, niet effectief voor PTSS
o Uitstellen bij extra kwetsbaarheid – geen bewijs, wachten leidt tot
verergering van klachten, cliënten voelen zich juist weerbaarder na
exposure
- Werkende mechanismen - inhibitiemodel
o Falsificeren van de verwachting – testen van als – dan bewering
o Tijdens exposure vindt een nieuwe leerervaring plaats – CS wordt
geassocieerd met het niet optreden van de US, ipv. met het
optreden van de US. Er wordt een nieuwe, veilige associatie
opgehaald.
o Van belang: grote variatie van oefencontexten
- Angstige verwachtingen
o Zo concreet en observeerbaar mogelijk maken
o Geloofwaardigheid van de angstige verwachting staat voorop, 0-
100%. Herhalen verkleint de geloofwaardigheid.
o CS’en combineren is effectief, vooral als ze los van elkaar al effectief
met exposure behandeld zijn
, - Er is onvoldoende evidentie dat één model verklarend is voor de werkende
mechanismen van exposure, het is waarschijnlijk een combinatie van
factoren
- Onderzoeksevidentie ligt vooral bij verschillende contexten, verschillende
stimuli en herhaling
- Laat behandeling niet afhangen van angsthiërarchie – afwisseling heeft
een betere effectiviteit
Janse & de Jong, 2020: Hoe voortgangsfeedback de resultaten van behandelingen
verbetert
- Sommige therapeuten zijn effectiever in het behalen van
behandelresultaten dan anderen. Ze zijn niet goed in staat om patiënten te
herkennen die risico lopen om niet te profiteren van hun behandeling en
overschatten hun effectiviteit.
- Met voortgangsfeedback kan de behandelvoortgang en het
behandelproces gemeten worden met gestandaardiseerde vragenlijsten.
zorgt ervoor dat er vroeg kan worden ingegrepen als de behandeling niet
op koers is en betrekt de cliënt actief bij de behandeling.
- Voortgangsfeedback vermindert de behandeluitval, maakt behandelingen
effectiever, verbetert communicatie tussen patiënt en therapeut, heeft een
positieve invloed op de therapeutische relatie en zorgt ervoor dat minder
patiënten verslechteren tijdens de behandeling.
- Onderzoeksresultaten verschillen: het is van belang om te bepalen
wanneer en hoe voortgangsfeedback moet worden ingezet.
- Contextual feedback intervention theory: gaat ervanuit dat wanneer
een therapeut feedback ontvangt, deze een vergelijking maakt tussen een
doel en de informatie die in de feedback wordt gegeven. Als doel en
feedback niet op één lijn zitten, ontstaat dissonantie, en wordt de
therapeut gemotiveerd om gedrag te veranderen.
- Feedbacksystemen die niet alleen symptomen en welbevinden monitoren,
maar ook het therapieproces, zijn effectiever
- Het geven van feedback aan zowel therapeut en patiënt is het meest
effectief, omdat de patiënt actief betrokken is bij de behandeling
- Hoogfrequent meten biedt de kans om sneller in te grijpen in het
behandelproces en leidt mogelijk tot een efficiëntere behandeling
- Deliberate practice: doelbewust leren om jezelf als therapeut te
verbeteren. Over het algemeen worden therapeuten door de jaren heen
minder effectief, maar door deliberate practice toe te voegen aan een
feedbacksysteem verbetert juist de effectiviteit
- Veel therapeuten maken weinig of geen gebruik van voortgangsfeedback
terwijl ggz-instellingen hier in de regel wel over beschikken
- Regulatory focus theorie: gaat ervanuit dat mensen gericht zijn op het
behalen van succes of het vermijden van falen. Therapeuten die gericht
zijn op het vermijden van falen behalen minder goede resultaten bij
negatieve feedback dan therapeuten die gericht zijn op het behalen van
succes. Een focus op het vermijden van falen leidt ertoe dat iemand sneller
opgeeft bij negatieve feedback en minder goede oplossingen kan
bedenken
- Voortgangsfeedback is van meerwaarde bij mildere problematiek, maar
niet bij ernstigere problematiek
, - Bij ernstige cluster B problematiek heeft voortgangsfeedback een negatief
effect op het resultaat vanwege heftigere emotionele reacties op negatieve
feedback.
Video: ROM en (voortgangs)feedback: een instrument voor een beter
behandelresultaat
- Wat is voortgangsfeedback?
o Systematisch en herhaaldelijk meten en bespreken van de
voortgang en van het proces van de behandeling. Wordt ook wel
Routine Outcome Management of Progress Feedback genoemd.
- Waarom is het nodig?
o Ongeveer de helft heeft geen baat bij therapie
o Meer dan een kwart drop-out bij CGT
o Efficiëntie en zorgkosten
o Therapeuten herkennen patiënten die risico lopen niet
o Therapeuten overschatten zichzelf
o Therapeuten met meer ervaring zijn niet beter; effectiviteit neemt af
met jaren
o Hypothese-toetsend, evidence based gepersonaliseerd handelen
o Verbetert behandelresultaten
o Minder effectieve therapeuten worden er beter van
o Patiënten: samenwerking is beter, empowering, maar er is duidelijke
uitleg en bespreking nodig
o ROM is belangrijk voor shared decision making. Patiënten moeten
terugkoppeling krijgen van ROM-uitkomsten en hierover in gesprek
gaan met hun therapeut.
- Feedbackinstrumenten
o Generieke lijsten voordeel is dat je diagnostische groepen
makkelijk kunt vergelijken
o Stoornisspecifieke lijsten deze zijn gevoeliger voor
behandelingen dan generieke instrumenten
o Procesgerichte lijsten meten het behandelproces
- Clinical support tools: meten de therapeutische alliantie, motivatie om
te veranderen, sociale steun en negatieve levensgebeurtenissen
o Feedback + CST verbeteren samen behandeluitkomsten
o Problemen in werkrelatie en motivatie gaan vaak samen, net als
problemen in sociale steun en negatieve levensgebeurtenissen
- De praktijk van het evalueren
o Voortdurend evalueren
o Zelfreflectie: wat kan ik als therapeut doen? Hoe kijk ik terug als
patiënt? via de evaluatie probleem- en proceseigenaarschap
bevorderen
o Zonder oordeel doorvragen hoe de cliënt therapie en contact beleeft
o Veilige sfeer
o Feedback kunnen verdragen
o Binnen realistische grenzen aanpassen n.a.v feedback
- Omgaan met negatieve feedback
1. Herstel jezelf ik ben oké, maar niet alles wat ik aanraak verandert in
goud
26
Cursusoverstijgende stof (zelfstudie gedeelte buiten HC’s)
Video: Psychotherapie: nieuwe inzichten in de richtlijn depressie
- Combinatiebehandeling: bij matig ernstige of ernstige depressie is
combinatiebehandeling van farmacotherapie + psychotherapie
aanbevolen
o Diverse analyses hebben aangetoond dat de combinatiebehandeling
effectiever is dan één van de behandelingen
- Eerste keuze psychotherapie – er zijn geen klinisch significante verschillen
tussen psychotherapieën
o CGT – wordt als eerste keuze aanbevolen vanwege:
Beschikbaarheid – veel Nederlandse psychologen zijn hierin
opgeleid
Groot aantal studies heeft effectiviteit aangetoond
Duurzaamheid van de effecten is aangetoond
o Gedragsactivatietherapie (BAT)
o Interpersoonlijke therapie (IPT)
o Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT)
BAT, IPT, MBCT hebben voorkeur in acute fase depressie, indien
cliënt voorkeur heeft of al eens CGT heeft gehad zonder respons
o Acceptance and Commitment therapie (ACT)
o Psychodynamische therapie (DYN)
o Probleem-oplossende therapie (PST)
o Life Review therapie (LRT) – het meest onderzocht bij ouderen
ACT, DYN, PST of LRT in de acute fase alleen wanneer de patiënt
daar voorkeur voor heeft
- Let op: non-directieve steunende therapie wordt niet aanbevolen als
behandeling vanwege lagere aangetoonde effectiviteit
, - Bij therapieresistente depressie wordt CGT, CBASP en MBCT aangeraden in
combinatie met farmacotherapie
- Van belang: therapeut geeft aan hoe cliënt op hem/haar overkomt om de
patiënt zich bewust te maken van het eigen aandeel in de interactie met
anderen
Video: Kennisclip Exposure
- Misvattingen over exposure
o Exposure leidt tot verergeringen van klachten – soms is er wel kleine
toename na de eerste sessie, maar met verloop nemen klachten af
o Te belastend voor cliënten – valt cliënten vaak juist mee
o Comorbiditeit beperkt effect, niet effectief voor PTSS
o Uitstellen bij extra kwetsbaarheid – geen bewijs, wachten leidt tot
verergering van klachten, cliënten voelen zich juist weerbaarder na
exposure
- Werkende mechanismen - inhibitiemodel
o Falsificeren van de verwachting – testen van als – dan bewering
o Tijdens exposure vindt een nieuwe leerervaring plaats – CS wordt
geassocieerd met het niet optreden van de US, ipv. met het
optreden van de US. Er wordt een nieuwe, veilige associatie
opgehaald.
o Van belang: grote variatie van oefencontexten
- Angstige verwachtingen
o Zo concreet en observeerbaar mogelijk maken
o Geloofwaardigheid van de angstige verwachting staat voorop, 0-
100%. Herhalen verkleint de geloofwaardigheid.
o CS’en combineren is effectief, vooral als ze los van elkaar al effectief
met exposure behandeld zijn
, - Er is onvoldoende evidentie dat één model verklarend is voor de werkende
mechanismen van exposure, het is waarschijnlijk een combinatie van
factoren
- Onderzoeksevidentie ligt vooral bij verschillende contexten, verschillende
stimuli en herhaling
- Laat behandeling niet afhangen van angsthiërarchie – afwisseling heeft
een betere effectiviteit
Janse & de Jong, 2020: Hoe voortgangsfeedback de resultaten van behandelingen
verbetert
- Sommige therapeuten zijn effectiever in het behalen van
behandelresultaten dan anderen. Ze zijn niet goed in staat om patiënten te
herkennen die risico lopen om niet te profiteren van hun behandeling en
overschatten hun effectiviteit.
- Met voortgangsfeedback kan de behandelvoortgang en het
behandelproces gemeten worden met gestandaardiseerde vragenlijsten.
zorgt ervoor dat er vroeg kan worden ingegrepen als de behandeling niet
op koers is en betrekt de cliënt actief bij de behandeling.
- Voortgangsfeedback vermindert de behandeluitval, maakt behandelingen
effectiever, verbetert communicatie tussen patiënt en therapeut, heeft een
positieve invloed op de therapeutische relatie en zorgt ervoor dat minder
patiënten verslechteren tijdens de behandeling.
- Onderzoeksresultaten verschillen: het is van belang om te bepalen
wanneer en hoe voortgangsfeedback moet worden ingezet.
- Contextual feedback intervention theory: gaat ervanuit dat wanneer
een therapeut feedback ontvangt, deze een vergelijking maakt tussen een
doel en de informatie die in de feedback wordt gegeven. Als doel en
feedback niet op één lijn zitten, ontstaat dissonantie, en wordt de
therapeut gemotiveerd om gedrag te veranderen.
- Feedbacksystemen die niet alleen symptomen en welbevinden monitoren,
maar ook het therapieproces, zijn effectiever
- Het geven van feedback aan zowel therapeut en patiënt is het meest
effectief, omdat de patiënt actief betrokken is bij de behandeling
- Hoogfrequent meten biedt de kans om sneller in te grijpen in het
behandelproces en leidt mogelijk tot een efficiëntere behandeling
- Deliberate practice: doelbewust leren om jezelf als therapeut te
verbeteren. Over het algemeen worden therapeuten door de jaren heen
minder effectief, maar door deliberate practice toe te voegen aan een
feedbacksysteem verbetert juist de effectiviteit
- Veel therapeuten maken weinig of geen gebruik van voortgangsfeedback
terwijl ggz-instellingen hier in de regel wel over beschikken
- Regulatory focus theorie: gaat ervanuit dat mensen gericht zijn op het
behalen van succes of het vermijden van falen. Therapeuten die gericht
zijn op het vermijden van falen behalen minder goede resultaten bij
negatieve feedback dan therapeuten die gericht zijn op het behalen van
succes. Een focus op het vermijden van falen leidt ertoe dat iemand sneller
opgeeft bij negatieve feedback en minder goede oplossingen kan
bedenken
- Voortgangsfeedback is van meerwaarde bij mildere problematiek, maar
niet bij ernstigere problematiek
, - Bij ernstige cluster B problematiek heeft voortgangsfeedback een negatief
effect op het resultaat vanwege heftigere emotionele reacties op negatieve
feedback.
Video: ROM en (voortgangs)feedback: een instrument voor een beter
behandelresultaat
- Wat is voortgangsfeedback?
o Systematisch en herhaaldelijk meten en bespreken van de
voortgang en van het proces van de behandeling. Wordt ook wel
Routine Outcome Management of Progress Feedback genoemd.
- Waarom is het nodig?
o Ongeveer de helft heeft geen baat bij therapie
o Meer dan een kwart drop-out bij CGT
o Efficiëntie en zorgkosten
o Therapeuten herkennen patiënten die risico lopen niet
o Therapeuten overschatten zichzelf
o Therapeuten met meer ervaring zijn niet beter; effectiviteit neemt af
met jaren
o Hypothese-toetsend, evidence based gepersonaliseerd handelen
o Verbetert behandelresultaten
o Minder effectieve therapeuten worden er beter van
o Patiënten: samenwerking is beter, empowering, maar er is duidelijke
uitleg en bespreking nodig
o ROM is belangrijk voor shared decision making. Patiënten moeten
terugkoppeling krijgen van ROM-uitkomsten en hierover in gesprek
gaan met hun therapeut.
- Feedbackinstrumenten
o Generieke lijsten voordeel is dat je diagnostische groepen
makkelijk kunt vergelijken
o Stoornisspecifieke lijsten deze zijn gevoeliger voor
behandelingen dan generieke instrumenten
o Procesgerichte lijsten meten het behandelproces
- Clinical support tools: meten de therapeutische alliantie, motivatie om
te veranderen, sociale steun en negatieve levensgebeurtenissen
o Feedback + CST verbeteren samen behandeluitkomsten
o Problemen in werkrelatie en motivatie gaan vaak samen, net als
problemen in sociale steun en negatieve levensgebeurtenissen
- De praktijk van het evalueren
o Voortdurend evalueren
o Zelfreflectie: wat kan ik als therapeut doen? Hoe kijk ik terug als
patiënt? via de evaluatie probleem- en proceseigenaarschap
bevorderen
o Zonder oordeel doorvragen hoe de cliënt therapie en contact beleeft
o Veilige sfeer
o Feedback kunnen verdragen
o Binnen realistische grenzen aanpassen n.a.v feedback
- Omgaan met negatieve feedback
1. Herstel jezelf ik ben oké, maar niet alles wat ik aanraak verandert in
goud
