MATERIEEL STRAFRECHT
INHOUDSOPGAVE
deel 1: het strafrecht .................................................................................................................... 4
H1. situering van het strafrecht ......................................................................................................... 4
1.1 Wat is strafrecht?..................................................................................................................... 4
Trefwoorden: ............................................................................................................................. 4
1.2 waar staat het materieel strafrecht? ......................................................................................... 4
1.3 publiekrecht of privaatrecht? .................................................................................................... 5
H2. functies en achtergronden .......................................................................................................... 6
2.1 historische wortels – begeleide zelfstudie ................................................................................. 6
Jagers – verzamelaars: ............................................................................................................... 6
Landbouwers: ............................................................................................................................ 6
Archaïsch: geen strafrecht ......................................................................................................... 6
Middeleeuwen: .......................................................................................................................... 7
Verlichting: ................................................................................................................................ 8
Klassieke leer: ........................................................................................................................... 9
Positivisme: = sociaal verweer .................................................................................................... 9
Nieuw sociaal verweer: ............................................................................................................ 10
Nieuw realisme ........................................................................................................................ 10
Toekomst: ............................................................................................................................... 11
H3: bronnen van het strafrecht.........................................................................................................12
GW = uittreksel met de belangrijkste bepalingen uit het wetboek ............................................... 12
Het volkenrecht: ...................................................................................................................... 12
De mensenrechten: ................................................................................................................. 13
Het Internationaal Strafrecht: ................................................................................................... 13
deel 2: de strafwet ....................................................................................................................... 14
H1: legaliteitsbeginsel → art 1 nSw ....................................................................................................14
1.1 begrip .................................................................................................................................... 14
1.2 bronnen................................................................................................................................. 14
Nuremberg principes: .............................................................................................................. 15
1.3 controle................................................................................................................................. 16
Legaliteitscontrole: .................................................................................................................. 16
1.4 beperkingen........................................................................................................................... 16
Beperkingen op de vrijheid van de strafwetgever:....................................................................... 16
H2: toepassing in de tijd → art 2 nSw .................................................................................................17
2.1 geldigheidsduur van een strafwet ........................................................................................... 17
Beginpunt van de geldigheid van de strafwet ............................................................................. 17
Eindpunt van de geldigheid van de strafwet: .............................................................................. 17
2.2 wetsconflicten tussen opeenvolgende strafwetten .................................................................. 18
Het ontstaan van een wetsconflict in de tijd: ............................................................................. 18
Wetsconflict met drie wetten:................................................................................................... 19
De tussenkomst van het GwH: .................................................................................................. 19
h3: toepassing in de ruimte → art 3 nSw.............................................................................................20
, 3.1 territorialiteit ......................................................................................................................... 20
basisregels .............................................................................................................................. 20
lokalisatietheorieën ................................................................................................................. 21
3.2 extra territorialiteit ................................................................................................................. 22
basisregels: art 4 Sw → VT Sv. .................................................................................................... 22
casus: duivelskoppel ............................................................................................................... 23
H4: interpretatie van de strafwet → art 4 nSw .....................................................................................25
4.1 Letterlijke interpretatie: .......................................................................................................... 25
4.2 Teleologische interpretatie: .................................................................................................... 26
4.3 analogische interpretatie:....................................................................................................... 27
deel 3: het misdrijf ....................................................................................................................... 28
H1: bestanddelen van het misdrijf ....................................................................................................28
1.1 materieel bestanddeel ........................................................................................................... 28
1.2 moreel bestanddeel .......................................................................................................... 28
1.3 wederrechtelijkheid .......................................................................................................... 30
1.4 verzwarend bestanddeel ................................................................................................... 30
1.5 strafwaardigheid ............................................................................................................... 30
H2: de strafbare poging ...................................................................................................................31
2.1 inleiding ................................................................................................................................ 31
2.2 constitutieve elementen......................................................................................................... 31
2.3 straf ...................................................................................................................................... 32
2.4 onmogelijk misdrijf................................................................................................................. 33
2.5 quasi autonoom misdrijf ........................................................................................................ 33
H3: de rechtvaardigingsgronden ......................................................................................................34
3.1 de rechtvaardigingsgronden ................................................................................................... 34
wettelijk voorschrift ................................................................................................................. 35
bevel van overheid ................................................................................................................... 36
noodtoestand .......................................................................................................................... 36
wettige verdediging .................................................................................................................. 37
wettig verzet ............................................................................................................................ 37
extra: boek II ............................................................................................................................ 37
3.2 de schuldontheffingsgronden ................................................................................................. 38
dwang ..................................................................................................................................... 38
dwaling ................................................................................................................................... 38
3.3 niet-toerekeningsvatbaarheid ................................................................................................. 39
geestesstooris ......................................................................................................................... 39
minderjarigheid........................................................................................................................ 39
3.4 de strafontheffende verschoningsgronden .............................................................................. 40
bekendmaking ......................................................................................................................... 40
Aangifte aan de overheid .......................................................................................................... 40
Onderwerpen .......................................................................................................................... 40
Conformeren ........................................................................................................................... 40
Actief berouw .......................................................................................................................... 41
Dwang ..................................................................................................................................... 41
3.5 strafverminderende verschoningsgronden .............................................................................. 41
Noodweerexces ....................................................................................................................... 41
Minderjarigheid ........................................................................................................................ 42
, Aangifte aan de overheid .......................................................................................................... 42
Actief berouw .......................................................................................................................... 42
Uitlokking ................................................................................................................................ 42
3.6 verzachtende omstandigheden............................................................................................... 42
Deel 4: dader van het misdrijf ....................................................................................................... 43
H1: strafrechtelijke verantwoordelijkheid .........................................................................................43
1.1 individueel ............................................................................................................................. 43
1.2 dader .................................................................................................................................... 43
1.3 rechtspersonen ..................................................................................................................... 44
H2: strafbare deelneming aan een misdrijf........................................................................................45
2.1 begripsbepaling ..................................................................................................................... 45
2.2 voorwaarden ......................................................................................................................... 46
2.3 bestraffing ............................................................................................................................. 46
H3: verzwarende omstandigheden ...................................................................................................47
3.1 goktepe-arrest ....................................................................................................................... 47
3.2 Objectieve omstandigheden ................................................................................................... 47
3.3 Subjectieve omstandigheden ................................................................................................. 47
Deel 5: de straf ............................................................................................................................ 48
H0: doelstelling van de straf .............................................................................................................48
0.1 bepaling ................................................................................................................................ 48
0.2 Basisregels: ........................................................................................................................... 48
0.3 correcties .............................................................................................................................. 48
H1: begripsbepaling: straffen ...........................................................................................................49
1.1 geen definitie ......................................................................................................................... 49
1.2 kenmerken ............................................................................................................................ 49
1.3 overzicht ............................................................................................................................... 50
1.4 conversie-regels .................................................................................................................... 51
H2: overzicht van straffen ................................................................................................................52
2.1 gevangenisstraf ..................................................................................................................... 52
2.2 behandeling........................................................................................................................... 52
2.3 elektronisch toezicht.............................................................................................................. 52
2.4 werkstraf ............................................................................................................................... 53
2.5 probatie................................................................................................................................. 53
2.6 schuldigverklaring .................................................................................................................. 54
2.7 geldboete .............................................................................................................................. 54
2.8 verbeurdverklaring ................................................................................................................. 54
2.9 geldstraf ................................................................................................................................ 55
H3: straftoemetingsregels ...............................................................................................................56
3.1 inleiding ................................................................................................................................ 56
3.2 verzwarende factoren............................................................................................................. 56
3.3 herhaling ............................................................................................................................... 56
3.4 verzachtende omstandigheden............................................................................................... 57
3.5 verschoningsgrond ................................................................................................................ 57
3.6 samenloop ............................................................................................................................ 57
3.7 modaliteiten .......................................................................................................................... 58
, DEEL 1: HET STRAFRECHT
H1. SITUERING VAN HET STRAFRECHT
1.1 WAT IS STRAFRECHT?
TREFWOORDEN:
Strafrecht = het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
1) Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijvenzijn en welke gedragingen misdrijven zijn
2) Wie dader van een misdrijf is en wie strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
3) Welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld
4) Onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd
5) Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf
• Materieel
o Algemeen:
§ Misdrijf: constitutieve elementen, legaliteitsbeginsel…
§ Straf: oplijsting van de verschillende straftypes…
§ Dader: onderscheid natuurlijke en rechtspersonen…
§ Voorwaarden: mbt opleggen van een specifieke straf
o Bijzonder: handelt enkel over welke handelingen misdrijven zijn en welke straffen hierop
worden gesteld
§ Misdrijf: gedragsomschrijving van een specifiek misdrijf
§ Straf: strafmaat voor een specifiek misdrijf
→ Beveiligingsmaatregel = sanctie dat kan opgelegd worden aan mensen die niet
schuldbekwaam zijn (vb. internering is geen sanctie maar een maatregel)
§ Dader: eventuele voorwaarden bij een specifiek misdrijf
• Formeel
o Procedureregels: over hoe beveogde instanties over misdrijf, straf en dader oordelen
1.2 WAAR STAAT HET MATERIEEL STRAFRECHT?
• Algemeen
o Boek 1 – strafwetboek
o Voorafgaande titel van het wetboek van strafvordering
o Complementaire wetten = regelen aangelegenheden van algemeen materieel strafrecht
maar staan niet in Boek I (zijn na het Strafwetboek van 1867 tot stand gekomen)
§ Vb. wet tot bescherming van de maatschappij tegen de abnormalen en
gewoontemisdadigers
§ Vb. wetgeving inzake opschorting, uitstel en probatie → opgenomen in
Probatiewet, maar in Nieuw Strafwetboek wel in Boek I
o Decreten en ordonnanties
o Internationale bronnen
• Bijzonder
o Boek 2 – strafwetboek van art 79 tot art 691
o Bijzondere wetten over specifieke misdrijven: specifieke strafbaarstellingen voor
bepaalde personen, plaatsen of materies die pas na het Strafwetboek in 1867 tot stand
zijn gekomen (vb. misdrijven zoals belaging of terrorisme)
o Decreten en ordonnanties
o Internationale bronnen
INHOUDSOPGAVE
deel 1: het strafrecht .................................................................................................................... 4
H1. situering van het strafrecht ......................................................................................................... 4
1.1 Wat is strafrecht?..................................................................................................................... 4
Trefwoorden: ............................................................................................................................. 4
1.2 waar staat het materieel strafrecht? ......................................................................................... 4
1.3 publiekrecht of privaatrecht? .................................................................................................... 5
H2. functies en achtergronden .......................................................................................................... 6
2.1 historische wortels – begeleide zelfstudie ................................................................................. 6
Jagers – verzamelaars: ............................................................................................................... 6
Landbouwers: ............................................................................................................................ 6
Archaïsch: geen strafrecht ......................................................................................................... 6
Middeleeuwen: .......................................................................................................................... 7
Verlichting: ................................................................................................................................ 8
Klassieke leer: ........................................................................................................................... 9
Positivisme: = sociaal verweer .................................................................................................... 9
Nieuw sociaal verweer: ............................................................................................................ 10
Nieuw realisme ........................................................................................................................ 10
Toekomst: ............................................................................................................................... 11
H3: bronnen van het strafrecht.........................................................................................................12
GW = uittreksel met de belangrijkste bepalingen uit het wetboek ............................................... 12
Het volkenrecht: ...................................................................................................................... 12
De mensenrechten: ................................................................................................................. 13
Het Internationaal Strafrecht: ................................................................................................... 13
deel 2: de strafwet ....................................................................................................................... 14
H1: legaliteitsbeginsel → art 1 nSw ....................................................................................................14
1.1 begrip .................................................................................................................................... 14
1.2 bronnen................................................................................................................................. 14
Nuremberg principes: .............................................................................................................. 15
1.3 controle................................................................................................................................. 16
Legaliteitscontrole: .................................................................................................................. 16
1.4 beperkingen........................................................................................................................... 16
Beperkingen op de vrijheid van de strafwetgever:....................................................................... 16
H2: toepassing in de tijd → art 2 nSw .................................................................................................17
2.1 geldigheidsduur van een strafwet ........................................................................................... 17
Beginpunt van de geldigheid van de strafwet ............................................................................. 17
Eindpunt van de geldigheid van de strafwet: .............................................................................. 17
2.2 wetsconflicten tussen opeenvolgende strafwetten .................................................................. 18
Het ontstaan van een wetsconflict in de tijd: ............................................................................. 18
Wetsconflict met drie wetten:................................................................................................... 19
De tussenkomst van het GwH: .................................................................................................. 19
h3: toepassing in de ruimte → art 3 nSw.............................................................................................20
, 3.1 territorialiteit ......................................................................................................................... 20
basisregels .............................................................................................................................. 20
lokalisatietheorieën ................................................................................................................. 21
3.2 extra territorialiteit ................................................................................................................. 22
basisregels: art 4 Sw → VT Sv. .................................................................................................... 22
casus: duivelskoppel ............................................................................................................... 23
H4: interpretatie van de strafwet → art 4 nSw .....................................................................................25
4.1 Letterlijke interpretatie: .......................................................................................................... 25
4.2 Teleologische interpretatie: .................................................................................................... 26
4.3 analogische interpretatie:....................................................................................................... 27
deel 3: het misdrijf ....................................................................................................................... 28
H1: bestanddelen van het misdrijf ....................................................................................................28
1.1 materieel bestanddeel ........................................................................................................... 28
1.2 moreel bestanddeel .......................................................................................................... 28
1.3 wederrechtelijkheid .......................................................................................................... 30
1.4 verzwarend bestanddeel ................................................................................................... 30
1.5 strafwaardigheid ............................................................................................................... 30
H2: de strafbare poging ...................................................................................................................31
2.1 inleiding ................................................................................................................................ 31
2.2 constitutieve elementen......................................................................................................... 31
2.3 straf ...................................................................................................................................... 32
2.4 onmogelijk misdrijf................................................................................................................. 33
2.5 quasi autonoom misdrijf ........................................................................................................ 33
H3: de rechtvaardigingsgronden ......................................................................................................34
3.1 de rechtvaardigingsgronden ................................................................................................... 34
wettelijk voorschrift ................................................................................................................. 35
bevel van overheid ................................................................................................................... 36
noodtoestand .......................................................................................................................... 36
wettige verdediging .................................................................................................................. 37
wettig verzet ............................................................................................................................ 37
extra: boek II ............................................................................................................................ 37
3.2 de schuldontheffingsgronden ................................................................................................. 38
dwang ..................................................................................................................................... 38
dwaling ................................................................................................................................... 38
3.3 niet-toerekeningsvatbaarheid ................................................................................................. 39
geestesstooris ......................................................................................................................... 39
minderjarigheid........................................................................................................................ 39
3.4 de strafontheffende verschoningsgronden .............................................................................. 40
bekendmaking ......................................................................................................................... 40
Aangifte aan de overheid .......................................................................................................... 40
Onderwerpen .......................................................................................................................... 40
Conformeren ........................................................................................................................... 40
Actief berouw .......................................................................................................................... 41
Dwang ..................................................................................................................................... 41
3.5 strafverminderende verschoningsgronden .............................................................................. 41
Noodweerexces ....................................................................................................................... 41
Minderjarigheid ........................................................................................................................ 42
, Aangifte aan de overheid .......................................................................................................... 42
Actief berouw .......................................................................................................................... 42
Uitlokking ................................................................................................................................ 42
3.6 verzachtende omstandigheden............................................................................................... 42
Deel 4: dader van het misdrijf ....................................................................................................... 43
H1: strafrechtelijke verantwoordelijkheid .........................................................................................43
1.1 individueel ............................................................................................................................. 43
1.2 dader .................................................................................................................................... 43
1.3 rechtspersonen ..................................................................................................................... 44
H2: strafbare deelneming aan een misdrijf........................................................................................45
2.1 begripsbepaling ..................................................................................................................... 45
2.2 voorwaarden ......................................................................................................................... 46
2.3 bestraffing ............................................................................................................................. 46
H3: verzwarende omstandigheden ...................................................................................................47
3.1 goktepe-arrest ....................................................................................................................... 47
3.2 Objectieve omstandigheden ................................................................................................... 47
3.3 Subjectieve omstandigheden ................................................................................................. 47
Deel 5: de straf ............................................................................................................................ 48
H0: doelstelling van de straf .............................................................................................................48
0.1 bepaling ................................................................................................................................ 48
0.2 Basisregels: ........................................................................................................................... 48
0.3 correcties .............................................................................................................................. 48
H1: begripsbepaling: straffen ...........................................................................................................49
1.1 geen definitie ......................................................................................................................... 49
1.2 kenmerken ............................................................................................................................ 49
1.3 overzicht ............................................................................................................................... 50
1.4 conversie-regels .................................................................................................................... 51
H2: overzicht van straffen ................................................................................................................52
2.1 gevangenisstraf ..................................................................................................................... 52
2.2 behandeling........................................................................................................................... 52
2.3 elektronisch toezicht.............................................................................................................. 52
2.4 werkstraf ............................................................................................................................... 53
2.5 probatie................................................................................................................................. 53
2.6 schuldigverklaring .................................................................................................................. 54
2.7 geldboete .............................................................................................................................. 54
2.8 verbeurdverklaring ................................................................................................................. 54
2.9 geldstraf ................................................................................................................................ 55
H3: straftoemetingsregels ...............................................................................................................56
3.1 inleiding ................................................................................................................................ 56
3.2 verzwarende factoren............................................................................................................. 56
3.3 herhaling ............................................................................................................................... 56
3.4 verzachtende omstandigheden............................................................................................... 57
3.5 verschoningsgrond ................................................................................................................ 57
3.6 samenloop ............................................................................................................................ 57
3.7 modaliteiten .......................................................................................................................... 58
, DEEL 1: HET STRAFRECHT
H1. SITUERING VAN HET STRAFRECHT
1.1 WAT IS STRAFRECHT?
TREFWOORDEN:
Strafrecht = het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
1) Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijvenzijn en welke gedragingen misdrijven zijn
2) Wie dader van een misdrijf is en wie strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
3) Welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld
4) Onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd
5) Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf
• Materieel
o Algemeen:
§ Misdrijf: constitutieve elementen, legaliteitsbeginsel…
§ Straf: oplijsting van de verschillende straftypes…
§ Dader: onderscheid natuurlijke en rechtspersonen…
§ Voorwaarden: mbt opleggen van een specifieke straf
o Bijzonder: handelt enkel over welke handelingen misdrijven zijn en welke straffen hierop
worden gesteld
§ Misdrijf: gedragsomschrijving van een specifiek misdrijf
§ Straf: strafmaat voor een specifiek misdrijf
→ Beveiligingsmaatregel = sanctie dat kan opgelegd worden aan mensen die niet
schuldbekwaam zijn (vb. internering is geen sanctie maar een maatregel)
§ Dader: eventuele voorwaarden bij een specifiek misdrijf
• Formeel
o Procedureregels: over hoe beveogde instanties over misdrijf, straf en dader oordelen
1.2 WAAR STAAT HET MATERIEEL STRAFRECHT?
• Algemeen
o Boek 1 – strafwetboek
o Voorafgaande titel van het wetboek van strafvordering
o Complementaire wetten = regelen aangelegenheden van algemeen materieel strafrecht
maar staan niet in Boek I (zijn na het Strafwetboek van 1867 tot stand gekomen)
§ Vb. wet tot bescherming van de maatschappij tegen de abnormalen en
gewoontemisdadigers
§ Vb. wetgeving inzake opschorting, uitstel en probatie → opgenomen in
Probatiewet, maar in Nieuw Strafwetboek wel in Boek I
o Decreten en ordonnanties
o Internationale bronnen
• Bijzonder
o Boek 2 – strafwetboek van art 79 tot art 691
o Bijzondere wetten over specifieke misdrijven: specifieke strafbaarstellingen voor
bepaalde personen, plaatsen of materies die pas na het Strafwetboek in 1867 tot stand
zijn gekomen (vb. misdrijven zoals belaging of terrorisme)
o Decreten en ordonnanties
o Internationale bronnen
