1 Inleiding
1.1 Wat is psychologie
- Psychologie is de wetenschap die het gedrag van mensen en de mentale
processen erachter bestudeert.
- We onderscheiden verschillende functies die zich tot de psychologie vervullen
o Psychiater: eerder voor de ernstigere psychische stoornissen,
oorspronkelijk arts van opleiding en zijn de enigen in de mogelijkheid om
medicatie voor te schrijven
o Psychiatrisch verpleegkundige: deze heeft geen master behaald
o Toegepaste psycholoog: gaan stoornissen behandelen in bredere zin
o Coach: geen beschermde titel
o Therapeut: was vroeger niet beschermd, ondertussen wel, maar nu zitten
we in een grijze zone want mensen die dit nu worden moeten goed
gestudeerd zijn. Maar mensen die zich vroeger al als therapeut
beschreven mogen deze titel wel behouden. Mensen die dit nu halen,
moeten hierbij een master gehaald hebben en uiteindelijk nog een
therapeutische opleiding gedaan hebben. Eerder praktische gerichte
opleiding
- We onderscheiden ook sociale psychologie wat het gedrag van individuen in
sociale relaties gaat bestuderen.
- Sociologie = de wetenschap die de manier waarop mensen in grotere verbanden
samenleven bestudeerd
o Verlenen betekenis aan observaties van de samenleving
Samenvatten:
- Psycholoog: Emilie haar kledingstijl is veel veranderd sinds ze begonnen is met
werken
- Sociaal psycholoog: Elise en haar vriendinnen dragen de laatste tijd steeds
wijdere broeken
- Socioloog: Ik zag onlangs veel mensen in Gent met een strop rond hun nek.
1.2 Invloed op ons gedrag
- Biologische factoren:
o Nature: alles waar je mee geboren wordt (gelaatsuitdrukkingen, loopje,
persoonlijkheid) 49%
o Vs nurture: hoe je omgeving invloed heeft op jou (opvoeding) 51%
o Erfelijkheid
o Middelen: mensen met een alcoholprobleem kunnen minder goed
plannen – bij een eetstoornis veranderen de hersenen. We zien een
afname van de grijze stoPen wat centraal staat voor waar de informatie
verwerkt wordt.
- Leerprocessen (hoofdstuk 7)
- Psychische factoren (hoofdstuk 4&5)
- Sociale en culturele factoren (hoofdstuk 8&9)
- Geografische factoren
1
,2 Psychologische stromingen
2.1 Psychoanalyse
- Grondlegger: sigmund freud
- De psychoanalyse spreekt over zaken die je lichaam niet meer kan door
bijvoorbeeld een gebeurtenis in je leven. Door het bewust maken van deze
onbewuste gebeurtenissen uit het leven kunnen zaken terug worden opgelost
o Individu wordt gedreven door driften
o Driften botsen met normen
- De therapie: de patiënt heeft een deel verdrongen > patiënt praat tot ze bij het
stuk komen waar ze over willen praten > de psycholoog gaat dit stuk in vraag
stellen
2.2 Behaviorisme
- Grondlegger: Watson
- Associatieleer: (hond van pavlof) hond die weet dat hij eten krijgt als het fluitje
gaat => verbinding tussen omgevingsprikkels en gedrag leggen
- Uitgangspunt: brein = black-box => kan niet onderzocht worden
- Algemeen geldende regels over gedrag => we kunnen eender wie maken tot wie
we willen (hoofdgedachte)
- Psychotherapeutische toepassingen binnen gedragstherapie:
o Aversietherapie
o Exposure:
§ Imaginair of in vivo: al voorstellend – in levende lijven
bloodstelling
§ Systematische desensitisatie (in stapjes) = counterconditionering:
een link leggen tussen iets dat onaangenaam vinden met iets dat
we aangenaam vinden
§ Flooding: grote angst aanleggen
§ Respons preventie: de reactie tegen gaan
§ Habituatie: gewoon worden aan angst (ons lijf kan niet
voortdurend bang blijven)
o Token economy, belonen en straPen: (enkel bij dieren) als iemand iets
goed doet wordt er een beloning gegeven
2.3 Humanistische psychologie
- Grondleggers: rogers, gorden en maslow
- Uitgangspunten:
o Mens = zelfstandig wezen met vrije wil, veel
groeipotentieel en oplossingsvermogen (zie
behoefte piramide)
o Patiënt à cliënt: de psycholoog wordt niet meer
gezien als persoon boven de patiënt
o Gericht om persoon(lijkheid) te versteken
(authenticiteit: jezelf zijn)
o Basishouding van empathie en onvoorwaardelijke acceptatie
o Therapie in authenticiteit: zelfonthulling of self-disclosure
2
, - Veel invloed op opvoeding, onderwijs, orthopedagogie
2.4 Cognitieve psychologie
- Grondlegger: piaget
- Uitgangspunten
o Focus op cognitie: mentale processen waarmee we informatie vastleggen
o Focus op het innerlijke:
o Cognitieve schema’s beïnvloeden infoverwerking: sommige zaken gaan
we niet kunnen opslaan doordat er te veel info tegelijk komt
o Innerspeech stuurt gedrag: alles wat jeje zelf aanpraat (vooroordelen)
o Latent leren: leren dat we niet kunnen zien, een kennis die je hebt maar
niet toont (zoals de weg naar kot)
Cognitieve schema’s is een soort structuur in ons hoofd waar eerder verworven
kennis is gerepresenteerd (zo zien we bij het woord chirurg vaak een man)
- Cognitieve gedragstherapie (beck): negatieve schema’s of vertekeningen/
disfunctionele gedachten
- RE(B)T = rational emotive behavioral therapy
o Dwingende opvattingen over het leven stoken niet met werkelijkheid
o Gedachtenanalyse: gedachten van situatie analyseren en ter discussie
stellen
= we hebben schema’s en gedachten die een invloed hebben op ons
gedrag à dit gedrag gaan we gaan uitdagen
- Schematherapie (young)
o Algemene partonen die zich herhalen
o Belastende ervaringen kunnen disfunctionele schema’s vormen
- Veel nuttige toepassingen en veel invloed op therapie op de dag van vandaag
- Moeilijk om een oorzaak van een gedrag te gaan observeren
o We gaan deze therapie vaak gaan combineren met een andere soort
therapie zoals cognetieve gedragstherapie
2.5 Derde generatie gedragstherapie
- Uitgangspunten: Beheersing van innerlijke is niet nodig of zinvol: Onze
gedachten spelen een rol maar het is niet zinvol om die te controleren. Het heeft
geen zin om de inhoud van de gedachten te veranderen, we mogen wel de
houding tov de gedachten gaan veranderen. Zoals het is niet erg dat die gedachte
er is, deze mag passeren, deze gedachte mag er zijn. Aandacht hier en nu focus
op het aanvaarden
- Soorten: mindfulness, dialectische gedragstherapie (DGT), acceptanten and
commitment (ACT)
2.6 Therapie vandaag:
- Veel therapeuten werken eclectisch (verwijst naar een benadering waarbij
verschillende stijlen, gedachten worden gecombineerd)
- Therapeuten gebruiken ook meerdere gedachten door elkaar om een ideale
uitkomst te hebben
o Bv. EMDR: eye movement desensitization an reprocessing: de patiënt
wordt gevraagd om te vertellen over een traumatische ervaring terwijl dat
3
1.1 Wat is psychologie
- Psychologie is de wetenschap die het gedrag van mensen en de mentale
processen erachter bestudeert.
- We onderscheiden verschillende functies die zich tot de psychologie vervullen
o Psychiater: eerder voor de ernstigere psychische stoornissen,
oorspronkelijk arts van opleiding en zijn de enigen in de mogelijkheid om
medicatie voor te schrijven
o Psychiatrisch verpleegkundige: deze heeft geen master behaald
o Toegepaste psycholoog: gaan stoornissen behandelen in bredere zin
o Coach: geen beschermde titel
o Therapeut: was vroeger niet beschermd, ondertussen wel, maar nu zitten
we in een grijze zone want mensen die dit nu worden moeten goed
gestudeerd zijn. Maar mensen die zich vroeger al als therapeut
beschreven mogen deze titel wel behouden. Mensen die dit nu halen,
moeten hierbij een master gehaald hebben en uiteindelijk nog een
therapeutische opleiding gedaan hebben. Eerder praktische gerichte
opleiding
- We onderscheiden ook sociale psychologie wat het gedrag van individuen in
sociale relaties gaat bestuderen.
- Sociologie = de wetenschap die de manier waarop mensen in grotere verbanden
samenleven bestudeerd
o Verlenen betekenis aan observaties van de samenleving
Samenvatten:
- Psycholoog: Emilie haar kledingstijl is veel veranderd sinds ze begonnen is met
werken
- Sociaal psycholoog: Elise en haar vriendinnen dragen de laatste tijd steeds
wijdere broeken
- Socioloog: Ik zag onlangs veel mensen in Gent met een strop rond hun nek.
1.2 Invloed op ons gedrag
- Biologische factoren:
o Nature: alles waar je mee geboren wordt (gelaatsuitdrukkingen, loopje,
persoonlijkheid) 49%
o Vs nurture: hoe je omgeving invloed heeft op jou (opvoeding) 51%
o Erfelijkheid
o Middelen: mensen met een alcoholprobleem kunnen minder goed
plannen – bij een eetstoornis veranderen de hersenen. We zien een
afname van de grijze stoPen wat centraal staat voor waar de informatie
verwerkt wordt.
- Leerprocessen (hoofdstuk 7)
- Psychische factoren (hoofdstuk 4&5)
- Sociale en culturele factoren (hoofdstuk 8&9)
- Geografische factoren
1
,2 Psychologische stromingen
2.1 Psychoanalyse
- Grondlegger: sigmund freud
- De psychoanalyse spreekt over zaken die je lichaam niet meer kan door
bijvoorbeeld een gebeurtenis in je leven. Door het bewust maken van deze
onbewuste gebeurtenissen uit het leven kunnen zaken terug worden opgelost
o Individu wordt gedreven door driften
o Driften botsen met normen
- De therapie: de patiënt heeft een deel verdrongen > patiënt praat tot ze bij het
stuk komen waar ze over willen praten > de psycholoog gaat dit stuk in vraag
stellen
2.2 Behaviorisme
- Grondlegger: Watson
- Associatieleer: (hond van pavlof) hond die weet dat hij eten krijgt als het fluitje
gaat => verbinding tussen omgevingsprikkels en gedrag leggen
- Uitgangspunt: brein = black-box => kan niet onderzocht worden
- Algemeen geldende regels over gedrag => we kunnen eender wie maken tot wie
we willen (hoofdgedachte)
- Psychotherapeutische toepassingen binnen gedragstherapie:
o Aversietherapie
o Exposure:
§ Imaginair of in vivo: al voorstellend – in levende lijven
bloodstelling
§ Systematische desensitisatie (in stapjes) = counterconditionering:
een link leggen tussen iets dat onaangenaam vinden met iets dat
we aangenaam vinden
§ Flooding: grote angst aanleggen
§ Respons preventie: de reactie tegen gaan
§ Habituatie: gewoon worden aan angst (ons lijf kan niet
voortdurend bang blijven)
o Token economy, belonen en straPen: (enkel bij dieren) als iemand iets
goed doet wordt er een beloning gegeven
2.3 Humanistische psychologie
- Grondleggers: rogers, gorden en maslow
- Uitgangspunten:
o Mens = zelfstandig wezen met vrije wil, veel
groeipotentieel en oplossingsvermogen (zie
behoefte piramide)
o Patiënt à cliënt: de psycholoog wordt niet meer
gezien als persoon boven de patiënt
o Gericht om persoon(lijkheid) te versteken
(authenticiteit: jezelf zijn)
o Basishouding van empathie en onvoorwaardelijke acceptatie
o Therapie in authenticiteit: zelfonthulling of self-disclosure
2
, - Veel invloed op opvoeding, onderwijs, orthopedagogie
2.4 Cognitieve psychologie
- Grondlegger: piaget
- Uitgangspunten
o Focus op cognitie: mentale processen waarmee we informatie vastleggen
o Focus op het innerlijke:
o Cognitieve schema’s beïnvloeden infoverwerking: sommige zaken gaan
we niet kunnen opslaan doordat er te veel info tegelijk komt
o Innerspeech stuurt gedrag: alles wat jeje zelf aanpraat (vooroordelen)
o Latent leren: leren dat we niet kunnen zien, een kennis die je hebt maar
niet toont (zoals de weg naar kot)
Cognitieve schema’s is een soort structuur in ons hoofd waar eerder verworven
kennis is gerepresenteerd (zo zien we bij het woord chirurg vaak een man)
- Cognitieve gedragstherapie (beck): negatieve schema’s of vertekeningen/
disfunctionele gedachten
- RE(B)T = rational emotive behavioral therapy
o Dwingende opvattingen over het leven stoken niet met werkelijkheid
o Gedachtenanalyse: gedachten van situatie analyseren en ter discussie
stellen
= we hebben schema’s en gedachten die een invloed hebben op ons
gedrag à dit gedrag gaan we gaan uitdagen
- Schematherapie (young)
o Algemene partonen die zich herhalen
o Belastende ervaringen kunnen disfunctionele schema’s vormen
- Veel nuttige toepassingen en veel invloed op therapie op de dag van vandaag
- Moeilijk om een oorzaak van een gedrag te gaan observeren
o We gaan deze therapie vaak gaan combineren met een andere soort
therapie zoals cognetieve gedragstherapie
2.5 Derde generatie gedragstherapie
- Uitgangspunten: Beheersing van innerlijke is niet nodig of zinvol: Onze
gedachten spelen een rol maar het is niet zinvol om die te controleren. Het heeft
geen zin om de inhoud van de gedachten te veranderen, we mogen wel de
houding tov de gedachten gaan veranderen. Zoals het is niet erg dat die gedachte
er is, deze mag passeren, deze gedachte mag er zijn. Aandacht hier en nu focus
op het aanvaarden
- Soorten: mindfulness, dialectische gedragstherapie (DGT), acceptanten and
commitment (ACT)
2.6 Therapie vandaag:
- Veel therapeuten werken eclectisch (verwijst naar een benadering waarbij
verschillende stijlen, gedachten worden gecombineerd)
- Therapeuten gebruiken ook meerdere gedachten door elkaar om een ideale
uitkomst te hebben
o Bv. EMDR: eye movement desensitization an reprocessing: de patiënt
wordt gevraagd om te vertellen over een traumatische ervaring terwijl dat
3
