Journalistiek denken en werken
Examen - Les 1
Wat doet de journalistiek?
De journalistiek wil zo veel mogelijk mensen zo goed als mogelijk informeren over de actuele gebeurtenissen omtrent het
dagelijks gebeuren. Ze maken wat belangrijk is interessant en/ of relevant en kunnen hun werkwijze verantwoorden. (Dit
alles doen ze via een nieuwsmedium.)
Goede journalisten zwemmen soms tegen de stroom in! Het is belangrijk om kritisch te blijven kijken en mensen te
informeren. Dat doe je door de zaken anders te bekijken en kritiek te durven leveren, terwijl niemand anders het doet.
Nieuws is relatief. Iets waar vandaag de halve wereld van wakker ligt, is men volgende week alweer vergeten.
Journalist van beroep
Iedereen mag zich journalist noemen, maar onder het beroep journalist staan verschillende voorwaarden. Zo zijn de titels
‘beroepsjournalist’ en ‘journalist van beroep’ beschermt door de algemene vereniging voor beroepsjournalisten en zijn er
verschillende voorwaarden voor. Iedereen mag zichzelf een journalist noemen door de persvrijheid.
- Minstens twee jaar als (hoofd)beroep in een medium van algemene berichtgeving.
- (meestal) aangesloten bij de VVJ.
- Werken voor de periodieke pers of gespecialiseerde media
Beroepsjournalist = werkt voor de algemene informatiemedia. De VRT
Journalist van beroep = werkt voor de gespecialiseerde informatiemedia. De tijd is gespecialiseerd in economie
Ook persfotografen, redactiemedewerkers, etc. mogen zichzelf journalisten noemen!
De titel beroepsjournalist is dus enkel voor de professionelen. Zij die door de ABVV worden erkend te voldoen aan de
verschillende voorwaarden. Wel mag iedereen zich in België en Nederland journalist noemen. Dat is een gevolg van de
persvrijheid.
Journalisten en andere informatieverschaffers (influencers, bloggers, etc.)
- Journalisten dienen de waarheid. Je streeft ernaar zo veel mogelijk absolute feiten te vertellen. Als mens is dit niet
altijd mogelijk, ook zij maken fouten. Maar dan zet je deze recht.
- Je bericht onafhankelijk. Je wordt niet betaald om informatie in derde hun voordeel te delen.
- Je checkt en dubbelcheckt bij minstens twee onafhankelijke partijen of de beweringen kloppen.
- Je brengt een onafhankelijke, maar kritische blik op de macht. Je deelt de feiten die zich voordoen, maar je mening
of (politieke) voorkeur laat je hierbij achterwegen.
- Je geeft belangrijke zaken interessant en relevant weer.
- Je maakt het nieuws begrijpelijk (voor de oma) en plaatst het in de juiste verhouding. Je houd rekening met de
inpakt en zorgt dat je bericht deze weerspiegelt.
- Je handelt volgens je eigen normen en waarden (binnen de regels van de kunst) zonder druk van derden.
Je mag nee zeggen tegen een opdracht of zelf je invalshoek kiezen. Ouders van een verongelukt kind representeren
Bloggers en andere verschaffers van informatie kan je om verschillende redenen geen journalist noemen. Journalisten
hebben het verschaffen van informatie als beroep in tegenstelling tot bloggers die informatie meestal in hun vrije tijd
zoeken. Vaak worden deze mensen betaald om reclame te maken of zich te verdiepen, dat zorgt voor een afhankelijke
berichtgeven. Iets dat niet toe gestaan is binnen de journalistieke context.
Bloggers zijn meestal ook niet transparant omdat de reclame niet geloofwaardelijk is als je gesponsord wordt. Evengoed kan
je een oordeel vormen over hun kritische blik en hun factchecking. Als je betaald wordt ben je minder kritisch.
Ze delen geen feiten, maar hun mening.
1
,Functies van de journalist
1. Onafhankelijk
2. Transparant
3. Eerlijk: je informatie moet betrouwbaar zijn. Daarom gebruik je controleerbare bronnen.
4. Evenwichtig: je representeert de nieuwsfeiten naar grootteorde en laat al de kanten zien (wederhoor).
5. Zorgvuldig: je geeft de belangrijke informatie begrijpbaar weer en maakt een duidelijk onderscheid tussen
feiten/…
Als journalist kan je nooit volledig de objectiviteit garanderen. Je bent en blijft een mens die keuzes maakt over welke kanten
hij representeert, op welke manier, hoe vaak, etc. dat zijn allemaal subjectieve aspecten. Wel is het de bedoeling dat je die
neutraliteit en onpartijdigheid nastreeft, maar hoe ver mag je gaan?
Belangrijk is dat je transparant en waarheidsgetrouw blijft. Het is het goede recht van de journalist om zijn of haar mening te
delen, maar dan geef je weer dat dit je mening is. Die mening baseer je ook op feiten die gecheckt zijn en niet op losse en
verzonnen flodders.
Journalist worden na een carrière in de politiek is bijgevolg een moeilijke stap voor de geloofwaardigheid en de
onpartijdigheid.
Journalisten:
- Geven een kijk op de wereld. Desinformatie in andere landen
- Zijn de spiegel/ kritische blik van de samenleving. Racistische comments op voorpagina
- Zetten onderwerpen op de agenda. Debat aanjagen. Pijnlijkheid spiraaltje
- Entertainment. Winnaars, portretten
- Gebeurtenissen voorspellen. Mensen die verkommeren in rusthuizen
- Waakhondfunctie om belangrijke figuren verantwoording te laten afleggen. “vierde macht” Uitspraken Conner
Rousseau
- Service. ‘reclame’ voor het WK
Journalist blijft om deze redenen een belangrijk beroep in de samenleving, maar het wordt de opdracht om dat terug door te
spelen naar het publiek. De geloofwaardigheid van de journalistiek bij de mensen daalt door de hoeveelheid fake news in
onze maatschappij. Mensen zien graag wat ze geloven en denken daarom ook dat de journalistiek kanten kiest. Dat is niet
altijd waar al wordt er soms aan zeer eenzijdig berichtgeving gedaan.
Door enkele rotte appels, wordt het geloof in al de rest naar beneden gehaald. Evengoed fouten (die zelden worden recht
gezet) zorgen voor dezelfde reactie bij het publiek.
Er worden vaak artikels (clickbait) geschreven om veel leescijfers te halen. In deze artikels staat weinig zinvol. Ook marketing
en advertising wordt belangrijker om winst te genereren.
Verwondert zijn, kritisch, schrijfvaardig, leergierig, nieuwsgierig, zorgvuldig, ethisch besef, stressbestendig, creatief,
zelfkennis, open minded, ondernemend…
2
, Journalistiek denken en werken
Examen - Les 2 en 3
Wat is nieuws?
WIE WAT WAAR WANNEER WAAROM HOE HOEVEEL
Wat vind ik interessant en wat vind de lezer interessant zijn goede standaarden om te bepalen wanneer nieuws nieuws is,
maar ze zijn niet voldoende. Hoe bepaald je dan hoeveel aandacht iets krijgt en waar op de pagina het komt te staan? Om dit
probleem op te lossen zijn er verschillende nieuwscriteria opgesteld. Aan hoe meer factoren het nieuws voldoet, hoe
belangrijker het is.
CABABABCOOGO
1. Conflict hoe kan dit opgelost worden?
2. Actualiteit is het nú belangrijk? Recent = grote nieuwswaarde
3. Belang welke inpakt heeft het op de lezer? Klein nieuws, groot verhaal
4. Afstand dichtbij > ver weg betekenis anders regionaal-nationaal
5. Bekendheid is de persoon/ plaats/ … bekend?
6. Afwijking hoe vaak gebeurt dit? Afwijkend = beter
7. Betrokkenheid is het relevant voor mijn publiek vermist wittevrouwensydroom
8. Competitie eerste de beste, superlatieven
9. Omvang record? Macht van het getal
10. Ontspanning hoogdrempelig > laagdrempelig weetjes als glijmiddel voor het zware
11. Gevolgen hoe groot is de invloed?
12. Ontwikkeling Wat gaat er hierna gebeuren?
Exclusief, liefst negatief maar positief kan ook werken, foto’s/… moeten het representeren, vermakelijk, verrassend, drama,
follow-ups, elite, relevant, beroemdheden,…
De eerste man op de maan = is recent gebeurt, grote inpakt voor de wetenschap, nieuwe mogelijkheden, Amerika is groot en
voor veel mensen relatief dichtbij (mentaal), astronauten waren helden, is de eerste keer, de Amerikaanse vlag is herkenbaar,
eerste man op de maan, waait het echt op de maan?, wat gaan ze ontdekken?,…
Journalistiek wordt moeilijker
Er wordt veel kritiek gegeven op het nieuws dat gebracht wordt. Dit komt omdat mensen vaak nood hebben aan luchtig
nieuws. Iets dat snel en begrijpbaar is om tussendoor binnen te krijgen. Dat zorgt er dan ook wel voor dat entertainment vaak
de grootste factor is om nieuws te brengen.
Ook wordt de grens tussen nieuws en reclame kleiner. Nieuwsmedia moeten meer moeite doen om inkomsten te genereren
en dat zorgt ervoor dat je meer reclame ziet passeren.
Conflict en negatief zijn belangrijke nieuwscriteria (om aandacht te trekken), maar het zorgt er ook voor dat mensen het
nieuws te negatief vinden. Ze worden er somber van en ontwijken het dan ook liefst.
Sommige zien de media ook als niet objectief. Ze kiezen een kant, delen hun mening of zijn te oppervlakkig.
Nieuwsmijders zijn mensen die zich afsluiten van het nieuws in kranten, op radio of televisie of online. Ze willen er om
verschillende redenen niets mee te maken hebben of zijn niet geïnteresseerd.
- 30% Vlamingen keer zich bewust of onbewust af van al het nieuws.
- 11% Vermijd het nieuws bewust.
- 17% luistert nauwelijks.
Nieuws van nu, was dat twintig jaar geleden misschien niet. Daarom is het belangrijk om de juiste onderwerpen te kiezen
voordat iedereen erover bezig is. Jij geeft als het ware de voorzet voor gespreksonderwerpen.
Mensen blijven niet hangen als ze te veel moeite moeten doen om een nieuwsfeit te begrijpen.
De Correspondent zegt hierdoor bewust subjectief te zijn. Ze vermijden de ‘hijgjournalistiek’ en verdiepen zich in thema’s. Bij
de aanslagen in Brussel hebben ze afgewacht tot er meer informatie beschikbaar was. Zo’n onderwerp is namelijk delicaat.
Juiste moment vertellen, relevant, inzicht bieden, laten zien hoe het anders kan.
3
Examen - Les 1
Wat doet de journalistiek?
De journalistiek wil zo veel mogelijk mensen zo goed als mogelijk informeren over de actuele gebeurtenissen omtrent het
dagelijks gebeuren. Ze maken wat belangrijk is interessant en/ of relevant en kunnen hun werkwijze verantwoorden. (Dit
alles doen ze via een nieuwsmedium.)
Goede journalisten zwemmen soms tegen de stroom in! Het is belangrijk om kritisch te blijven kijken en mensen te
informeren. Dat doe je door de zaken anders te bekijken en kritiek te durven leveren, terwijl niemand anders het doet.
Nieuws is relatief. Iets waar vandaag de halve wereld van wakker ligt, is men volgende week alweer vergeten.
Journalist van beroep
Iedereen mag zich journalist noemen, maar onder het beroep journalist staan verschillende voorwaarden. Zo zijn de titels
‘beroepsjournalist’ en ‘journalist van beroep’ beschermt door de algemene vereniging voor beroepsjournalisten en zijn er
verschillende voorwaarden voor. Iedereen mag zichzelf een journalist noemen door de persvrijheid.
- Minstens twee jaar als (hoofd)beroep in een medium van algemene berichtgeving.
- (meestal) aangesloten bij de VVJ.
- Werken voor de periodieke pers of gespecialiseerde media
Beroepsjournalist = werkt voor de algemene informatiemedia. De VRT
Journalist van beroep = werkt voor de gespecialiseerde informatiemedia. De tijd is gespecialiseerd in economie
Ook persfotografen, redactiemedewerkers, etc. mogen zichzelf journalisten noemen!
De titel beroepsjournalist is dus enkel voor de professionelen. Zij die door de ABVV worden erkend te voldoen aan de
verschillende voorwaarden. Wel mag iedereen zich in België en Nederland journalist noemen. Dat is een gevolg van de
persvrijheid.
Journalisten en andere informatieverschaffers (influencers, bloggers, etc.)
- Journalisten dienen de waarheid. Je streeft ernaar zo veel mogelijk absolute feiten te vertellen. Als mens is dit niet
altijd mogelijk, ook zij maken fouten. Maar dan zet je deze recht.
- Je bericht onafhankelijk. Je wordt niet betaald om informatie in derde hun voordeel te delen.
- Je checkt en dubbelcheckt bij minstens twee onafhankelijke partijen of de beweringen kloppen.
- Je brengt een onafhankelijke, maar kritische blik op de macht. Je deelt de feiten die zich voordoen, maar je mening
of (politieke) voorkeur laat je hierbij achterwegen.
- Je geeft belangrijke zaken interessant en relevant weer.
- Je maakt het nieuws begrijpelijk (voor de oma) en plaatst het in de juiste verhouding. Je houd rekening met de
inpakt en zorgt dat je bericht deze weerspiegelt.
- Je handelt volgens je eigen normen en waarden (binnen de regels van de kunst) zonder druk van derden.
Je mag nee zeggen tegen een opdracht of zelf je invalshoek kiezen. Ouders van een verongelukt kind representeren
Bloggers en andere verschaffers van informatie kan je om verschillende redenen geen journalist noemen. Journalisten
hebben het verschaffen van informatie als beroep in tegenstelling tot bloggers die informatie meestal in hun vrije tijd
zoeken. Vaak worden deze mensen betaald om reclame te maken of zich te verdiepen, dat zorgt voor een afhankelijke
berichtgeven. Iets dat niet toe gestaan is binnen de journalistieke context.
Bloggers zijn meestal ook niet transparant omdat de reclame niet geloofwaardelijk is als je gesponsord wordt. Evengoed kan
je een oordeel vormen over hun kritische blik en hun factchecking. Als je betaald wordt ben je minder kritisch.
Ze delen geen feiten, maar hun mening.
1
,Functies van de journalist
1. Onafhankelijk
2. Transparant
3. Eerlijk: je informatie moet betrouwbaar zijn. Daarom gebruik je controleerbare bronnen.
4. Evenwichtig: je representeert de nieuwsfeiten naar grootteorde en laat al de kanten zien (wederhoor).
5. Zorgvuldig: je geeft de belangrijke informatie begrijpbaar weer en maakt een duidelijk onderscheid tussen
feiten/…
Als journalist kan je nooit volledig de objectiviteit garanderen. Je bent en blijft een mens die keuzes maakt over welke kanten
hij representeert, op welke manier, hoe vaak, etc. dat zijn allemaal subjectieve aspecten. Wel is het de bedoeling dat je die
neutraliteit en onpartijdigheid nastreeft, maar hoe ver mag je gaan?
Belangrijk is dat je transparant en waarheidsgetrouw blijft. Het is het goede recht van de journalist om zijn of haar mening te
delen, maar dan geef je weer dat dit je mening is. Die mening baseer je ook op feiten die gecheckt zijn en niet op losse en
verzonnen flodders.
Journalist worden na een carrière in de politiek is bijgevolg een moeilijke stap voor de geloofwaardigheid en de
onpartijdigheid.
Journalisten:
- Geven een kijk op de wereld. Desinformatie in andere landen
- Zijn de spiegel/ kritische blik van de samenleving. Racistische comments op voorpagina
- Zetten onderwerpen op de agenda. Debat aanjagen. Pijnlijkheid spiraaltje
- Entertainment. Winnaars, portretten
- Gebeurtenissen voorspellen. Mensen die verkommeren in rusthuizen
- Waakhondfunctie om belangrijke figuren verantwoording te laten afleggen. “vierde macht” Uitspraken Conner
Rousseau
- Service. ‘reclame’ voor het WK
Journalist blijft om deze redenen een belangrijk beroep in de samenleving, maar het wordt de opdracht om dat terug door te
spelen naar het publiek. De geloofwaardigheid van de journalistiek bij de mensen daalt door de hoeveelheid fake news in
onze maatschappij. Mensen zien graag wat ze geloven en denken daarom ook dat de journalistiek kanten kiest. Dat is niet
altijd waar al wordt er soms aan zeer eenzijdig berichtgeving gedaan.
Door enkele rotte appels, wordt het geloof in al de rest naar beneden gehaald. Evengoed fouten (die zelden worden recht
gezet) zorgen voor dezelfde reactie bij het publiek.
Er worden vaak artikels (clickbait) geschreven om veel leescijfers te halen. In deze artikels staat weinig zinvol. Ook marketing
en advertising wordt belangrijker om winst te genereren.
Verwondert zijn, kritisch, schrijfvaardig, leergierig, nieuwsgierig, zorgvuldig, ethisch besef, stressbestendig, creatief,
zelfkennis, open minded, ondernemend…
2
, Journalistiek denken en werken
Examen - Les 2 en 3
Wat is nieuws?
WIE WAT WAAR WANNEER WAAROM HOE HOEVEEL
Wat vind ik interessant en wat vind de lezer interessant zijn goede standaarden om te bepalen wanneer nieuws nieuws is,
maar ze zijn niet voldoende. Hoe bepaald je dan hoeveel aandacht iets krijgt en waar op de pagina het komt te staan? Om dit
probleem op te lossen zijn er verschillende nieuwscriteria opgesteld. Aan hoe meer factoren het nieuws voldoet, hoe
belangrijker het is.
CABABABCOOGO
1. Conflict hoe kan dit opgelost worden?
2. Actualiteit is het nú belangrijk? Recent = grote nieuwswaarde
3. Belang welke inpakt heeft het op de lezer? Klein nieuws, groot verhaal
4. Afstand dichtbij > ver weg betekenis anders regionaal-nationaal
5. Bekendheid is de persoon/ plaats/ … bekend?
6. Afwijking hoe vaak gebeurt dit? Afwijkend = beter
7. Betrokkenheid is het relevant voor mijn publiek vermist wittevrouwensydroom
8. Competitie eerste de beste, superlatieven
9. Omvang record? Macht van het getal
10. Ontspanning hoogdrempelig > laagdrempelig weetjes als glijmiddel voor het zware
11. Gevolgen hoe groot is de invloed?
12. Ontwikkeling Wat gaat er hierna gebeuren?
Exclusief, liefst negatief maar positief kan ook werken, foto’s/… moeten het representeren, vermakelijk, verrassend, drama,
follow-ups, elite, relevant, beroemdheden,…
De eerste man op de maan = is recent gebeurt, grote inpakt voor de wetenschap, nieuwe mogelijkheden, Amerika is groot en
voor veel mensen relatief dichtbij (mentaal), astronauten waren helden, is de eerste keer, de Amerikaanse vlag is herkenbaar,
eerste man op de maan, waait het echt op de maan?, wat gaan ze ontdekken?,…
Journalistiek wordt moeilijker
Er wordt veel kritiek gegeven op het nieuws dat gebracht wordt. Dit komt omdat mensen vaak nood hebben aan luchtig
nieuws. Iets dat snel en begrijpbaar is om tussendoor binnen te krijgen. Dat zorgt er dan ook wel voor dat entertainment vaak
de grootste factor is om nieuws te brengen.
Ook wordt de grens tussen nieuws en reclame kleiner. Nieuwsmedia moeten meer moeite doen om inkomsten te genereren
en dat zorgt ervoor dat je meer reclame ziet passeren.
Conflict en negatief zijn belangrijke nieuwscriteria (om aandacht te trekken), maar het zorgt er ook voor dat mensen het
nieuws te negatief vinden. Ze worden er somber van en ontwijken het dan ook liefst.
Sommige zien de media ook als niet objectief. Ze kiezen een kant, delen hun mening of zijn te oppervlakkig.
Nieuwsmijders zijn mensen die zich afsluiten van het nieuws in kranten, op radio of televisie of online. Ze willen er om
verschillende redenen niets mee te maken hebben of zijn niet geïnteresseerd.
- 30% Vlamingen keer zich bewust of onbewust af van al het nieuws.
- 11% Vermijd het nieuws bewust.
- 17% luistert nauwelijks.
Nieuws van nu, was dat twintig jaar geleden misschien niet. Daarom is het belangrijk om de juiste onderwerpen te kiezen
voordat iedereen erover bezig is. Jij geeft als het ware de voorzet voor gespreksonderwerpen.
Mensen blijven niet hangen als ze te veel moeite moeten doen om een nieuwsfeit te begrijpen.
De Correspondent zegt hierdoor bewust subjectief te zijn. Ze vermijden de ‘hijgjournalistiek’ en verdiepen zich in thema’s. Bij
de aanslagen in Brussel hebben ze afgewacht tot er meer informatie beschikbaar was. Zo’n onderwerp is namelijk delicaat.
Juiste moment vertellen, relevant, inzicht bieden, laten zien hoe het anders kan.
3
